PL37522B1 - - Google Patents

Description

Znane sa fotochemiczne sposoby otrzymywa¬ nia wzorów na plaskich materialach glównie na papierze lub tkaninach, gdzie ostatecznym rezultatem jest wytworzenie sie barwnika azo- wego. Uzyskiwac mozna przy tym efekty fo¬ tograficzne, to znaczy ze ilosc wytworzonego barwnika zalezy od ilosci dzialajacej w da¬ nym miejscu powierzchni tkaniny lub papieru, energii swietlnej i jest do niej w przyblizeniu proporcjonalna w stosunku prostym lub od¬ wrotnym.Najlbardziej rozpowszechnione, szczególnie w zastosowaniu do fotokopii na papierze sa spo¬ soby opierajace sie na nietrwalosci soli dwu- azoniowych naswietle. j Po naswietleniu zwiazek dwuazoniowy, znajdu¬ jacy sie w miejscach, które w mniejszym stop¬ niu narazone byly na dzialanie swiatla, nie podlega rozkladowi i moze byc sprzegany z komponentem biernym po zanurzeniu swiatlo¬ czulego materialu do specjalnej kapieli zawie¬ rajacej roztwór tego komponentu. Jezeli steze¬ nie jonów wodorowych kapieli wywolujacej be¬ dzie tak dobrane aby moglo zajsc sprzeganie wówczas w miejscach zaslonietych przed dzia¬ laniem swiatla wytworzy sie barwnik azowy.Miejsca silnie naswietlone pozostana bezbarw¬ ne, gdyz w tych miejscach sól dwuazoniowa ulegla rozkladowi, a zatem nie ma mozliwosci wytworzenia sie barwnika azowego. Jak wy- Spbsób ten polega na nasyceniu materialu *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twór- sola dwuazoniowa trwala w ciemnosci nato- ca wynalazku jest inz. mgr Jerzy Lewandow- miast rozkladajaca sie pod wplywem swiatla, ski.nika z tego krótkiego opisu otrzymuje sie w ostatecznym efekcie z pozytywu —pozytyw.Metoda ta'stosowana jest równiez z pewny¬ mi "modyfikacjami,"a* inaczej -ulepszeniami tenty niemieckie nr*nr 386433 i 422972), któ¬ rych istote stanowi jednoczesne wprowadza¬ nie na material zarówno komponentu czynne¬ go, tj. soli dwuazoniowej jak i biernego, a sro¬ dowisko o stezeniu jonów wodorowych takim, aby umozliwic sprzeganie, uzyskuje sie przez zanurzenie, po naswietleniu materialu swiatlo¬ czulego w specjalnej kapieli lub umieszcza w alkalicznej atmosferze, zazwyczaj amoniaku.Oczywiscie wywolanie barwnika nastepuje tyl¬ ko w miejscach nienaswietlonych.Poniewaz wiekszosc soli dwuazoniowych nie odznacza sie zbyt duza trwaloscia nawet w ciemnosci, wiec okazalo sie pozytecznym wy¬ pracowanie takich form wrazliwych na swia¬ tlo komponentów czynnych, które w ciemnosci wytrzymywuja dluzsze przechowywanie.Jeden z takich sposobów stanowi przedmiot patentu nr 33972. W wymienionym patencie stosuje sie do emulsji swiatloczulych nie wol¬ ne sole dwuazoniowe, a zwiazki dwuazoami- nowe uzyskiwane przez dzialanie na wymienio¬ ne sole dwuazoniowe lub ich sole podwójne, soli otrzymanych z kwasów sulfonowych i mo¬ cznika lub tiomocznika.Takie preparaty sa trwalsze w przechowy¬ waniu w ciemnosci od wolnych soli dwuazo- Z przytoczonego schematu wynika, ze w tych warunkach pod wplywem energii swietlnej zwiazek dwuazoaminowy rozklada sie na ami¬ ne stabilizujaca i zdolny do sprzegania zwiazek -dwuazoniowy. Ten ostatni sprzega sie natych- i niowych. Poddane naswietlaniu przez szablon daja efekt taki sam co i wolne sole dwuazonio¬ we. To znaczy w miejscach naswietlonych zwia¬ zek dwuazoaminowy ulega- takiemu rozkladowi, ze juz nie moze wytworzyc barwnika z kom¬ ponentem biernym, natomiast w miejscach chro¬ nionych przed dzialaniem swiatla moze byc wy¬ wolany metoda sucha pod wplywem amoniaku , lub par amin organicznych i metoda pólsucha s pod wplywem roztworów zawierajacych te ami¬ ny lub inne zasady. r Ulepszenie opisane w cytowanym patencie nr 33972 nie zmienia jednak samej zasady pro¬ cesu gdyz ostateczny rezultat oparty jest na zniszczeniu^ pod wplywem swiatla, zwiazku ) dwuazoniowego zdolnego do sprzegania, co w r konsekwencji jest powodem otrzymywania od¬ bitek wspomnianego juz typu, 1x jest pozytyw z pozytywu. Obecnie stwierdzono, ze jesli tkani¬ ne napawana alkalicznym roztworem zawieraja¬ cym mieszanine pewnych zwiazków dwuazo^ aminowych z solami arylidów kwasu 2,3 — i oksynaftoesowego lub odmian enolowych pew¬ nych acetylo-aceto-arylidów poddac naswiet¬ laniu przez szablon, to w miejscach naswietlo¬ nych powstaje od razu, pod wplywem swiatla, barwnik azowy. A wiec otrzymuje sie tu efekt wrecz przeciwny do opisanych wyzej, gdyz z negatywu uzyskuje sie pozytyw- Zachodzace reakcje mozna ujac w ponizszy schemat struk¬ turalny: miast z obecnym na tkaninie komponentem biernym na nierozpuszczalny barwnik azowy trwale zwiazany z wlóknem. , W miejscach nienaswietlonych barwni^ sig nie wytwarza gdyz nie powstaje ze zwiazku R_N=N-N-R1 SU3iatlo ^ R-N=N-OH + H-N-R1 (RalubH) HOH (R2lubH) R-N-N-OH + CQ ON-h • N=N-R H'0 + kA/' ™NH nierozpuszczalny barumik azowy •dwuazoaminowego, zdolny do sprzegania zek dwuazoniowy. Po naswietlaniu nie podda- je sie wiec materialu swiatloczulego zadnemu wywolywaniu, nalezy «iatomiast w celu utrwa-r lenia odbitiki, dobrze wyprac tkanine w gora¬ cym roztworze mydla i sody, aby usunac z tka¬ niny nieprzereagowany zwiazek dwuazoamino- wy, uwolniona z rozkladu amine stabilizujaca i nadmiar komponentu biernego.' Róznica miedzy sposobem obecnie wynale¬ zionym, a opisanym w patencie nr 33972 pole¬ ga wiec na tym, ze stwarza sie takie warunki wyjasnione przykladami podanymi dalej, aby nie nastapilo zniszczenie barwotwórczej grupy azowej. Uzyskuje sie to przez stosowanie ka¬ pieli napawajacej o takim stezeniu jonów wo¬ dorowych, aby po wytworzeniu sie zwiazku dwuazoniowego z rozkladu zwiazku dwuazo¬ aminowego, moglo natychmiast nastapic sprze¬ gniecie z komponentem biernym, zanim zwia¬ zek dwuazoniowy ulegnie destrukcyjnemu dzialaniu swiatla.Postepujac natomiast wedlug sposobu poda¬ nego w patencie nr 33972 doprowadza sie w miejscach naswietlonych nie tylko do roz¬ kladu zwiazku, dwuazoaminowego, »na zwiazek dwuazoniowy i amine stabilizujaca, ale rów¬ niez i do dalszego zniszczenia zwiazku dwuazo¬ niowego na swietle. Stad miejsca naswietlone pozostaja bezbarwne, a w miejscach chronio¬ nych przed dzialaniem swiatla barwnik moze zostac wywolanym przez pózniejsze zabiegi, gdyz tylko w miejscach nienaswietlonych za¬ chowana zostala barwotwórcza grupa azowa.W zastosowaniu do fotochemioznego zdobie¬ nia tkanin wynaleziony obecnie sposób posia¬ da znaczne zalety. Ze wzgledu na to, ze bar¬ wnik wytworzyc sie moze tylko w miejscach naswietlonych, wszelkie miejsca, do których swiatlo nie dotarlo pozostaja czyste. Przy pro¬ cesie odwrotnym, jak to ma miejsce tencie nr 33972, powstaja zabrudzenia miejsc naswietlonych, które przy tym sposobie winny pozostac biale. Wynika to ze struktury tkani¬ ny. Bowiem w miejscach oslonietych, np. mie¬ dzy wlókienkami, swiatlo nie dociera i pozo¬ staja pewne ilosci nierozlozonego na swietle zwiazku dwuazoaminowego z zachowana grupa azowa. Przy pózniejszym wywolywaniu tworzy sie wiec barwnik w miejscach, które wlasciwie winny byc wolne od barwnika.Najwlasciwszymi komponentami biernymi do stosowania na tkaninach sa wymienione juz ary- lidy kwasu 2,3-oksynaftoesowego i acetylo- . aceto-arylidy amin aromatycznych. Jako kom* panenty czynne stosowac mozna dwuazoamino- zwiazki otrzymane z soli dwuazoniowych dzia¬ laniem sarkozyny, metylotauryny i kwasu 5-sulfo-2-metylo-anunobenizoesowego. Najlep¬ szymi sa sole drwuazoniowe tych amin aroma¬ tycznych, które w farbiarstwie bywaja stoso¬ wane do rozwijania na tkaninach tak zwanych barwników lodowych. Te komponenty czynne w kombinacji z poprzednio wymienionymi kom¬ ponentami biernymi zapewniaja dostateczna trwalosc wzorów uzyskanych fotochemicznie na pranie i swiatlo.W mysl wynalazku przyrzadza sie kapiel za¬ wierajaca zwiazek dwuazoaminowy, komponent bierny i lug sodowy. Kapiela ta napawa sie tka¬ nine lub inny material wlóknisty, suszy w cierni- nosci i naswietla przez negatyw swiatlem obfi¬ tujacym w promieniowanie ultrafioletowe. Po naswietleniu pierze sie dokladnie w alkalicz¬ nej kapieli i suszy.Pewna trudnosc stanowi w niektórych przy«- padkach zabezpieczenie sie od przedwczesnego spnzegania juz podczas suszenia w ciemnosci.Spowodowane jest to rozkladem zwiazku dwu¬ azoaminowego na zwiazek dwuazoniowy i ami¬ ne stabilizujaca, pod wplywem dwutlenku .we¬ gla z powietrza. Przed tym niepozadanym zja¬ wiskiem mozna sie w znacznym stopniu zabez^ pieczyc stosujac do kapieli napawajacej doda¬ tek szelciometylenoczteroaminy.: Przyklad I. Tkanine z bawelny lub inne¬ go wlókna celulozowego napawa sie kapiela o nastepujacym skladzie: j 30 g zwiazku dwuazoaminowego 4-dwuetylo- sulfoamino-2-amino-l-metoksybenzenu (Dwu- etylo-sulfoamino-o-anizydyny) z kwasem 5-suk- fo-2-metyloamino-benzoesowym. j 20 g 4,6-dwumetoksy-3-chloro-anilidu kwa*- su 2,3-oksynaftoesowego, ; 22 g alkoholu etylowego, 22 g lugu sodowego 38

Claims (1)

Zastrzezenia patentowe - 1. Sposób fotochemicznego wywolywania bar¬ wników azowych na tkaninach lub innych materialach wlóknistych nasyconych roz¬ tworem zawierajacym mieszanine zwiazku dwuazoaminowego z komponentem biernym, znamienny tym, ze stosuje sie alkaliczny odczyn kapieli napawajacej, aby uwalnia¬ jacy sie z rozkladu dwuazoaminozwiazku wolny zwiazek dwuazoniowy mógl natych¬ miast sprzegnac sie w miejscach naswietla¬ nych z komponentem biernym takim jak ary- lidy kwasu 2,3-oksy-naftoesowego i acetylo- aceto-arylidy amin aromatycznych. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazki dwuazoaminowe stosuje sie po¬ laczenia soli dwuazoniowych amin aroma¬ tycznych z takimi zwiazkami jak sarkozy¬ na, metylotauryna i kwasy sulfoamino-ben- zoesowe. 3. Sposób wedlug zastrz. 1—2, znamienny tym, ze do roztworu napawajacego stosuje sie do¬ datek szesciometylenoczteroaminy. Laboratorium Kolorystyczne Zastepca: Kolegium Rzeczników Patentowych Druk. LSW. W-wa. Zam. 52c z dn. 20.

1.55 r. Pap. sat. ki. ni 70 g. BI — 150 jbiblioteka! JBU.rf.c.d„u Pcentowego. PL