Opublikowano dnia 15 majo 1958 r.^T**, $60\ljU s u, POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 41006 KI. 63 c, 20/01 VEB Zentrale Entwicklung und Konstruktion fiir den Kraftfahrzeugbau *) Karl-Marx-Stadt, Niemiecka Republika Demokratyczna Urzadzenie do przelaczania wielostopniowych przekladni kól zebatych Patent trwa od dnia 13 czerwca 1955 r.Wynalazek dotyczy urzadzenia do przelaczania wielostopniowych [przekladala kól zebatych, zwlaszcza do pojazdów samochodowych, obra¬ biarek itd. z wybieraniem wisitepnyim, pizy czyim pary kól zebatych moga byc wlaczane za pomo- ca szczek klowyelh wzglednie sprzegiel synchro¬ nicznych i moga byc nastawiane za pomoca walków przelacznikowych.W urzadzeniach tego ostatniego rodzaju wla¬ czanie i wylaczanie wszystkich biegów naste¬ puje przez obracanie jednego lub kilku cylin¬ drycznych walków, zaopatrzonych w krzywko¬ we iftofoki, przy czym jeden lufo kilka narzadów przelaczajacych wprowadzany jest przymusowo w zadane polozenie.Wada tego urzadzenia polega na przymusowej kolejnosci, która nie dopuszcza przeskoczenia po¬ nad pewnymi 'biegami lub pod nimi,, czyli nie zeawala na dowolny wybór biegu. Poza tym znane sa urzadzenia przelaczajace bez walków *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wyna- la75kn: .fest Adolf Halin. przelacznikowych, w których to urzadzendatch za pomoca dwóch oddzielnych narzadów roboczych, przewaznie operowanych recznymi dzwigniami, biegi sa przelaczane w ten sposób, ze jeden na¬ rzad roboczy sluzy jako glówny, a drugi jako grupowy. Rozróznia sie przekladnie 2— 3 bie¬ gowe, 2 —4 (biegowe 12 — 5 biegowe. Wlaczanie biegów nastepuje tu w ten sposób, ze prowadza¬ cy pojazd, w czasie postoju nastawia przeklad¬ nie na grupe normalna luib dodatkowa i dzwig¬ nie glówna wlacza w ustalony sposób trzy, czte¬ ry lufo piec biegów, Podiezas jazdy tizywa sie dzwigni glównej równiez wtedy, gdy rozpoczyna sie jazde; na przekladni dodatkowej, a po osiag¬ nieciu trzeciego, czwartego lub piatego biegu sta¬ je sie celowe przelaczenie na bieg bezposredni lub odwrotnie, gdy w czasie jazdy na biegu bez¬ posrednim kwb parzy przerzucaniu na bieg pierw¬ szy, wskazane jest [przerzucenie na przekladnie dodatkowa. Glówna wada przekladni tego typu jest, ze w praktyce nie ma sie- przekladni o sze¬ sciu, osmiu lub dziesieciu biegach, a tylko 3-, 4liib 5 — biegach, z dodatkowym biegiem tere¬ nowym. Nalezy przy tym zauwazyc, ze dla pro¬ wadzacego pojazd jest trudne operowanie dwie¬ ma dzwigniami, i gdy juz wykorzystali biegi od pierwszego do piatego, przeskoczenie ma biegi terenowe irzadjko trafia ma srodek miedzy dwo¬ ma biegami. Na skutek tego szereg szesciu, osmiu lub dziesieciu biegów rzadko tylko bywa w przyblizeniu postepem geometrycznym." W odróznieniu od cech powyzszych, mowosc wynalazku polega ma tym, ze kola zmianowe przekladni do przelaczamia grupowego dla po¬ szczególnych biegów sa zamocowane ma tarczach nastawmych promieniowo wokól walu mastaw- czego, w zasiegu czesci, które imaja byc sprze¬ gniete, przy czym sam wal nastawia sie obroto¬ wo ma odnosmy bieg poza zasiegiem czesci, które maja byc sprzegniete i dopiero po tym zostaje on przesuniety w kierunku sprzegamych czesci.Taki mowy uklad umozliwia, przy zastosowa¬ niu czterech par kól, dowolny wybór jednego z osmiu biegów, ustawionych w szeregu geome¬ trycznym. 'Przy zastosowamiu pieciu par kól, mozna dowolnie dobrac szesnascie biegów.W dalszym ciagu opisane jest przykladowe rozwiazanie przekladni wedlug wynalazku z dwoma walami i czterema parami kól zebatych.Na rysumku fig. 1 przedstawia uklad w wido¬ ku z góry, fig. la — ten sam uklad w przekro¬ ju, fig. 2 — uklad kól zebatych, fig. 3 — ma- stawmie kierunku jazdy, fig. 4 — glówna dzwig¬ nie zmiany biegów w dwóch róznych wykona¬ niach i fig. ~5 — pozycje walu sterujacego dla poszczególnych osmiu róznych biegów.Trzy pary kól zebatych i zespól 'kól zebatych dla biegu wstecznego sa w przyjety ogóimie spo¬ sób ulozyskowame w skrzyni 1, która jest prze¬ krojona w plaszczyznie, przechodzacej przez osie obydwóch walów. Potrzebne w danej chwili wzajemne polaczenie par kól zebatych, dla wla¬ czenia pewnego biegu, nastepuje za pomoca sze¬ sciu sprzegiel symchromiczmych (fig. 2) KI — K6.Kazde ze sprzegiel KI i K6 wlacza sie przez po¬ jedyncza dzwignie 2 lub 5, a pary sprzegiel K2, K3 oraz K4, K5 przez podwójne dzwignie 3 lub 4. W ten sposób, w danej chwili, jedna czesc pa¬ ry sprzegiel daje polaczenie, podczas gdy dmiga czesc wylacza je. Walki 7, 8, 9 sa z jedrnej stro¬ ny ulozyskowame w obudowie, z drugiej zas w tulejkach prowadmiczych 10 tych w obudowe i ma swych zewnetrznych kon¬ cach (posiadajacych po jednym ramiemiu prze¬ laczajacym 12. Wszystkie cztery ramiona 2 — 5 sa zaopatrzone w rowkowe urzadzenie ograni¬ czajace.Do manipulowania dzwignia 12 i polaczonymi z nia dzwigniami 3, 4, 5 sluzy wal 14, ma którym sa zamocowane promieniowo tarcze mastawcze 15, sluzace do nastawiania trzech dzwigni prze¬ laczajacych 12 dla poszczególnych biegów. Wal 14 jest podparty ma dwóch lozyskach we wspor¬ nikach 18 i 19. Wsporniki 18, 19 sa w ten spo¬ sób osadzane w skrzyni 1, ze moga byc przesu¬ wane promieniowo do osi walu 14. Sprezymy przyciagaja je do wsporników, ustalajacych ich polozenie zasadnicze. Za pomoca dzwigni 20, 21, osadzonych luzno ma walkach 7, 9 mozna prze¬ sunac wsporniki 18, 19 w ten sposób, ze tarcze nastawcze 15, znajdujace sie w danej chwili na¬ przeciw drazków przelaczajacych 12, sa zbliza¬ ne i przestawiane odpowiedmio do wybranego biegu, przez co walki 7, 8, 9 i zamocowane na nich dzwignie 3, 4, 5 zostaja przestawione. Po¬ ruszaja orne sprzegla K2 — K6 i pozwalaja przez to, aby odnosne pary kól mogly zadzialac.Gdy wsporniki 18, 19 znajduja sie w swych pozycjach wyjsciowych, wal nastawczy 14 moze byc obrócony i moze byc wybrany immy bieg, przez ustawienie odpowiedniej grupy tarcz ma- stawczych 15 naprzeciw dzwigni przelaczajacych 12, aby nastepnie w odpowiednim momencie, przelaczyc bieg w wyzej opisany sposób.Wybiorczy obrót walu nastawczego 14 naste¬ puje za pomoca przekladni lancuchowej i kól 16, 11 oraz obrotowo i osiowo przestawnego pa- roczlonowego walu 24 z dwoma przegubowo po¬ laczonymi, wychylmymi odcamkaini, przez ruchy drazka mastawczego 22, w którym jest ulozysko- wamy pomocniczy wal 28, obracamy bezposrednio recznym kolem 23 lub segmentem 23a (fig. 4) za posrednictwem dwóch par stozkowych kól zeba¬ tych. Drugi koniec walu 24 jest zabezpieczony przed osiowym przesumieciem, przez ulozysko- wamie we wspormiku 19 tak, aby kolo lancucho¬ we 26 moglo przeniesc obrót walu 24 na wal nastawczy, 14. Ten odcinek koncowy walu 24 jest polaczony ze srodkowym odcinkiem walu 24 osadzonym w skrzyni 1 za pomoca walu karda- nowego umozliwiajacego jego wydluzenie.Dzwignia nastawcza 22 jest zamocowana uchyOmie w punkcie 29 do ramy pojazdu tak, ze przez jego wychylenie, wal 24 zostaje prze¬ suniety osiowo, a przez to zostaje wychylona, polaczona z walkiem 7 dzwignia 30, która za pomoca drazka 29 przenosi swój much ma dzwig¬ nie 31, polaczona z walkiem 9, tak ze ramiona 20, 21 lych dzwigni zastaja wychylone o ten sam kat, a wsporniki 18, 19 zostaja przesuniete do walu nastawczego 14, przez co nastepuje przelaczenie przekladni na bieg, wybrany za Domoca walu mastawczego 14. Aby zabezpie-czyc wal nastawczy 14 przed samoczynnym przekreceniem, na wsporniku 19 znajduje sie osadzony równolegle do walu przesuwny [ry¬ giel liub zapadka, a do jej przestawiania, moze byc np. przewidziana na obudowie przekladni odpowiednia szyna prowadnicza.Aby mozna bylo przestawic przekladnie we¬ dlug wyboru na bieg w przód lufo do tylu, wzglednie na 'bieg jalowy, nalezy odpowiednio ustawic reczna dzwignie 26 (fig. 3), która za pomoca drazka 21 i [ramienia U przymocowa¬ nego do walika 6, porusza ten walek, a ten ra¬ mieniem 2 zamocowanym na itymze walku 6, porusza sprzeglo KI.Opisana przekladnia posiada osiem biegów w przód. Z tych najpowolniejsze moga byc uzyte równiez do Ibiegu w tyl. Przy ustawianiu po¬ jazdu w rzedzie, wybiera sie jeden z tych bie¬ gów, a wtedy uzywa sie tylko drazka 26, usta¬ lajacego kierunek jazdy. PL