Opublikowano dnia 15 lipca 1957 r. s 9*ate* OfiAoAt^lp POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 38533 KI. 42 c, 11/01 Elektrownia im. St. Drzymaly*) Przedsiebiorstwo Panstwowe Bytom, Polska Lata niwelacyjna Patent trwa od dnia 12 sierpnia 1954 r.Zdjecia tachymetryczne, dokonywane przy po¬ mocy niwelatora z kolem poziomym i zwyklej laty niwelacyjnej, wymagaja przeliczenia posz¬ czególnych zniwelowanych punktów, co nie tylko jest zmudne, ale imoze byc przyczyna bledów, gdyz przy tachimetrii nie ma moznosci sprawdzenia obliczen, jak przy zwyklej niwela¬ cji zamknietych ciagów.Przedmiotem wynalazku jest lata, która po odpowiednim ustawieniu na reperze czy punkcie posrednim i nastepnym przeniesieniu jej na inny punkt w zasiegu lunety niwelatora, pozwa¬ la na bezposredni odczyt poziomu tego drugiego dowolnego punktu. Zamiast podzAallki stalej po¬ siada ona do tego celu podzialke tasmowa tzw. odwrotna, przesuwna w góre i w dól. W od¬ mianie skladanej, poszczególne jej odcinki sa ze soba polaczone zawiasowo.Lata niwelacyjna wedlug wynalazku przedsta¬ wiona jest na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia widok od przodu, czesciowo w przekroju, dolnego i górnego jeij konca, fig. 2 — widok z *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wyna¬ lazku jest Wiera Winiarska. boku, fig. 3 — przekrój poprzeczny wedlug linii a-a na fig. 1, fig. 4, 5 i 6 konstrukcje za¬ wiasowa laty skladanej w widoku z przodu, z boku i po zlozeniu.Wedlug wynalazku sama lata jest tylko szkie¬ letem, zas jej podzialka znajduje sie na tasmie, przechodzacej przez krazki, a cyfry oznaczone sa w kierunku, odwrotnym do normalnego, tj., liczac od dolu laty w góre w porzadku male¬ jacym, a wiec np. 8, 7, 6 0, 9, 8, itd. Tasma ta od frontu spoczywa w wyzlobieniu laty i moze byc przesuwana recznie w góre dla nasta¬ wienia jej w ten sposób, aby po ustawieniu na reperze celowa instrumentu dawala, ijako odczyt, koncówke poziomu danego reperu (lub punktu posredniego).W punktach zerowych laty wedlug wynalazku znajduja sie ramki, w które wklada sie napisy, odpowiadajace jfozionibwi w pelnych metrach.Do miejsca szczepienia cibu konców . tasmy przytwierdzona jest raczka, przy pomocy której mozna tasme dowolnie przesuwac w góre i w dól oraz unieruchomic ja w wybranym poloze¬ niu, odpowiadajacym koncówce poziomu reperu.Istotnymi czesciami wynalazku sa poza tym naciag tasmy i urzadzenie, umozliwiajace skla¬ danie jej na zawiasach razem z tasma.Sztywna obudowa 1 posiada na dole okucie 3, zamocowane do niego wkretkami 6 i obejmujace dolny walek prowadzacy 4 i walek dociskowy 5, pomiedzy którymi przechodzi tasma J2J z po- dzialka 22 z liczbami 23, oznaczajacymi decy¬ metry. W ©orze obudowy 1 znajduje sie analo¬ giczne górne okucie 8 z walkiem prowadzacym 9 i dociskowym 10. Przy lacie skladanej stosuje sie zawiasy 16 z okuciem 15, zamocowane sru¬ bami 11, i gniazda 18 do ustalania pozycji tasmy 21 przy skladaniu laty i wykonane np. w ksztalcie pretów! wygietych podobnych do spla¬ szczonej litery „U", oraz okucia kierujace 12.Poza itym lata posiada elastyczne wkladka 19 np. z rurki gumowej przytwierdzone do obudowy 1, sluzace do dociskania tasmy do gniazd 18. W tylnej sciance obudowy 1 znajduje sie szpara 20- (fig. 3), w której porusza sie raczka 27, przy¬ twierdzona do wstawki 26, i sluzaca do prze¬ suwania tasmy 21 wzdluz obudowy prowadniczej 1. Do tasmy 21 przytwierdzone sa w punktach zerowych ramki 24 do których wklada sie wy¬ mienne cyfry odpowiadajace calym metrom od¬ czytu, a oba konce tasmy sa polaczone wkladka elastyczna, nadajaca tasmie pewne naprezenie.Sposób uzycia laty wedlug wynalazku jest nastepujacy. Po ustawieniu przez mierniczego instrumentu na odpowiednim stanowisku do poziomu, figurant ustawia late pionowo na re- perze lub punkcie przejsciowym, którego rzedna jest znana. Zdejmujacy kieruje na te late lu¬ nete instrumentu i daje odpowiedni znak fi- gurantowi, aby przesuwal tasme we wlasciwym kierunku tak dlugo, az srodkowa ponowna nic krzyza lunety, czyli tzw. linia celowa wyznaczy na podzialce tasmy 21 odczyt, odpowiadajacy ulamkowej czesci rzednej danego reperu lufo punktu przejsciowego. Jezeli, np. rzedna punktu, na którym stoi laita wynosi 27,385, to czesc ulamkowa tej rzednej stanowi 385 mm.Jezeli równoczesnie celowa lunety wyznacza na podzialce tasmy 21 miejsce pomiedzy 6 i 7 decymetrem, to na odwróconym obrazie laty w lunecie najblizszy punkt, odpowiadajacy odczy¬ towi „385 mm" bedzie ponizej linii celowej.Zdejmujacy daje znak ku górze, na co figurant zaczyna prowadzic raczke 27, przytwierdzona do tasmy 21, równiez ku górze. Wówczas przez linie celowa przejda w kierunku ku górze de¬ cymetry, po czym, z chwala kiedy podzialka centymetrowa odpowiednio sie przesunie, zdej¬ mujacy daje znak zatrzymania sie. W tym po¬ lozeniu os celowa lunety wyznaczy na lacie dokladnie odczyt 385 mm. Nastepnie figurant, po zamocowaniu tasmy raczka 27, umieszcza wedlug wskazówek zdejmujacego w najblizszej ramce 24, lezacej ponizej linii celowej cyfre, od¬ powiadaja cyfrze jednostek rzednej danego punktu, t.j. 7, a w pozostalych ramkach 24 — ku dolowi laty cyfry, kolejno wzrastajace i ku górze — malejace. Po ponownym ustawieniu dla sprawdzenia laty na punkcie odczyt, wy¬ znaczony celowa bedzie wynosil 7, 385, czyli tyle, ile wynosi koncowa czesc rzednej tego punktu, zaczynajac od jednostek pelnych me¬ trów. Po takim ustawieniu tasmy moze nastapic wlasciwa niwelacja i tachimetria to jest odczyty z tego samego .stanowiska instrumentu -^ na lacie ustawianej na dowolnych punktach terenu, w granicach zasiegu wysokosci laty, dadza kon¬ cowe czesci (poczynajac od jednostek pelnych metrów) rzednych tych punktów. Dopisanie do tych czesci rzednych brakujacych cyfr dziesiat¬ ków ewentualnie setek pelnych metrów — z pa¬ mieci — nie nastrecza zadnych trudnosci. PL