Jak wiadomo, stojaki kopalniane, których stalowy czlon wewnetrzny jest zacisniety za pomoca stalowych powierzchni zaciskowych, posiadaja te niedogodnosc, ze opuszczanie czlo- na wewnetrznego zwiazane jest z powstawaniem pewnego halasu. Dzieje sie to wskutek róznicy wspólczynników tarcia przy ruchu i w stanie spoczynku. Takie zachowanie sie stojaka, zalez¬ ne od okolicznosci, moze dzialac ujemnie na wytrzymalosc stropu i dlatego starano sie temu zaradzic. Zastosowanie powierzchni ciernych z lekkiego metalu na podlozu aluminiowym stanowi znaczna polepszenie tego stanu rzeczy i takie stojaki na ogól opuszczaja sie równo¬ miernie i bez halasu. Niektóre sfery górnicze sa jednak zdania, ze powierzchnie cierne ze stopów aluminiowych moga w pewnych warun¬ kach wytwarzac ze stali iskry, co moze byc niebezpieczne w kopalniach.Wynalazek ma na celu usuniecie wszystkich tych niedogodnosci przez zaopatrzenie stalowych powierzchni zaciskowych, dzialajacych na stalo¬ wy czlon wewnetrzny stojaka, w odpowiednie wkladki o stosunkowo mniejszej powierzchni przylegajacej, wykonanych z innego tworzywa.W stojaku kopalnianym wedlug wynalazku za¬ stosowano male wkladki na powierzchniach zaciskowych stojaka, które stanowia pewnego rodzaju smar. Dzieki temu wspólczynnik tarcia powierzchni zaciskowych w stania spoczynku i podczas ruchu sa w stosunku do siebie wy¬ równane; zapobiega sie przez to powstawaniu halasu w postaci trzasków a przejmowanie obciazenia stojaka odbywa sie równomiernie.Wkladki powodujace tego rodzaju smarowa¬ nie, wykonane z innego materialu niz stal, naj¬ korzystniej sa uksztaltowane w postaci listew wpuszczonych do rowków w szczekach zacisko¬ wych, posiadajacych ksztalt jaskólczego ogona lub zamocowanych w inny znany sposób zwiek¬ szajacych przywieranie, np. przez zaopatrzenie w naciecia ich bocznych powierzchni,W zakresie wynalazku mozliwe sa jednak \ Ipzne odmiany zamocowania takich wkladek i w .postaci listaw* lub wkladek uksztaltowanych inaczej. Wkladki te moga byc- np. umieszczone w odpowiednich wycieciach" lub. zglebieniach powierzchni zaciskowych. Mozna przy tym wglebienia zaopatrzyc w podniesione listwy kra¬ wedziowe, które odksztalca sie pe umieszcze¬ niu wkladek. Wkladki moga posiadac przy tym przekrój trapezowy, zas wglebienia moga byc zaopatrzone w podniesione listwy krawedziowe, których objetosc odpowiada mniej wiecej swo¬ bodnej przestrzeni miedzy ukosnymi powierzch¬ niami trapezowych wkladek i bocznych scianek zaglebien.Wedlug jednej z postaci wykonania wyna¬ lazku mozna na powierzchnie ^zaciskowe np. ze stali do rowków tej powierzchni, które moga byc wytworzone przez obróbke zmniejszajaca naprezenie lub przez wolne od naprezen uksztal¬ towanie, umiescic wkladki z metali niezejlaz- nych, rozmieszczone w pewnych wzajemnych odstepach i posiadajace wlasciwosci pozadane w mysl wynalazku. Takie wkladki lub wyste¬ py moga byc przy tym zamocowane na po¬ wierzchniach zaciskowych przez spawanie w at¬ mosferze ochronnej, np. za pomoca spawarek samoczynnych, w których drut spawalniczy jest doprowadzany z rolki przy jednoczesnym doprowadzeniu do spoiny przez dysze gazu ochronnego. Przebieg spawania moze byc do¬ brany tak, aby przy spawaniu na zaciskowych powierzchniach szczek lub na dodatkowym tworzywie spawanych wystepów w strefach krawedziowych osiagnac w tych strefach zahar¬ towanie stalowych powierzchni zaciskowych.Hartowanie, takie moze byc dowolnie regulo¬ wane przez uprzednie ogrzanie powierzchni za¬ ciskowych przed spawaniem do zadanej kazdo¬ razowo temperatury.We wszystkich przypadkach moze byc rzecza korzytsna listwy lub wystepy, umieszczone w ten lub inny sposób na powierzchniach za¬ ciskowych, wykonac nieco wystajacymi ponad powierzchnie zaciskowe; mozliwe sa jednak takze postacie wykonania wynalazku, wedlug których powierzchnia wkladek lub spawanych wystepów lezy w jednej plaszczyznie ze stalo¬ wa powierzchnia zaciskowa.Okazalo sie szczególne korzystne zastosowa¬ nie do wyrobu wkladek w glównych powierzch¬ niach zaciskowych ze stopów miedzianych, za¬ wierajacych krzem i mangan, przy czym naj¬ lepszym okazal sie stop miedziany o zawartosci 3,5°/o krzemu i okolo 1% manganu.Dalsze szczególy wynalazku wynikaja z ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny czesci stojaka kopalnianego, fig. 2 — podobny przekrój odmiany stojaka, fig. 3 — w podzialce powiekszonej szczególny rodzaj osadzenia wkladek w powierzchniach zacisko¬ wych, fig. 4 — przekrój podluzny innej od¬ miany stojaka, a fig. 5 — inny sposób zamo¬ cowania wkladek powierzchni zaciskowej w po¬ dzialce powiekszonej.W postaci wykonania wynalazku wedlug fig. 1 i 2 lekko stozkowy czlon wewnetrzny 1 stoja¬ ka jest, tytulem przykladu, utrzymywany w sto¬ sunku do czlonu zewnetrznego 2 przez zacisk w znanym zamku 3, przymocowanym przez spawanie do czlonu zewnetrznego 2. Zacisk czlonu wewnetrznego uzyskuje sie za pomoca jednego lub kilku klinów poziomych 4. Za¬ miast klinów moga byc zastosowane takze i in¬ ne elementy naprezajace, jak np. sruby, mimo- srody lub inne podobne narzady. Kliny 4 dzia¬ laja w obu przykladach wykonania na pod¬ kladke 5.W stojaku wedlug fig. 1 podkladka 5 stano¬ wi wraz z tylna scianka kadluba zamka 3, przylegajaca do czlonu wewnetrznego 1 po¬ wierzchnie zaciskowe dla czlonu wewnetrznego.Powierzchnie zaciskowe podkladki 5 i tylnej scianki zamka sa w górnej czesci mniej wiecej w srodku zaopatrzone we wkladki, np. w posta¬ ci listew 6, 7, wykonane z innego bardziej miekkiego tworzywa niz powierzchnia zacis¬ kowa.Listwy 6, 7 sa umieszczone tak, ze przy opu¬ szczaniu sie czlonu wewnetrznego 1 stojaka nastepuje scieranie ich tworzywa w glównych strefach zaciskowych klinów 4. na powierzchni podkladki 5 lub tylnej scianki zamka.Przy mechanizmach zaciskowych, skladaja¬ cych sie z klinu i zamku o niniejszej wyso¬ kosci, wystarczy zastosowac jedna listwe na górnej krawedzi powierzchni zaciskowych. Jest jednak rzecza oczywista, ze podkladka 5 moze byc takze zaopatrzona w listwe w srodku swej powierzchni, wskutek czego kazdemu z klinów dociskowych 4 odpowiadalaby osobna wkladka.W tym przypadku kazda z obu polówek pod¬ kladka wsppóldziala co najmniej z jedna lis¬ twa 7.W stojaku wedlug fig. 2 miedzy podkladka 5 a czlonem wewnetrznym 1 jest umieszczony ponadto znany klin 8. W tym przypadku klin 8 jest zaopatrzony w listwy 7 wedlug wynalazku.W konstrukcji tej na kazdej powierzchni za¬ ciskowej umieszczone sa trzy listwy 7. Przydlugich powierzchniach zaciskowych celowe jest zastosowanie wiekszej liczby takich listew.Przy umieszczaniu listew 7 zamocowuje sie je w stosunku do podstawowego tworzywa sta¬ lowego jako wystajace o kilka dziesiatych czesci milimetra, azeby poczatkowo przy opuszczaniu sie czlonu wewnetrznego stojaka nastepowalo pewna scieranie listew i stopniowe wyrównanie ich powierzchni ze stalowymi powierzchniami zaciskowymi.Zamiast listew z tworzywa powodujacego sma¬ rowanie mozna takze zastosowac wkladki o in¬ nych ksztaltach umieszczone w miskowatych wglebieniach powierzchni zaciskowych.Jak wynika z fig. 3 listwy 7 moga posiadac korzystnie takze przekrój trapezowy, umieszczo¬ ne w rowkach powierzchni zaciskowych 3, 5- Rowki takie korzystnie jest wykonac w czasie odkuwahia powierzchni 3 lub 5. Rowek po¬ siada podniesione krawedzie 8, które wystaja ponad powierzchnie zaciskowa. Po umieszczeniu listew 7 ich wystajace krawedzie 8 odksztalca sie przez kucie lub prasowanie tak, aby wypel¬ nialy one przestrzen 10 miedzy sciankami row¬ ka i ukosnymi powierzchniami wkladki 7, jak zaznaczono na fig. 3 liniami przerywanymi. Jest przy tym rzecza korzystna objetosc wystaja¬ cych krawedzi 8 dobrac równa objetosc i prze¬ strzeni posrednich 10. Przy sprasowywaniu kra¬ wedzi 8 powierzchnia 9 moze byc w szczególny sposób uksztaltowana wzgledem powierzchni U listwy 7, a mianowicie powierzchnia 11 moze wystawac ponad powierzchnie 9 o wielkosc a lub tez moga one lezec w jednej plaszczyznie.Na fig. 4 przedstawiono przyklad wykonania wynalazku, z którym czlony I, 2 stojaka sa unieruchomiane tylko za pomoca jednego klina poziomego 6. Wkladki 7 sa przy tym rozmiesz¬ czone z jednej strony na szczece zaciskowej 5, z drugiej zas strony na osobnej podkladce 12, umieszczone we wglebieniu zamka 3 stojaka.Wkladki 7 posiadaja jednak przy tym ksztalt przyspawanych wystepów, które najlepiej jest przyspawac przy uzyciu gazu ochronnego do szczeki zaciskowej 5 lub do wkladki 12. Wklad¬ ki 7 moga byc osadzone w czaszowatych row¬ kach 13, jak pokazano w szczególnosci na fig. 5, wykonanych poprzecznie do kierunku ruchu czlonu wewnetrznego 1 i nieco wystawac wzgle¬ dem powierzchni zaciskowych 5, 12.Wkladki 7, niezaleznie od tego, czy posiadaja one postac listew czy tez wystepów, sa wy¬ konane najkorzystniej z miedzi lub stopów mie¬ dzianych, najlepiej zawierajacych krzem i man¬ gan o zawartosci 3,5f/e kremu i l°/o manganu.Jak juz wspomniano wyzej, przy umieszcze¬ niu wkladek 7 w postaci spawanych wystepów mozna zastosowac uprzednie podgrzewanie po¬ wierzchni zaciskowych 5 lub 12 w celu utrzy¬ mania w pewnych okreslonych granicach stop¬ nia zahartowania wkladek przy ich spawaniu.Ogólnie biorac, mozna takze wkladki z wy¬ zej wspomnianych stopów wykonywac na po¬ wierzchniach zaciskowych przez natryskiwanie.Wynalazek moze byc zastosowany nie, tylko do stojaków kopalnianych, lecz takze i do in¬ nych czesci obudowy górniczej, osadzonych prze¬ suwnie wzgledem siebie. PL