Opublikowano dnia 30 czerwca 1958 r.W-^kn.POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 40373 KI. 63 c, 47 Inz. mgr Józef Groch Gdansk, Polska Jerzy Szalas Sopot, Polska Urzqdzenie slerujqce pojazdu mechanicznego Patent trwa od dnia 26 lipca 1956 r.Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie ste¬ rujace pojazdu mechanicznego i zawieszenie kól przez nie kierowanych.W stosunku do obecnie uzywanych urzadzen sterujacych urzadzenie wedlug wynalazku po¬ siada szereg zalet, a mianowicie o wiele wieksza latwosc manewrowania pojazdem mechanicz¬ nym — wskutek moznosci wlaczania i wylacza¬ nia sprzegla bez uzycia noznego pedalu przy daleko wiekszej precyzyjnosci — co zapewnia wieksze bezpieczenstwo kierowcy w wypadkach zderzen, gdyz kolo kierownicy przy naglym zaha¬ mowaniu nie zgniata klatki piersiowej kierow¬ cy, lecz przesuwa sie do przodu dzialajac jak amortyzator, a jednoczesnie z tym ruchem na¬ stepuje automatyczne wylaczenie sprzegla, bie¬ gu silnika, a nawet moga sie wlaczyc hamulce.Dzialanie powyzsze nie wyklucza zupelnie moznosci poslugiwania sie pedalem sprzegla, gdy kierownica znajduje sie w normalnym polo¬ zeniu pionowym.Specjalne zawieszenie kól kierowanych po¬ jazdu — bedace przedmiotem wynalazku — wy¬ klucza tak czeste pekanie dotychczas stosowa¬ nych resorów piórowych i zapewnia wygod¬ niejsza, bezawaryjna jazde, gdyz czesci sklado¬ we wymienionego zawieszenia — przy odpo¬ wiednich wymiarach — tylko w wyjatkowych wypadkach (katastrofy) moga ulec zapsuciu.Urzadzenie sterujace pojazdu mechanicznego bedace przedmiotem wynalazku i zawieszenie kól przez nie kierowanych — uwidoczniono na rysunku, gdzie fig. 1, 5, 7 i 8 przedstawiaja je w przekroju bocznym pionowym, fig. 2, 4 i 6 — w przekroju poprzecznym, a fig. 3 przed¬ stawia w przekroju poziomym.Na rysunku uwidocznione sa poszczególne 0Cscf skladowe urzadzenia wedlug wynalazku: "czesc ^amtoncfenego podwozia — srodkowa 1 i przednia 3, os 6 zwrotnicy 5, zamocowana na wspornikach 3d przedniej czesci podwozia 3, sprezyny srubowe 6a amortyzujace wahania pionowe kól 4k pojazdu, górna oslona 6b spre¬ zyny rosorowej 6a, jej oslona dolna 6c, oslona (kolumna) 8 urzadzenia sterujacego, zebatka dol¬ na 9, zebatka górna 9a, ramie sterowe 20 nape¬ dzane przez zebatke 9, galka lOa ramienia ste¬ rowego 10 napedzajaca drazek poziomy 12, zwrotnice 5 slizgajace sie po osi 6, was przedni 5b zwrotnicy 5 napedzany drazkiem poziomym 12 poprzez galke przegubu 11, was tylny 5a na¬ pedzajacy drazek 12a poprzez galke przegu¬ bu Ha, os 50 kola pojazdu 4k stanowiaca ze zwrotnica 5 jedna calosc, kolo sterowe kierow¬ nicy 16, os 16a napedzajaca zebatke górna 9a, kolnierz 16b na osi 16a stabilizujacy ja w oslo¬ nie 8 i stanowiacy zderzak z gniazdem uchwy¬ tu 16e, podkladka gumowa 16d amortyzujaca nagle zderzenia kolnierza 16c z gniazdem 16e, zaczep 16z przymocowany do górnej czesci 8c (fig. 4) oslony 8 na jej szczycie, hak zaczepu 16H, .przegub 16p zaczepu 16H umozliwiajacy zwol¬ nienie zaczepu 16z z haka 16H, klocek gumo¬ wy 16k ograniczajacy ruch dzwigni haka 16H po zwolnieniu, sprezyna rozciagana 16s umozli¬ wiajaca samoczynne dzialanie haka 16H na za¬ czep 16z przy jego docisnieciu do przodu, lacz¬ nik 16w wylaczajacy dzialanie haka 16H przez glebokie wycisniecie noznego pedalu sprzegla, dzwignia reczna 110 (fig. 7) do wylaczania ha¬ ka 16H, zaczep linki 8n (fig. 1) wylaczajacej sprzeglo przez wychylenie do przodu oslony 8, a przy dalszym ruchu w przód wylaczajacej takze bieg silnika i wlaczajacej hamulce.Poza powyzszymi czesciami na fig. 4 i 5 uwi¬ doczniono: lancuch 13 napedzajacy zebatke 9, drazki 14 z nakretka sruby rzymskiej 15 dla regulowania napiecia lancucha dolnego 13, oraz takiego samego lancucha 13a przy górnej ze¬ batce 9a.Na fig. 4 i 5 uwidoczniono sruby 8H laczace górna obudowe 8c oslony 8 z jej czescia 8k przymocowana do oslony 8, oraz sruby 8m la¬ czace dolna obudowe 8b lozyska osi 10 z oslo¬ na 8. Os 10 — napedzana przez zebatke 9 — jest wyksztalcona w swej przedniej czesci w ramie sterowe zakonczone galka lOa. Os 10 ujeta jest w panewke lOb, natomiast os 16a w panewki lOc i lOd. Czopy 8d w lozyskach 8e, przymo¬ cowanych do przedniej czesci podwozia 3, umozliwiaja odchylanie od pozycji ^pionowej oslony 8, a z nia i kola sterowego vi6.Oslona 8 (fig. 7) oparta jest o amortyzator skladajacy sie ze sprezyny srubowej 100, przy¬ mocowanej jednym koncem do scianki podwo¬ zia 3 za pomoca sruby 101 regulujacej napiecie sprezyny, a drugim koncem przyczepionej prze¬ gubowo do oslony 8, która w stanie spoczynku docisnieta jest do klocka gumowego 102 przy¬ mocowanego do scianki podwozia 3.Innymi czesciami konstrukcji amortyzatora sa: przedluzona z jednej strony os obrotu 8d oslony 8 zakonczona tarcza 8t, a przez prze¬ wiercona os obrotu 8d i tarcze 8t przewleczona jest sruba 8u. Nakretka 8w sruby Su dociska za pomoca sprezyny 8r tarcze 8t do plyty nie¬ ruchomej 8p przymocowanej do scianki podwo¬ zia 3. Pomiedzy tarcza 8t a nieruchoma plyta 8p znajduje sie plytka cierna 8g, która pod wply¬ wem regulowanego nacisku sprezyny 8r hamu¬ je w wymaganym stopniu wychylenie oslony 8.Poza tym w tarczy 8p osadzone sa kule stalo¬ we 8k na sprezynach 8x o nacisku regulowanym za pomoca srub 8v. Kule 8k zaskakuja w gniazda wyzlobione w tarczy 8t ustawiajac oslone 8 w polozeniu normalnym oraz w pozycji wychy¬ lonej takiej, w której sprzezone z oslona 8 sprzeglo pojazdu bedzie zupelnie wylaczone.Zwalnianie oslony 8 z tych pozycji nastepuje przez nacisk rak na kolo sterowe 16.Dzialanie tak skonstruowanego urzadzenia sterujacego polega na tym, ze kierowca — oprócz normalnego zwracania kól pojazdu 4k w dowolna strone za pomoca obrotu kola ste¬ rowego 16 — moze takze, przez odchylanie jego do przodu, wraz z oslona 8, spowodowac, ze odpowiednio sprzezona linka 8n — stopniowo i precyzyjniej niz przy uzyciu pedalu wylaczy sprzeglo, przy dalszym posuwaniu sie do przo¬ du wylaczy bieg silnika — przy czym moze stopniowo wlaczac hamulce. W przechyle urza¬ dzenia sterujacego wedlug wynalazku rozróz¬ nic mozna trzy fazy. W pierwszej fazie sprzeglo stopniowo wylacza sie, dochodzac do punktu calkowitego wylaczenia i wówczas oslona 8 zakleszcza sie w lekki sprezysty uchwyt kul stalowych 8k, który — pomimo stalego oddzia¬ lywania sprezyn 100 — pozwala oslonie 8 ha pozostawanie w tym polozeniu. Przez lekki na¬ cisk na kolo sterowe 16 kierowca moze przy¬ ciagnac kolo 16 wraz z oslona 8 do siebie wla¬ czajac bez uzycia nogi precyzyjnie z powrotem sprzeglo. W ciagu powyzszej fazy silnik moze byc caly czas w ruchu. - i -W drugiej fazie kierowca wychyla dalej kolo sterowe 16 do przodu, poza punkt calkowitego wylaczenia sprzegla — pokonywujac lekkim na¬ ciskiem opór kul stalowych 8k i tarczy cier¬ nej 8g — przy czym po malym dalszym prze¬ chyle nastapi wylaczenie biegu silnika (zgasze¬ nie go), i zaczna sie wlaczac hamulce, az do chwili gdy zaczep 16z oslony 8 zakleszczy sie przez hak 16H. Zwolnienie oslony 8 z tego za¬ kleszczenia nastapic moze za pomoca lacznika 16w sprzegajacego hak 16H z pedalem sprzegla (fig. 1), lub za pomoca dzwigni recznej 110 (fig. 7).W przypadku grozacego zderzenia kierowca moze jednym wycisnieciem kola sterowego 16 do przodu — wylaczyc sprzeglo, zgasic silnik i zahamowac pojazd — zachowujac przy tym zupelnie wolne nogi dla dodatkowego hamo¬ wania za pomoca pedalu. W przypadku nie¬ bezpieczenstwa nie musi on wypuszczac z rak kierownicy i nie grozi mu ona zgnieceniem klatki piersiowej w przypadku zderzenia — uchylajac sie i w pewnej mierze amortyzujac sile dzialajaca na kierowce. PL