Opublikowano dnia 27 stycznia 1958 r. 2£oA -•¦-- i LKA; POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 40637 KL 20 1, 23/04 Zavody V. I. Lenina PIzen, narodni podnik Pilzno, Czechoslowacja Bohumil Novotny Pilzno, Czechoslowacja Urzqdzenle do wielokrotnego i samoczynnego sterowania pojazdów elektrycznych przy zastosowaniu silnika pneumatycznego do napedu glównego nastawnika Patent trwa od dnia 26 pazdziernika 1055 r.Stopnie jezdne i hamulcowe pojazdów elek¬ trycznych z wielokrotnym lub samoczynnym sterowaniem sa zwykle nastawiane za pomoca glównych nastawników, napedzanych elektrycz¬ nie, elektromagnetycznie, pneumatycznie lub hydraulicznie. Sposób dzialania napedu glów¬ nego nastawnika jest przy tym zalezny od prze¬ krecenia nastawnika sterowniczego, tj. od tego, jak nastawnik sterowniczy wydaje napedowi glównego nastawnika swoje rozkazy.Wade dotychczas znanych sterowan stanowi to, ze nastawniki sterownicze i glówne najcze¬ sciej sa zaopatrzone w urzadzenie zapadkowe, które w uzyciu wymaga czestego sprawdzania i nadzoru. Nastawniki sterownicze sa przy tym skomplikowane, a ich wymiary sa czestokroc znaczne, co utrudnia ich umieszczanie w pojez¬ dzie (przy stanowisku kierowcy).W urzadzeniu sterowniczym ponizej opisanym i uwidocznionym na rysunku, do napedu glów¬ nego nastawnika zastosowany jest czterocylin- drowy silnik pneumatyczny, który zatrzymuje glówny nastawnik bez pomocy urzadzenia za¬ padkowego. Nastawnik sterowniczy jest przy tym zastapiony zwyklymi wylacznikami, dzieki czemu czeste sprawdzanie i nadzór staja sie zbedne. Wylaczniki zajmuja przy stanowisku kierowcy bardzo malo miejsca, a sterowanie jest rzecza prosta.Urzadzenie wedlug wynalazku jest przedsta¬ wione schematycznie na rysunku.Wedlug wynalazku glówny nastawnik 2 Jest napedzany czterocylindrowym pneumatycznym silnikiem 2 za pomoca kól zebatych 5 16, przy czym silnik ten jest uruchomiony przez podwój¬ nie dzialajace elektromagnetyczne zawory 3, 4.Podwójnie dzialajace elekromagnetyczne za¬ wory 3, 4 mo&f^ zastapic czterema pojedynczo NijMltejacJnai zfW€^ami, przy czym dwa z nich dzialaja na skutek wlaczenia pradu, dwa zas na \*kutek wylaczenia pradu. Ewentualnie moga byc. ' zastapione czterema pojedynczo dzialajacymi za¬ worami, przy czym dwa z nich dzialaja na sku¬ tek wlaczenia pradu, dwa zas na skutek wyla¬ czenia pradu. Ewentualnie wszystkie cztery za¬ wory moga dzialac na skutek wlaczenia pradu lub przerwania jego doplywu.Elektromagnetycznie uruchomiane zawory 3, 4 moga byc zastapione zaworami mechanicznie uruchomianymi za pomoca garbów, osadzonych badz na wale pneumatycznego silnika 2, badz na wale glównego nastawnika 1.Styk 7 glównego nastawnika 1 laczy w spo¬ sób przewodzacy kciuki A, C z kciukiem B. Po¬ za tym przy glównym nastawniku 1 styki 8, 9 sa w sposób przewodzacy polaczone ze stykiem 7, za pomoca których kciuki D, E sa polaczone z kciukiem B. Styki 7 do 9 i kciuki A do D mozna zastapic wylacznikami noskowymi.Kciuki A, B, C sa zamocowane na wspólnym wsporniku, utrzymywanym przez sprezyny 11, 12 w polozeniu obojetnym. Z tego polozenia mo¬ ga je wychylac w jednym lub drugim kierunku elektromagnesy 13, 14 za pomoca kotwic 15, 16 w celu uruchomienia pneumatycznego silnika 2 (glównego nastawnika 1) naprzód lub wstecz, tj. w kierunku wlaczenia lub wylaczenia stopni rozruchu. Takie samo dzialanie osiaga sie, gdy zostanie odpowiednio wychylony z polozenia obojetnego styk 7, albo tez garby stanowiace czesci skladowe napedu wylaczników kciuko¬ wych, wlaczajacych zawory 3, 4. Uruchomienie urzadzen stykowych A, B, C moze nastapic nie tylko elektrycznie, lecz takze pneumatycznie za pomoca pneumatycznego napedu i dwóch za¬ worów elektromagnetycznych.Kciuki D, £ sa osadzone na nieruchomym wsporniku glównego nastawnika 1, a ich polo¬ zenie jest niezmienne. Na nieruchomym wspor¬ niku moze byc osadzony równiez kciuk B.Przy stosowaniu mechanicznie uruchomianych zaworów kierunek obrotu pneumatycznego sil¬ nika 2 mozna zmienic w ten sposób, ze garby zostaja wychylone ze swego polozenia obojet¬ nego w jednym lub w drugim kierunku, przez ich obrócenie na wale. Jesli sa osadzone na wale pneumatycznego silnika 2, wychyla sie je o 90° w kazda strone. Jesli zas znajduja sie na innym wale, kat ten zmienia sie odpowiednio dó prze¬ kladni laczacej obydwa waly. Do swego poloze¬ nia obojetnego garby wracaja na skutek dzia¬ lania sprezyny. Kszialt garbów odpowiada przy tym pozadanemu dzialaniu zaworów. Zamiast za pomoca garbów, mozna mechanicznie uru¬ chomiane zawory wychylic z ich polozenia obo¬ jetnego elektromagnetycznie, badz pneumatycz¬ nie.Innymi czesciami skladowymi urzadzenia ste¬ rowniczego sa wylaczniki przyciskowe 17, 18, wylacznik 19, przekaznik sterowniczy 20 oraz sprzegla 21, 22 do wielokrotnego sterowania.Wylaczniki 17, 18 moga byc polaczone w jeden wylacznik. Ewentualnie wszystkie trzy wylacz¬ niki 17, 18, 19 moga byc wykonane jako jeden wylacznik. Glówny nastawnik 1 jest zaopatrzony nie tylko we wspomniane slabopradowe kciuki A do E i w styki 7 do 9, lecz takze w styki sy¬ gnalizacyjne, w wylaczniki do laczenia glównych obwodów pradu oraz w wylaczniki do wylacza¬ nia oporów rozruchowych, które nie sa przed¬ miotem wynalazku.Na skutek nacisniecia na wylacznik przycis¬ kowy 18, elektromagnes 14 zostaje zasilony pra¬ dem, przez biegun dodatni baterii poprzez urza¬ dzenie stykowe B, 7, 8, D glównego nastawnika, styki K, L wylacznika 19, styki H, J wylacznika 18 i styki P, N przekaznika sterowniczego 20.Wobec tego kotwica 16 przyciaga, Wskutek czego wspornik 10 wraz z kciukami A, B, C zostaje przesuniety z obojetnego polozenia N o jedna dzialke plaszczyzn sytkowych w kierunku na prawo do polozenia VP dla ruchu naprzód pneumatycznego silnika 2. Dzieki temu kciuk C glównego nastawnika wlacza z wyprzedzeniem o jedno polozenie podwójnie dzialajacy elektro¬ magnetyczny zawór 3, a pneumatyczny silnik 2 obraca glówny nastawnik 1 do polozenia I.Na skutek obrócenia glównego nastawnika 1 do polozenia I, kciuk A wlacza podwójnie dzia¬ lajacy elektromagnetyczny zawór 4, tj. pneuma¬ tyczny silnik 2 otrzymuje rozkaz przekrecenia glównego nastawnika 1 do polozenia II. Kciuk C, który wyprzedza o jedno polozenie, zostaje przy tym wylaczony. Obrót pneumatycznego sil¬ nika 2 nie ustaje jednak, gdyz w urzadzeniu sterowniczym wedlug rysunku pneumatyczny silnik 2 otrzymuje rozkaz obrotu takze przez wylaczenie podwójnie dzialajacych elektromag¬ netycznych zaworów 3, 4. Pneumatyczny silnik 2 obraca sie wobec tego tak dlugo, dopóki glów¬ ny nastawnik 1 nie zajmie ostatniego poloze¬ nia XII.Za ostatnim polozeniem XII glównego nastaw¬ nika 1 znajduje sie swobodne polozenie Z2, w którym podwójnie dzialajace elektromagne¬ tyczne zawory 3, 4 nie otrzymuja nowego roz-kazu, gdyz ich urzadzenia stykowe (kciuki A, B, C i styk 7) sa tak samo polaczone wzglednie przerwane, jak w ostatnim polozeniu glównego nastawnika 2.Pneumatyczny silnik 2, a takze glówny na¬ stawnik 2 w ostatnim polozeniu XII sa unieru- chomiane.Jesli pneumatyczny silnik 2 zostanie urucho¬ miony za pomoca mechanicznie napedzanych zaworów, to w polozeniach krawedziowych od¬ powiednie urzadzenie stykowe wylacza elektro¬ magnes lub elektromagnetyczny zawór, za po¬ moca których uzyskuje sie wychylenie kciuków zaworowych z polozenia obojetnego.Jesli podczas obrotu glównego nastawnika 2 wylacznik przyciskowy 18 zostaje na tyle zwol¬ niony, ze styki H, J przerwa prad w elektro¬ magnesie 14, to sprezyna 12 doprowadza wspor¬ nik 10 wraz z kciukami A, B, C z powrotem do polozenia obojetnego. Wskutek tego wyprze¬ dzenie kciuków A, B, C zostaje zniesione, a pne¬ umatyczny silnik 2. jak równiez glówny nastaw¬ nik 1 zostaja przeto uruchomione. W podobny sposób dziala urzadzenie sterowe takze przy nacisnieciu wylacznika przyciskowego 17, z ta jednak róznica, ze elektromagnes 13 przesuwa wspornik 20 wraz z kciukami A, B, C do polo¬ zenia VZ dla zwrotnego ruchu pneumatycznego silnika 2.W polozeniu zerowym glównego nastawnika 2 pneumatyczny silnik 2 zostaje unieruchomiony w sposób podobny, jak w ostatnim polozeniu, gdyz w granicach polozenia zerowego jest rów¬ niez przewidziane swobodne polozenie Zl, w któ¬ rym wlaczenie lub wylaczenie urzadzenia styko¬ wego A, B, C, 7 nie zmienia sie w stosunku do polozenia zerowego.Jesli uchwyt wylacznika 29 wychylic tak, ze tylko styki L, K beda ze soba polaczone, a wylacznik 18 przy tym przycisnac, to wtedy elektromagnes 14 zostaje wlaczony. Na skutek jego dzialania kciuk C wlacza podwójnie dzia¬ lajacy elektromagnetyczny zawór 3, a pneuma¬ tyczny silnik 2 nastawia glówny nastawnik 2 do polozenia I. W ten sposób kciuk P przerywa znów prad w elektromagnesie 14, sprezyna 12 doprowadza wspornik 10 wraz z kciukami A, B, C z powrotem do polozenia obojetnego, glówny zas nastawnik 1 zostaje unieruchomiony. Przez wlaczenie styków L, M wylacznika 19 glówny nastawnik 2 zostaje obrócony do polozenia II.Za pomoca wylacznika 29 mozna glówny na¬ stawnik 2 stopniowo nastawiac bez specjalnej uwagi. Pneumatyczny silnik 2 obraca sie przy tym badz naprzód, badz wstecz, w zaleznosci od tego, czy wlaczony jest wylacznik 18, czy tez wylacznik 17.Wylacznika 19, kciuków D, E i styków 8, 9 glównego nastawnika mozna tez nie stosowac, a wtedy prad do wylaczników 17, 18 jest dopro¬ wadzany bezposrednio od dodatniego bieguna baterii. Stopniowe sterowanie jest wówczas do¬ konywane za pomoca krótkotrwalego wlaczania wylaczników 17, 18.Do doplywu pradu do elektromagnesu 14 sa wlaczone styki N, P przekaznika sterowniczego 20. Przy powiekszonym pradzie trakcyjnym przekaznik przyciaga, a styki N, P zostaja wy¬ laczone. Podczas gdy przekaznik sterowniczy 20 jest przyciagniety, a styki N, P sa przerwane, prad w elektromagnesie 14 jest przerwany, a kciuki A, B, C znajduja sie wobec tego w obo¬ jetnym polozeniu N. Glówny nastawnik pozosta¬ je przeto na okreslonym stopniu i to dopóty, do¬ póki prad trakcyjny nie spadnie ponizej nasta¬ wionej wartosci, a styki N, P przekaznika ste¬ rowniczego 20 nie zostana ponownie wlaczone.Na skutek dzialania przekaznika sterowniczego 20 sterowanie odbywa sie samoczynnie.Urzadzenie stykowe A, B, C, 7 glównego na¬ stawnika 2 wlacza i wylacza elektromagnetycz¬ ne zawory 3, 4 wlasciwego pneumatycznego sil¬ nika 2 i to nie tylko przy jezdzie pojedynczej, lecz takze przy wielokrotnym sterowaniu. Mimo to podwójnie dzialajace elektromagnetyczne za¬ wory 3, 4 sa jednobiegunowo przylaczone do przewodników wielokrotnych sprzegiel 21, 21 tak, ze przy wielokrotnym sterowaniu po¬ dwójnie dzialajace elektromagnetyczne zawory 3 i 4 calego zespolu sa wlaczone równolegle.Takie laczenie zapewnia zgodny bieg pneuma¬ tycznych silników 2 i glównych nastawników 2 calego zespolu, gdyz w polozeniach O, IV, VIII i XII glównego nastawnika 2 wszystkie podwój¬ nie dzialajace elektromagnetyczne zawory sa bez pradu. Moze to jednak nastapic tylko wtedy, jesli bieg glównych nastawników calego zespolu jest synchroniczny.Podobnie rzecz sie przedstawia w polozeniach II, VI, X, gdzie przeciwnie podwójnie dzialajace elektromagnetyczne zawory 3, 4 pneumatycz¬ nych silników 2 sa zasilane pradem. PL