RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 40530 KI. 20 1, 22/01 Zavody V. I. Lenina Plzen, narodni podnik .Pilzno, Czechoslowacja, Bohumil Novotny Pilzno, Czechoslowacja, Milos Opial Pilzno, Czechoslowacja, Urzadzenie sterownicze do pojazdów elektrycznych z pneumatycznym lub recznym napedem nastawnika Patent trwa od dnia 16 listopada 1955 r.Nastawniki pojazdów elektrycznych wiekszej mocy przelaczaja duze prady i powinny byc dlatego wyposazone w mocne zespoly stykowe o duzych naciskach, które wprowadzaja znacz¬ ne opory bierne przy obracaniu nastawnika.Bezposrednie sterowanie takiego pojazdu wy¬ czerpuje kierowce fizycznie. Z tego wzgledu nastawniki takich pojazdów nie sa ustawiane recznie w poszczególne polozenia lecz elek¬ trycznie, elektromagnetycznie, hydraulicznie lub pneumatycznie za pomoca nastawników sterujacych, które w tym celu sa zaopatrzone w styki slabopradowe i przekazuja do odpo¬ wiedniego napedu rozkazy odpowiedniego obrócenia nastawnika. Sprzet taki jest jednak z reguly skomplikowany i powoduje czeste zaklócenia, tak iz pojazd musi byc wtedy wy¬ cofany z ruchu. Dla zwiekszenia pewnosci ru¬ chu uklad sterowniczy jest czesto zaopatrzony w awaryjny naped reczny dzialajacy przy wy¬ laczonym napedzie silnikowym.Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do sterowania pojazdów elektrycznych, w którym nastawnik jest napedzany za pomoca cztero- cylindrowego silnika pneumatycznego, urucha¬ mianego za pomoca zaworów elektromagne¬ tycznych. Zawory sa wlaczone przez urzadze¬ nie stykowe znajdujace sie na wale silnika powietrznego lub nastawnika, które dla ru¬ chu nastawnika naprzód i w tyl lub dla jego nastawienia jest przelaczane za pomoca sty¬ ków, laczonych przy odpowiednim pokreceniu walu pokretla i walu nastawnika lub czesci z nimi polaczonych.Wal pokretla jest polaczony z walem na¬ stawnika za pomoca przekladni róznicowej.Zaleta takiego wykonania polega na tym, ze nie ma lacznika sterujacego, wskutek czego urzadzenie staje sie znacznie prostsze. Oprócz tego mozna w prosty sposób otrzymac naped reczny nastawnika.Urzadzenie sterownicze wedlug wynalazku jest proste, bardzo wygodne, latwe do konser¬ wacji i posiada wielka trwalosc, gdyz nie ma zadnych mechanicznych zderzaków.Rysunek fig. 1 przedstawia zasadniczy uklad sterowniczy wedlug wynalazku. Silnik pneu¬ matyczny 1 jest uruchomiony za pomoca elek¬ tromagnetycznych zaworów dwustronnych 2, 3, które sa wlaczane za pomoca urzadzenia stykowego 4, znajdujacego sie na wyprowa¬ dzonym koncu walu 1 silnika pneumatycznego I. Na drugim koncu walu 5 silnika pneuma¬ tycznego 1 jest osadzone kólko zebate 6, za¬ zebiajace sie z kolem zebatym 7, osadzonym na wale 8 nastawnika 9. Oprócz kólka zeba¬ tego 6 z kolem zebatym 7 wspóldziala równiez kolo zebate 10, polaczone z kolem planetarnym II, które jest zazebione z kolami satelitowymi 12. Kolo satelitowe 12 zazebia sie z kolem pla¬ netarnym 13, osadzonym na wale 14 pokretla 15. Kolo satelitowe 12 jest sztywno polaczone z kolem zebatym 16, zazebiajacym sie z ko¬ lem zebatym 17, które jest osadzone obrotowo na wale 14 pokretla 15 i jest sztywno pola¬ czone z walkiem przelaczajacym lub urzadze¬ niem stykowym 18, równiez osadzonym obro¬ towo na wale 14.Przebieg laczenia zaworów elektromagne¬ tycznych 2, 3 za pomoca urzadzenia stykowego 4 (styczników 19—22) jest przedstawiony na fig. 2. Na fig. 3 jest przedstawiony program laczenia urzadzenia stykowego 23-28 walka lacz¬ nikowego 18, przy czym urzadzenie stykowe 4 (styczniki 19—22 lub elektromagnetyczne zawo¬ ry dwustronne 2, 3) jest przelaczane dla ruchu silnika pneumatycznego 1 i nastawnika 9 wprzód w tyl lub dla ustalenia w zadanych poloze¬ niach. Uklad polaczen styczników 19—28 oraz zaworów elektromagnetycznych 2, 3 jest przed¬ stawiony na fig. 1.Polozenia wlaczenia styczników 19—22 oraz 23—28 oznaczone sa na fig. 2 i 3 krzyzykami.Urzadzenie stykowe 4 na wale 5 silnika pneumatycznego 1 posiada cztery polozenia stykowe gdyz silnik pneumatyczny 1 po otrzy¬ maniu rozkazu obraca sie zawsze o 90°. Roz¬ kazem jest zarówno wlaczenie zaworów 2—3, jak i wylaczenie.Liczba polozen laczeniowych zwieksza sie gdy urzadzenie stykowe 4 jest umieszczone na wale 8 nastawnika 9 lub na polaczonej z nim czesci.Na wale 14 pokretla 15 znajduje sie wska¬ zówka 32, która wskazuje na skali 33 poloze¬ nie nastawnika.W polozeniu zerowym nastawnika 9 i po¬ kretla 15 lub walu 14 kolo satelitowe 12 oraz polaczone z nim kolo zebate 16 z wycieciem 29 znajduje sie wprost sprzegla 30 osadzonego na wale 31. Po przeniesieniu pokretla 15 z wa¬ lu 14 na wal 31 i wlaczeniu sprzegla 30 do wy¬ ciecia 29 kola zebatego 16 mozna nastawnik 9 uruchamiac recznie.Waly 14 i 31 sa zaopatrzone w proste urza¬ dzenia zapadkowe, które dla lepszej przejrzy¬ stosci rysunku nie sa na nim uwidocznione.Jak widac na fig. 1—3 w polozeniu zerowym walca przelaczajacego 18 (pokretlo 15) i na¬ stawnika 9 oraz silnika pneumatycznego 1 laczniki 21—24 sa wlaczone, natomiast pozo¬ stale laczniki 19, 20 i 25—28 sa wylaczone. Za¬ wory elektromagnetyczne 2, 3 sa wówczas bez pradu a silnik pneumatyczny 1 ustala nastaw¬ nik 9 w polozeniu zerowym. Gdy pokretlo 15 zostanie obrócone np. w polozenie III, to kolo planetarne 13 przetacza kola satelitowe 12 po kole planetarnym 11, które za pomoca prze¬ kladni 10, 7, 6 jest przytrzymywane przez sil¬ nik pneumatyczny. Laczniki 23, 24 wlaczaja i wylaczaja laczniki 25—27. * Elektromagnetycz¬ ny zawór dwustronny 2 otrzymuje prad z do¬ datniego bieguna baterii przez laczniki 21, 19, wskutek czego silnik pneumatyczny 1 przekre¬ ca sie z polozenia C w polozenie D, w którym wlacza lacznik 19, tak iz elektromagnetyczny zawór dwustronny 3 otrzymuje prad przez laczniki 19—27. Wskutek tego silnik pneu¬ matyczny 1 obróci sie w polozenie O. W tym polozeniu lacznik 21 zostaje odlaczony, tak iz silnik pneumatyczny otrzymuje rozkaz prze¬ krecenia w polozenie B, w którym lacznik 19 wylacza obwód przez co zostaja stworzone warunki do przekrecenia silnika 1 o dalsze 90° (polozenie E). Przy omówionym nastawie¬ niu laczników kciukowych 22, 19 i przekrece¬ niu silnika pneumatycznego 1 obraca sie jed¬ noczesnie przekladnia 7, 10, a kolo planetarne 11 toczy kolo satelitowe 12 po nieruchomym kole planetarnym 13. Wskutek tego kolo zeba¬ te 10 obraca sie, a za posrednictwem kola ze¬ batego 17 obraca walec przelaczajacy 10 w kie¬ runku polozenia zerowego. Skoro tylko urza¬ dzenie stykowe osiagnie polozenie D walec — 2 —przelaczajacy 10 wlacza laczniki 23, 24 a wy¬ lacza laczniki 19, 27. Wskutek tego przelacze¬ nia urzadzenia stykowego 4 w polozenie D elektromagnetyczny zawór dwustronny 2 zo¬ staje odlaczony od pradu natomiast elektro¬ magnetyczny zawór 3 otrzymuje prad przez laczniki 20—24, a silnik 1 utrzymuje nastaw¬ nik w tym polozeniu dopóty dopóki przez przekrecenie pokretla 15 nie zostana wylaczo¬ ne laczniki 23, 24 a wlaczone laczniki 25, 27 lub 26, 28. Przy dalszym obróceniu naprzód pokre¬ tla 15 (w kierunku wskazówek zegara), np. w polozenie VIII, powtarza sie przebieg la¬ czenia laczników 19, 21 dopóki wal 14 pokretla 15 nie zajmie pierwotnego polozenia wzgledem walu 8 nastawnika 9 oraz wzgledem walu 5 silnika pneumatycznego 1.Przez obracanie wstecz pokretla 15 w kie¬ runku odwrotnym do wskazówek zegara lacz¬ niki 20, 26 wlaczaja walec przylaczajacy 18 natomiast pozostale laczniki 23 do 25 i 27 zosta¬ ja wylaczone. Przez wlaczenie laczników 29, 28 zostaja wykorzystane laczniki 22, 20 do wlaczenia zaworów 2, 3, tak iz np. w polo- zenifu D urzadzenia stykowego 4 silnika pneu¬ matycznego 1 obydwa zawory elektromagne¬ tyczne 2, 3 otrzymuja prad przez laczniki 20 28 oraz 22, 26. Silnik pneumatyczny 1 obraca wskutek tego nastawnik 9 wstecz. Wlaczenie zaworów 2, 3 oraz bieg silnika pneumatycz¬ nego 1 ustaje przy wylaczeniu laczników 20, 28 i wlaczeniu laczników 23, 24.Z powyzszego opisu wynika, ze urzadzenie stykowe 4 na wale 3 silnika pneumatycznego # 1 wlacza i wylacza prad zaworów elektroma¬ gnetycznych 2, 3 a. mianowicie dla ruchu sil¬ nika naprzód lub w tyl albo dla jego nasta¬ wienia w zaleznosci od wlaczenia przelaczaja¬ cego urzadzenia stykowego 10.Urzadzenie sterownicze pozwala na nasta¬ wianie nastawnika w obu kierunkach ruchu skok za skokiem lub odrazu na okreslona licz¬ be skoków.Zawory elektromagnetyczne 2, 3 moga byc zastapione przez cztery zawory jednostronne na prad ciagly lub roboczy lub tez dwa zawo¬ ry moga pracowac na pradzie ciaglym a dwa pozostale na roboczym. W ukladzie czterech jednakowych zaworów urzadzenie stykowe 4 oraz urzadzenie stykowe walca przelaczajace¬ go 18 sa odpowiednio zmienione. PL