c°% Opublikowano dnia 30 listopada 1955 r. %%%o9/i,ij POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 38067 VEB Elektromaschinenbau Sachsenwerk Drezno-Niedersedlitz, Niemiecka Republika Demokratyczna Formo odlewnicza, szczególnie do wykonywania odlewów o skomplikowanym ksztalcie Patent trwa od dnia 7 czerwca 1954 r.Formy odlewnicze z piasku do wytwarzania od¬ lewów o skomplikowanym ksztalcie, np. kadlubów maszyn elektrycznych lub pomp, jak równiez cy¬ lindrów do silników wszelkiego rodzaju daja sie odlewac wedlug dotychczasowych sposobów tylko z trudnoscia i przy' duzym nakladzie czasu oraz przy zastosowaniu kosztownych modeli. Po zafor- mowaniu modelu w sposób znany wyciaga sie go z otaczajacego go silnie ubitego piasku formier¬ skiego celem uzyskania w formie wolnej prze¬ strzeni do wlewu materialu odlewniczego, np. zeliwa.Poniewaz spoistosc piasku formierskiego jest ograniczona pomimo zwilzania go i uzycia srodków wiazacych, przeto przy usuwaniu modelu z formy nastepuje uszkodzenie delikatnych wystepów lub krawedzi formy, np. zeberek, powodujac koniecz¬ nosc przewleklych napraw, przez co koszty wyko¬ nania formy zostaja znacznie zwiekszone. Takie uszkodzenia moga równiez powstac i przy osadza¬ niu w formie rdzenia odlewniczego. Pomimo sta¬ rannego osadzania rdzenia, trudno jest sprawdzic, czy zostal on ustawiony dokladnie wspólosiowo.Zrozumiale jest, ze niewlasciwe odchylenie rdze¬ nia od osi formy powoduje odlanie kadluba o róz¬ nej grubosci scianek z dwóch przeciwleglych stron.Braki takie moga siegac wtedy znacznych roz¬ miarów.Znany jest sposób wykonywania form odlewni¬ czych bez uzycia zwyklych skomplikowanych mo¬ deli. Do tego celu sluza skrzynki pomocnicze, przy¬ stosowane do ksztaltu odlewanego przedmiotu, przykrywane plytka modelowa. Plytka modelowa tworzy w materiale formierskim negatyw wlasci¬ wego ksztaltu odlewu. Po usunieciu plytki mode¬ lowej material formierski pozostaje w skrzynkach pomocniczych, az umiesci sie go we wlasciwej formie. Wymaga to jednak specjalnej uwagi przy wytwarzaniu czesci stykowych ksztaltek piasko¬ wych i skrzynek pomocniczych, aby zapewnic w tych miejscach spoine ciagla. Komplikuje to wytwarzanie skrzynek pomocniczych. Liczba po-trzebnych skrzynek pomocniczych jest przy pro¬ dukcji masowej okreslonych odlewów znaczna, gdyz kazda skrzynka pomocnicza musi pozostac w formie az do zakonczenia procesu odlewania •i dopiero wtedy jest znów do dyspozycji do dal¬ szego uzytku. Do jednoczesnego odlewania wiek¬ szej liczby jednakowych odlewów musi byc przy¬ gotowana odpowiednia liczba skrzynek pomocni- x czych, co niewatpliwie jest niekorzystne.Formy odlewnicze z piasku do odlewów o skom¬ plikowanym ksztalcie, np. kadlubów maszyn elek¬ trycznych, pomp lub cylindrów mozna wedlug wy¬ nalazku wykonywac w ten sposób, ze ksztaltki z piasku formierskiego wykonuje sie w skrzyn¬ kach formierskich i tworza w stanie zlozonym go¬ towa zamknieta forme odlewnicza. W ten sposób unika sie koniecznosci stosowania kosztownych modeli. Ksztaltki takie moga byc wykonane za pomoca skrzynek formierskich, które po wyjeciu gotowej ksztaltki moga byc zastosowane ponow¬ nie i •zastepuja dotychczasowy model. Przy prak¬ tycznie biorac dowolnym uksztaltowaniu i wymia¬ rach skrzynki formierskie do wykonywania ksztal¬ tek tylko na dole posiadaja ksztalt czesci wytwa¬ rzanego odlewu, tak aby ubity piasek wytworzyl odnosny negatyw. W ten sposób otrzymane ksztal¬ tki mozna uzyc jako czesci formy bez skrzynek formierskich i moga byc one np. w odpowiedni sposób latwo zgrupowane dokola rdzenia lub przy¬ mocowane do srodkowego rdzenia tak, aby po¬ trzebna w odlewie grubosc scianki w kazdym przypadku byla wszedzie jednakowa. Podpórki rdzenia miedzy poszczególnymi ksztaltkami formy moga jako srodki pomocnicze jeszcze polepszyc te srodki. Forma wykonana z takich ksztaltek two¬ rzy samoistna calkowicie wolno stojaca calosc.Ksztaltki moga byc utrzymane razem, np. za po^ moca obreczy lub przez umieszczenie ich w skrzyn¬ ce formierskiej, w której wolna przestrzen miedzy forma i sciankami skrzynki wypelnia sie tylko lekko ubitym piaskiem formierskim.Znane jest wykonywanie form odlewniczych za pomoca taik zwanych rdzeni plaszczowych, np. przy odlewaniu czteroskrzydlowych kól lopatko¬ wych przy uzyciu czterech rdzeni plaszczowych.Szczególnie godna uwagi jest tu okolicznosc, ze dotychczas nie jest znane, aby takie rdzenie po¬ siadaly wlasciwosci, pozwalajace na stosowanie ich, jako samodzielne elementy formy. Przyjmo¬ wano mianowicie jako koniecznosc uzycia skrzynki formierskiej, której cylindryczne wydrazenie prze¬ biegajace lekko stozkowo bylo formowane w pia¬ sku za pomoca odpowiedniego modelu; w tym wy¬ drazeniu osadza sie rdzenie plaszczowe. Znany sposób wytwarzania formy wymagal specjalnego modelu wstepnego do formowania wydrazenia.Tak model wstepny, jak i skrzynka formierska rdzenia plaszczowego musialy byc przystoso¬ wane do formy stozkowej, co powoduje zwieksze¬ nie kosztów w stosunku do skrzynek formierskich, uzywanych przy sposobie wedlug wynalazku z do¬ kladnie równoleglymi powierzchniami graniczny¬ mi i krawedziami,' które daja sie latwiej wykonac i zastosowac bez modelu wstepnego.Widocznie panowalo mniemanie, ze ksztaltki plaszczowe nie moga same tworzyc formy i Wy¬ magaja wzmocnienia dodatkowego. Wedlug wyna¬ lazku nie jest to jednak potrzebne, co daje po¬ wazne oszczednosci.Wynalazek jest blizej wyjasniony na przykla¬ dach wykonania, uwidocznionych na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia kadlub maszyny elek¬ trycznej odlany w formie wedlug wynalazku, fig. 2 — forme odlewnicza, fig. 3 — skrzynke for¬ mierska, do formowania ksztaltek formy, "a fig. 4 — czesciowo w przekroju widok boczny formy od¬ lewniczej wzdluz linii A—A na fig. 2.Forma posiada cylindryczny, rdzen srodkowy 6, odpowiadajacy wewnetrznej pustej przestrzeni 4 kadluba 5, na fig. 1. Dokola rdzenia 6 sa osadzone ksztaltki 7—13, tworzace forme odlewnicza. Kazda z tych ksztaltek jest wykonana w pokazanej na fig. 3 skrzynce formierskiej 15.Dno skrzynki 15 posiada forme elementu wyko¬ nywanego odlewu np. kadluba maszyny elektrycz¬ nej i kolki 17 jako uchwyty nosne. W podobny sposób wykonane sa skrzynki formierskie do for¬ mowania wszystkich innych ksztaltek 7, 8, 10—13 formy odlewniczej, które róznia sie od siebie tylko odpowiednim uksztaltowaniem ich zaglebien. Na przyklad ksztaltki 7, 11, 12, 13 tworza forme 26 do odlewania lap 19 kadlubu maszyny.Po ubiciu piasku formierskiego w skrzynce 15 i wyjeciu wytworzonej w niej ksztaltki daja sie je latwo dostatecznie wzmocnic w suszarce i nastep¬ nie ustawic w calosc formy dokola pokazanego na fig. 2 srodkowego rdzenia 6. Rdzen 6 i ksztatltki 7—13 spoczywaja na wspólnej podstawie 18, np. na plycie stalowej lub ubitej w skrzynce formier¬ skiej warstwie piasku formierskiego.Tak samo uzywa sie plyty stalowej jako pod¬ kladki przy suszeniu poszczególnych ksztaltek formy, wykonanych np. za pomoca skrzynek we¬ dlug fig. 3. Plyta taka sluzy do przykrycia skrzyn¬ ki 15 po ubiciu w niej piasku formierskiego. Przez obrót skrzynki 15 razem z plyta stalowa mozna dana ksztaltke wyjac podobnie jak przy formo¬ waniu maszynowym. — 2 —Ksztaltki 7-—13 posiadaja wzajemnie za siebie zachodzace wystepy 27 i 28, które moga byc rów¬ niez inaczej uksztaltowane, celem uzyskania spo¬ istosci formy, a tym samym i wytrzymalosci formy.Na fig. 4 przedstawiono przekrój formy wzdluz linii A—B na fig. 2, przedstawiajacy sposób po¬ wstawania wolnej przestrzeni 20 miedzy rdzeniem srodkowym 6 i ksztaltka 10 zapelnianej odlewa¬ nym materialem, np. zeliwem. Wystepy 22 i 23 sa¬ siedniej ksztaltki 9 tworza miedzy soba wolne szczeliny do wytwarzania przy odlewaniu np. ze¬ berek 1 odlewanego kadluba 5. W podobny sposób wytwarza sie za pomoca ksztaltek 7, 11—13 wy¬ drazenia 26 do odlewania lap 19 kadluba 5.W celu umieszczenia nierównosci odlewu, wy¬ stepujace w miejscach laczenia poszczególnych ksztaltek formy, w najodpowiedniejszych miej¬ scach do obróbki, najlepiej jest wykonac ksztaltki tak, aby szczeliny zlacz przypadaly na zeberka lub krawedzie wytwarzanego odlewu. Na przyklad ze¬ berka 29 i 30 wykonuje sie w skrzynce 15 tylko do polowy, natomiast druga czesc tych zeberek otrzymuje sie za pomoca skrzynek formierskich do formowania sasiednich ksztaltek. W ten sposób nierównosc odlewu przebiega dokladnie wzdluz zeberek 29 i 30 i daje sie przy czyszczeniu odlewu latwo zeszlifowac. W popdobny sposób daja sie usunac nierównosci odlewnicze, wystepujace w wydrazeniach 26 do odlewania lap 19.Jest zrozumiale, ze forma odlewnicza wedlug wynalazku daje sie latwo zastosowac do wykony¬ wania innych odlewów, posiadajacych podobnie skomplikowane ksztalty, jak kadluby maszyn elek¬ trycznych. Dotyczy to szczególnie odlewania cy¬ lindrów silników lub kadlubów pomp, które i przy innych ksztaltach niz normalne cylindryczne np. przy ksztalcie kulistym pozwalaja na wykorzysta¬ nie zalet formy wedlug wynalazku. Koszty modelu w kazdym razie zostaly powaznie zmniejszone w stosunku do kosztów dotychczas stosowanych sposobów formowania, gdyz skrzynki do formowa¬ nia ksztaltek daja sie latwiej wykonac i moga byc zastosowane wielokrotnie. Ponadto formy dotych¬ czasowe przy uzyciu modeli naturalnych latwo ulegaja uszkodzeniu przy wyciaganiu modelu z formy piaskowej.Aby nadac najlepszy ksztalt skrzynkom do wy-, konywania ksztaltek, moze byc wskazany podzial formy wedlug fig. 2 wedlug zaznaczonych na ry¬ sunku linii przerywanych 32, 33, 34, w celu uzy¬ skania jak najlepszych wyników. PL