Wynalazek dotyczy polepszenia materialów wlókienniczych skladajacych sie z blonnika re¬ generowanego lub zawierajacych blonnik rege¬ nerowany.W szczególnosci przedmiotem wynalazku jest nadanie tkaninom zlozonym z blonnika regene¬ rowanego lub zawierajacym blonnik regenero¬ wany, wlasciwosci, ze po praniu na mokro w zwykly sposób nie marszcza sie przy wysy¬ chaniu, przez co prasowanie po praniu staje sie zbedne.Znane jest od dawna, ze tkaniny z wlókien blonnikowych np. bawelna, mna sie latwo, to znaczy zachowuja slady zalamywania i zgniata¬ nia przy zwyklym uzyciu. Natomiast tkaniny wykonane z naturalnej welny, co prawda rów¬ niez zachowuja w pewnym stopniu slady zgnia¬ tania i zalamywania w zwyklym uzyciu, posia¬ daja jednak w wysokim stopniu wlasciwosc sa¬ morzutnego prostowania sie. Przed okolo 25 laty wynaleziono sposób nadawania podobnych wlas¬ ciwosci tkaninom blonnikowym, a mianowicie staly sie one''mniej sklonne do zachowywania sladów po mieciu, przy zgnieciennT lub lamaniu, mimo iz przyjmuja slady miecia przy zwyklym uzyciu (jest to tak zwana „odpornosc na miecie").Od wielu lat materialom wlókienniczym zlozo¬ nym z wlókien blonnikowych lub zawierajacym takie wlókna nadaje sie w skali przymyslowej odpornosc na miecie za pomoca zywicy zestala¬ jacej sie na goraco w samych wlóknach. Jakkol¬ wiek sposób ten stosuje sie na ogól do tkanin, to jednak równiez i przedza, z których tkaniny sie wykonywa, a nawet i wlókna, które sie prze¬ dzie, moga byc uodpornione na miecie, to znaczy uczynione bardziej sklonnymi do prostowania sie po zgnieceniu i zalamaniu.Sposób uodporniania na miecie jest wartoscio¬ wy wskutek nadania tkaninom blonnikowym wlasciwosci tkanin welnianych pod wzgledem samorzutnego prostowania sie zmiecia na sucho, lub przy normalnej zawartosci wilgoci, przy któ¬ rej tkanina wydaje sie sucha w dotknieciu. Jed¬ nakze sposób ten sam przez sie nie nadaje wlas¬ ciwosci, które by nie wymagaly prasowania po praniu. Przyczyna tego jest to, ze istnieje daz¬ nosc, chociaz nieznaczna, jezeli w ogóle istnieje, do zachowywania przez tak obrabiane tkaniny zmiec w wyniku normalnego ich uzywania, da¬ jaca sie usunac przez pranie, przy czym praniePrzypuszczalnie wlasciwosc samorzutnego roz¬ ciagania sie pochodzi z rozciagania sie wlókien w Trierunku podluznym na skutek zwilzania i tlumaczy sie brakiem orientacji czasteczek we wlóknie badz tez kompletnym odprezeniem wszelkich napiec powstalych w czasie poprzed¬ nich operacji, jak wyciaganie wlókna, przedze¬ nie, skrecanie i tkanie, które to odprezenie na¬ stepuje pod dzialaniem pary o temperaturze znacznie powyzej 100°C.Jest równiez mozliwe, ze te zjawiska pochodza z wytworzenia miejscowych róznic w orientacji czasteczek w stanie naprezenia przedzy i wlókna.Tkaniny obrabiane sposobem wedlug wyna¬ lazku posiadaja charakterystyczna wiotkosc na mokro, tym niemniej w stanie suchym malo sie róznia od normlanych tkanin. Ta wiotkosc jest prawdopodobnie zwiazana z pecznieniem wlók¬ na przy pochlanianiu wody, a odpornosc na mie¬ cie na mokro mozna przypisywac tej wlasnie wiotkosci. W kazdym razie wlasciwosc zanikania zmiecia i odpornosc na miecie na mokro, w tka¬ ninach obrabianych sposobem wedlug wynalaz¬ ku, zdaja sie byc zwiazane z pochlanianiem wo¬ dy i na skutek tego pecznieniem wlókien. Znane sposoby uodporniania na miecie na sucho sa na ogól uwazane za dzialanie przeciw pecznie¬ niu. Dlatego nalezalo by sie spodziewac, iz próby uczynienia tkaniny, która juz posiada wlasciwosc zanikania zmiecia i odpornosc na miecie na mok¬ ro, równiez odporna na miecie na sucho, spowo¬ duja utrate obu lub co najmniej jednej z po¬ siadanych wlasciwosci. W istocie okazalo sie jed¬ nak, ze te trzy wlasciwosci moga istniec niezalez¬ nie od siebie. Uczynienie tkaniny odporna na miecie na sucho zmniejsza jej rozciaganie i wiot¬ kosc na mokro, lecz okazuje sie, ze tkaniny skla¬ dajace sie z blonnika regenerowanego lub zawie¬ rajace blonnik regenerowany, które posiadaja zdolnosc zanikania zmiecia i odpornosc na miecie na mokro, mozna uodpornic na miecie na sucho bez niweczenia jej poprzednich zalet, lecz przy ich zachowaniu w stopniu dostatecznym do wy¬ tworzenia tkaniny nie wymagajacej prasowania po praniu.Nastepujaca próba zostala wykonana jako wlasciwy i dogodny sposób porównywania od¬ pornosci róznych tkanin na miecie na mokro. Po¬ lega ona na mierzeniu prostowania sie zalamania mokrej tkaniny i moze byc uzyta dla wszelkich spotykanych tkanin.Próbke do badania o wymiarach 2 cm na 1 cm, wyciela podlug osnowy i watku, zwilza sie przez zanurzenie w wodzie, nadmiar wody usuwa sie przez lekkie wstrzasniecie, nastepnie sklada sie krótszymi krawedziami do siebie i umieszcza na plaskim podkladzie pod plaskodennym ^iezarem 500 gramów, na przeciag 3 minut. Próbke usuwa sie spod ciezarka i umieszcza na suchej po¬ wierzchni pionowej lub mozliwej do umieszczenia pózniej w pozycji pionowej. Napiecie powierzch¬ niowe powoduje przylgniecie dolnej czesci zala¬ manej próbki i w pierwszej chwili przyleganie obu powierzchni tkaniny. Powierzchnie ustawia sie w pozycji pionowej (jesli od razu nie byla ona pionowa) i tak, aby linia zalamania próbki przebiegala w pionie. Nastepnie otwiera sie ostroznie zalamanie, wsuwajac cienkie ostrze i delikatnie rozczepiajac stykajace sie powierzch¬ nie. Po uplywie 3 minut od rozlaczenia po¬ wierzchni mierzy sie kat utworzony na skutek samorzutnego rozprostowywania sie zalamania.Wygodnym przyrzadem do tego oznaczenia jest tak zwana maszyna do suchego prostowania, opisana na stronie 388 ksiazki „Introduction to TextileFinishing" -^ J. T. Marsh, wydanie Chap¬ man and Hall,rok 1948, zmodyfikowana przez zastosowanie ciezarków do zalamywania na za¬ wiasach, oraz mosieznych elementów w ksztal¬ cie L, równiez na zawiasach, po rogach. Kazdy z nich ma miec na jednym ramieniu podzialke do mierzenia katów, a drugie ma sluzyc jako sucha powierzchnia do umieszczania tkaniny w pozy¬ cji pionowej lub poziomej. Przy uzyciu podsta¬ wy w pozycji poziomej ciezar i gietkosc tkaniny wplywaja na kat prostowania, zas tkaniny we¬ dlug wynalazku sa tak wiotkie, ze wykazuja katy prostowania od 170° do 180°. Dlatego w ce¬ lu oznaczenia prostowania tkanin obrabianych wedlug wynalazku na mokro, nalezy mierzyc kat prostowania przy powierzchiai podstawy w pozycji pionowej, kiedy to wplywy ciezaru i gietkosci sa w znacznym stopniu wyelimino¬ wane. Wartosci kata prostowania tkanin obra¬ bianych sposobem wedlug wynalazku bywaja dosc rozbiezne, nawet przy podstawie pionowej, a to na skutek gietkosci próbek. Mozna to czes¬ ciowo poprawic, stosujac próbki mniejsze, np. 1 cm na 1 cm. Przy próbie prostowania na mok¬ ro, prostowanie zaczyna sie w zalamku zanim zalamanie zostanie otwarte. Na skutek tego kra¬ wedz próbki, wedlug której mierzy sie kat, ulega opóznieniu za zalamkiem i zmierzony kat prosto¬ wania wypada mniejszy niz w samym zalama¬ niu. ¦ • Jest mozliwe, ze tkanina posiadajaca wysoka zdolnosc prostowania sie na mokro, uwydatnia¬ jaca sie przy oznaczeniach prostowania na mokro opisanych powyzej, posiada ukryte zmiecie. Tego rodzaju próby na ogól nie wykazuja ukrytego zmiecia, gdyz prowadzi sie na malych próbkach, które moga nie miec na sobie sladów zmiecia, - 4-»tym niemniej zmiecie to moze znajdowac sie w innych miejscach tkaniny, z której pobrano próbke. Dla uzupelnienia badan prostowania na mokro przy uzyciu malych próbek jest wskazane pobranie okolo 1 m2 tkaniny, zawieszenie jej i zroszenie woda oraz obserwowanie, czy zmie¬ cie sie nie ujawni. Jezeli tkanina posiadala ukry¬ te zmiecie winno sie on uwidocznic na metrze kwadratowym.Aby przedze lub tkanine skladajaca sie z blon¬ nika regenerowanego lub zawierajaca blonnik regenerowany, posiadajaca wlasciwosc zanikania zmiecia i uodporniona na miecie na mokro uczy¬ nic równiez odporna na miecie na sucho mozna postepowac w sposób znany, polegajacy na im¬ pregnowaniu syntetyczna zywica rozprowadzona wewnatrz wlókien, a nie miedzy wlóknami, lub w znany sposób polegajacy na dzialaniu kwasem i aldehydem mrówkowym lub kwasem i glióksa- lem. Te zabiegi zmniejszaja w pewnym Stopniu zdolnosc tkaniny do wiotczenia przy zanurzeniu w wodzie, lecz stwierdzono, ze jesli intensyw¬ nosc tych zabiegów nie jest zbyt wielka, zdol¬ nosc tkaniny do samorzutnego rozciagania sie i wiotczenia, po zanurzeniu w wodzie, pozostaje w stopniu wystarczajacym, aby tkanina byla na¬ dal odporna na miecie na mokro i posiadala wlas¬ ciwosc zanikania zmiecia, bedac równoczesnie odporna na miecie na sucho. Na ogól obrabianie skladnikami kondensacji zywic zestalajacych sie na goraco lub tymi skladnikami w poczatkowym stadium kondensacji, moze byc wzorowane na sposobie przyjetym do uodpornienia zwyklych tkanin z blonnika regenerowanego na miecie na sucho. Lecz w danym przypadku winno sie sto¬ sowac srodki ostroznosci, aby nie obnizyc nad¬ miernie wlasciwosci zanikania zmiecia i odpor¬ nosci na miecie na mokro. A mianowicie ilosc zywicy pohrana przez tkanine nie powinna byc ¦wieksza niz to jest niezbedne do nadania, odpor¬ nosci na miecie na sucho. Tkanina powinna po¬ zostac gietka.Przyklad I. Tkanine wykonana z cietego jed¬ wabiu wiskozowego poddawano dzialaniu pary w ciagu 5 godzin, pod cisnieniem 2,5 kg/cm i wysuszano. Tkanina wydawala sie w stanie suchym taka sama jak tkanina przed parowa¬ niem. Jednakze gdy ja zwilzono stawala sie wiot¬ ka i nie miela sie przy zgniataniu. Tkanina nie poddawana dzialaniu pary byla w wodzie sztyw¬ na i miela sie silnie przy zgniataniu na mokro.Tkanina parowana wykazywala samorzutne roz¬ ciaganie sie po zwilzeniu, zachodzace bez udzialu sil z zewnatrz, oraz posiadala wlasciwosc zani¬ kania zmiecia zawartego w suchej tkaninie.Przyklad IL Sztuke jedwabiu przeznaczonego na sukrile, o szerokosci *•£ cm w atanie fc*rn- wym, utkana z wlókien cietych jedwabia ^wisko¬ zowego w numerze 1,5 denier, o dlugosci 4#5 cm i Uprzedzonych na nr 18s wed2ug numeracji an- giesifciej dla bawelny UtiHty Specificatien No l0©9), opalono i podzia¬ lano na nia na plasko czynnikiem powodujacym kurczenie. Po plukaniu goraca woda titanine pra¬ no ha maszynie do prania w roztworze o tempe¬ raturze 90«C, zawierajacym fl*5 fcg anydia na ifiO litrów wody. Po wyplukaniu mydlaz tkaniny nadmiar wody odciagnieto. Nastepnie ifcanine wysuszono, nadajac jej z góry przeznaczona sze¬ rokosc, w danym przypadku tl£ cm, przy czym dopuszczono do skurczenia tkaniny o 5% przez wprowadzenie jej na odpowiednie urzadzenie suszace z rozciaganiem.Obrabianie tkaniny para Tkanine ogrzewano w atmosferze pary nasy¬ conej, której cisnienie wynosilo 2,8 kg/cm* (140°C), w ciagu 7 godzin. Tkanina w ten sposób obrabiana odznaczala sie wiptkoscia na mokro, w przeciwienstwie do sztywnosci tkaniny nie obrabianej para. Tkanina parowana na plasko wykazywala zjawisko samorzutnego rozciagania sie po zwilzeniu i posiadala wlasciwosc zanika¬ nia zmiecia, oraz byla odporna na miecie na mokro.Uodpornianie tkaniny na miecie na sucho Koncowe zabiegi obejmowaly nasycanie tka¬ niny produktem kondensacji mocznika z alde¬ hydem mrówkowym, zawierajacym fosfaran amonu jako katalizator, Jak opisano w brytyj¬ skim patencie nr 44924S. Tkanine przeprowadzo¬ no nastepnie na urzadzenie do rozciagania i wi¬ szenia w niskiej temperaturze, utrzymujac sze¬ rokosc 91,5 cm i dlugosc krótsza o f*fe Dalsza kondensacje zywicy przeprowadzono ogrzewajac tkanine w ciagu 2—4 minut w temperaturze 150°C — 14MPC, po czym prano ja na maszynie bez naprezenia, w roztworze o temperaturze 90»C, zawierajacym Q,25*h mydla i 0,29ty© sody.To pranie bylo dokladniejsze niz stosowane zwykle do tkanin po obróbce produktem kon¬ densacji mocznika z aldehydem mrówkowym w celu uczynienia ich odpornymi tylko na mie¬ cie na sucho. W koncu tkanine wysuszano na urzadzeniu ójo rozciagania ntoymajac jej szero¬ kosc 91,5 cni i redukujac jej dlugosc dostatecz¬ nie, aby doprowadzic do stalych wymiarów.Otrzymana tkanina miala wlasciwosc zanikania zmiecia i byla odporna na miecie na mokro oraz na uscho, w wyniku czego zbedne bylo prasawa- - 5,-nie tej tkaniny po zmoczeniu i wysuszeniu, np. po praniu.Przyklad III. Zabiegi opisane w przykladzie II przeprowadzono z tkanina zrobiona z mieszani¬ ny 16% wagowych welny i 84% wagowych cie¬ tego sztucznego jedwabiu wiskozowego otrzymu¬ jac podobne rezultaty.Przyklad IV. Zabiegi opisane w przykladzie II przeprowadzono z tkanina z ciaglego wlókna wi¬ skozowego o konstrukcji nastepujacej: 78 nici w osnowie na 25,4 mm, o grubosci 100/61 denier oraz 80 nici watku na 25,4 mm, o grubosci 100/54 denier, przy szerokosci w stanie surowym 97,5 cm. Otrzymano podobne wyniki.Przyklad V. Zabiegi przeprowadzono jak w przykladzie II na tkaninie wykonanej z mieszan¬ ki zawierajacej 16% wagowych nylonu cietego i 84% wagowych jedwabiu wiskozowego. Otrzy¬ mano podobne wyniki.Przyklad VI. Przygotowanie i parowanie tka¬ niny przeprowadzono jak w przykladach II — V, natomiast zabiegi w celu uodpornienia na miecie na sucho przeprowadzono jak nastepuje. Tka¬ nine przeprowadzono przez rozpuszczony w wó¬ dzie produkt wstepnej kondensacji mocznika z aldehydem mrówkowym, zawierajacy 1% kwasu winowego jako katalizatora, aby nabrala roztworu w ilosi 100% swej wagi. Nastepnie tkanine wysuszono na ramie w temperaturze 60°C, ogrzewano w iagu 5 minut w temperaturze 170°C — 180°C, prano w ciagu 5 minut w roz¬ tworze o temperaturze 90°C, zawierajacym 0,25% mydla i 0,25% sody, wyplukano i wysuszono na ramie. To pranie bylo dokladniejsze niz zazwy¬ czaj stosowane do tkanin po obrabianiu produk¬ tami kondensacji mocznika z aldehydem mrów¬ kowym, w celu nadania jej jedynie odpornosci na sucho. Otrzymana tkanina miala wlasciwosc zanikania zmiecia i byla odporna na miecie na mokro oraz na miecie na sucho, na skutek czego bylo zbedne jej prasowanie po zmoczeniu i wy¬ suszeniu, np. po praniu.Przyklad VII. Przygotowanie i parowanie tka¬ niny przeprowadzono jak w przykladach II—V, natomiast zabiegi w celu uodpornienia na miecie przeprowadzono jak nastepuje, Tkanine prze¬ prowadzono przez metylolomelamine, otrzymana przez ogrzewanie do 70°C przy pH = 8,5 miesza¬ niny: 30 g melaminy, 54 g formaliny 37%-owej na wage.Wartosc pH bylo turzymywane na 8,5 przez do¬ datek sody zracej. Gdy mieszanina sie wyklaro¬ wala ogrzewano ja jeszcze, utrzymujac tempe¬ rature przez dalsze 15 minut. Nastepnie dodano 18 g 37%-owej formaliny, której pH nastawiono na 8 za pomoca sody zracej i reakcje prowadzo¬ no przez nastepne 15 minut utrzymujac tempe¬ rature 70 — 75 °C. Produkt ochlodzono i dodano roztwór 5 g chlorku amonu w 15 cm3 wody amo- : niakalnej o c. wl. 0,88, rozcienczony do 100 cm3.Tkanine przeprowadzono przez te ciecz i wyzeto tak, aby ilosc cieczy pozostala w tkaninie wy¬ nosila 100% jej wagi. Potem wysuszono tkanine w temperaturze 60°C nadajac jej z góry przewi¬ dziana szerokosc i ogrzewano przez 10 minut w temperaturze 150°C, po czym prano przez 5 minut w roztworze o temperaturze 90°C, zawie¬ rajacym 0,25% mydla i 0,25% sody, przeplukano woda i wysuszono. To pranie bylo dokladniejsze niz zazwyczaj stosowane do tkanin po obróbce produktami kondensacji mocznika z aldehydem mrówkowym w celu nadania jej jedynie odpor¬ nosci na sucho. Otrzymana tkanina mialg wlas¬ ciwosc zatracania zmiecia i byla odporna na mie¬ cie na mokro oraz miecie na sucho, na skutek czego bylo zbedne jej prasowanie po zmpczeniu i wysuszeniu, np. po praniu.Przyklad VIII. Przygotowanie i parowanie tka¬ niny przeprowadzono jak w przykladach II—V, natomiast zabiegi w celu uodpornienia na miecie na sucho przeprowadzono jak nastepuje.Tkanie obrabiano roztworem wodnym otrzy¬ manym w sposób nastepujacy: 100 czesci wagowych mocznika rozpuszczono w 215 „ „ formaliny 37%-owej na wage (pH nastawiono na 7 soda zraca) i 8 „ v wody amoniakalnej o c, wl. 0,88.Roztwór ten ogrzewano pod chlodnica zwrotna w temperaturze wrzenia przez 3 minuty. Nastep¬ nie ochlodzono do 20°C i dodano 5 czesci wago¬ wych kwasu winowego rozpuszczonego w 20 czesciach wody. Do roztworu tego dodano emul¬ sje przyrzadzona jak nastepuje: 50 czesci wagowych metylowodorosilikpnu (sprzedawanego pod na¬ zwa De Cetex 104 przez Dow Corning CorpwSta- nach Zjednoczonych A.P.) 25 „ „ kwasu octowego lodowa¬ tego 25 „ „ chlorku - trójmetyloben- zyloamonowego (sprze¬ dawanego pod nazwa Ammonyx T przez Onyx Chemical Co w Stanach Zjednoczonych A. P.). zmieszano mieszadlem szybko obrotowym, po czym dodano 75 czesci wagowych wody i miesza¬ nie prowadzono dalej, az do powstania emulsji. - 6 -/ .Mieszanine metylolomocznika i emulsji rozcien¬ czono woda do objetosci odpowiadajacej 1000 czesciom wagowym wody. Obrabiana .tkanine przeprowadzono przez te ciecz i wyzeto tak, aby pozostala ilosc cieczy odpowiadala 100°/o wagi tkaniny. Tkanine suszono na ramie w tempera¬ turze 60°C i ogrzewano przez 10 minut w tem¬ peraturze 160°C. Nastepnie lekko przeprano w roztworze o temperaturze 50°C zawierajacym 0,25°/o mydla, splukano i wysuszono. Otrzymana tkanina miala wlasciwosc zanikania zmiecia i by¬ la odporna na miecie na mokro i na sucho, na skutek czego bylo zbedne jej prasowanie po zmo¬ czeniu i wysuszeniu, np. po praniu. Tkanina po¬ siadala poza tym zalety nadane jej przez uzycie zywicy silikonowej wraz z zywica amino-forma- linowa.Przyklad IX. Sposób postepowania byl taki, jak opisany w przykladach II—V, lecz ogrzewanie, w celu przeprowadzenia dalszej kondensacji zy¬ wicy w tkaninie, przeprowadzono w atmosferze, w której preznosc czastkowa pary wodnej wy¬ nosila 0,8 atm., a preznosc czastkowa powietrza 0,2 atm. PL