W znanych odgromnikach zaworowych prad wyladowczy plynal tylko przez jeden iiltieftiik pujetfyAezy lub wielokrotny. W tych warunkach natknie pradu W lukU lakiernik* bylo rdWne calkowitemu natezeniu pradU wyladowczego* dlatego przy bliskim uderzeniu pioruna albo w liniach na slupach tylko drewnianych rtibglo ono wynosic dziesiatki kA. Przy tak dUzym nate¬ zeniu pradu powierzchnie czynne elektrod iskiernika, jak to wykazuje doswiadczenie, latwo ulegaja, niepozadanym zmianbhi» a mianowicie nadtepiaja sie_ i zostaja opryskane metalem, prze¬ niesionym przez lUk. Pb wystapieniu takich zmian na powierzchniach czynftyfch iskiernika jego napiecie zaplonu oraz zdolnosc gaszenia pra¬ dów nastepczych uiega daleko idacym zmianom tak, ze odgromnik nie moze juz nalezycie Spel- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest mgr inz. Hieronim LUkómski. niac swego zadania. Dlatego dotad stosowane od¬ gromniki aaworowe z jednym lakiernikiem poje¬ dynczym lub wielokrotnym moga haleiycle pracowac tylko priy pradach Wyladbwciych* wynoszacych do okolo 3 -^ 10 HA, naleznie od ro* dzaju materialu uzytego na powierzchnie czynne elektrod i od konstrukcji orali starannosci wy¬ konania elementów iskiernika. Z tego powodu granicina obciazalnosc udarowa dotychczasowych odgromników zaworowych faktycznie dochodzila najwyzej do okolo 10 kA.W mysl wynalazku odgromnik zaworowy moie byc budowany na dowolnie duza obciazalnosc udarowa przez równolegle polaczenie elementowy zlozonych z iskiernika i opornika o zmiennej opornosci, zbudowanych na przyklad tak, jak w znanych odgromnikach zaworowych. Iskier- niki uzyte do budowy tego odgromnika powinny byc mozliwie jedbakowe pod wzgledem udaro¬ wego (statycznego) napiecia zaplonu, a opornikio zmiennej opornosci powinny posiadac zblizone charakterystyki napieciowo-pradowe i prawie równe napiecia obnizone, jednak nawet z iskier- ników i oporników, które wykazuja rozrzut tych wlasnosci dopuszczalny przy dotychczasowych odgromnikach zaworowych, budowa odgromnika zaworowego wedlug wynalazku jest mozliwa.Iskierniki pojedyncze lub wielokrotne i oporniki o zmiennej opornosci laczy sie szeregowo i tak zestawione elementy laczy sie w odgromniku równolegle. Na skutek tego w odgromniku zawo¬ rowym wedlug wynalazku prad wyladowczy zo¬ staje podzielony na tyle prawie równych czesci, plynacych równolegle, ile mamy równolegle po¬ laczonych elementów, zlozonych z iskiernika i opornika, polaczonych szeregowo. Obciazalnosc udarowa tego odgromnika zalezy od obciazalnosci udarowej oporników o zmiennej opornosci i wzrasta proporcjonalnie do liczby elementów, laczonych równolegle. W izolatorze o przekroju kola mamy najlepsze wykorzystanie przestrzeni, kiedy zestawimy odgromnik z 3,7 i 21 elementów równoleglych. Wzrost granicznej obciazalnosci udarowej dla tych przypadków podaje ponizsza tablica: 1 liczba elementów równoleglych 1 3 7 21 n obciazalnosc udarowa k A 5 15 35 105 5n 10 30 70 210 lOn Jak z powyzszego wynika w.: mysl wynalazku latwo jest zbudowac odgromnik zaworowy, który skutecznie bedzie chronil od najsilniejszych bez¬ posrednich uderzen pioruna.Schemat odgromnika wedlug wynalazku po¬ dany jest na rysunku. Odgromnik zostaje przyla¬ czony do linii 1 za pomoca przewodu 2, który polaczony jest z górna elektroda odgromnika 3.Górna elektroda kontaktuje z iskiernikami od¬ cinajacymi 4. W szereg z iskiernikami odcinaja¬ cymi sa polaczone iskierniki gaszace 5 i nastep¬ nie oporniki 6 o zmiennej opornosci. Wszystkie oporniki kontaktuja z dolna elektroda odgrom¬ nika 7, która jest polaczona z ziemia. W odgrom¬ nikach zaworowych na nizsze napiecie iskiernik odcinajacy 4 nie jest stosowany. Elementy rów¬ nolegle powinny byc odizolowane od siebie na napiecie nie nizsze, niz napiecie zaplonu iskier¬ nika, którego zaplon nastepuje na koncu.Sposób dzialania tego odgromnika jest naste¬ pujacy. Przy nadejsciu przepiecia zapala sie naj¬ pierw ten iskiernik, polaczony w odgromniku równolegle, który ma najnizsze napiecie zaplonu i wtedy prad wyladowczy plynie przez pierwszy równolegly opornik o zmiennej opornosci. Na¬ piecie obnizone na tym oporniku szybko wzrasta do wartosci wyzszej od napiecia zaplonu nastep¬ nego iskiernika równoleglego, dlatego w bardzo krótkim czasie nastapi zaplon drugiego iskiernika równoleglego, który ma najnizsze napiecie za¬ plonu z posród pozostalych iskierników. Teraz prad wyladowczy plynie równolegle przez dwa oporniki o zmiennej opornosci. Napiecie obnizone na tych opornikach szybko przekroczy wartosc napiecia zaplonu trzeciego iskiernika i prad wy¬ ladowczy zacznie plynac przez trzy równolegle oporniki o zmiennej opornosci i tak dalej az do zadzialania ostatniego iskiernika. Po zadzialaniu w bardzo krótkim czasie wszystkich iskierników równoleglych prad wyladowczy bedzie plynal jednoczesnie przez wszystkie równolegle opor¬ niki, a natezenie pradu wyladowczego w kazdym odgalezieniu bedzie stanowilo tylko okolo l/n calkowitego pradu wyladowczego.Gaszenie pradu nastepczego w tym odgromni¬ ku jest znacznie latwiejsze niz w odgromnikach dotad znanych. Najpierw zostanie przerwany prad w tym iskierniku, który jest polaczony sze¬ regowo z opornikiem o najwyzszym napieciu ga¬ szenia, a potem kolejno w iskiernikach polaczo¬ nych szeregowo z opornikami, które maja coraz nizsze napiecie gaszenia, az pozostanie czynny tylko jeden element równolegly odgromnika.Zgaszenie pradu nastepczego w tym ostatnim elemencie jest latwiejsze niz w dotychczasowych odgromnikach zaworowych, a to z nastepujacych powodów: 1) przestrzen ostatniego iskiernika polaczonego w odgromniku równolegle jest znacznie mniej zjonizowana niz w przypadku dotychczas zna¬ nych odgromnikach zaworowych, poniewaz przez iskiernik ten przeplynela tylko l/n czesc pradu wyladowczego; 2) opór odgromnika w chwili gaszenia jest zna¬ cznie wiekszy niz w dotychczas znanych odgrom¬ nikach zaworowych, poniewaz w ostatniej chwili prad nastepczy plynie tylko przez jeden z rów¬ nolegle polaczonych oporników o zmiennej opor¬ nosci i to po przeplynieciu przezen tylko l/n cze¬ sci pradu wyladowczego.Drugim sposobem zbudowania odgromnika za¬ worowego o dowolnie duzej obciazalnosci uda¬ rowej jest w mysl wynalazku laczenie dotad zna¬ nych odgromników zaworowych w zespoly po dwa, trzy lub wiecej. W tym celu dobiera sie odgromniki mozliwie jednakowe, ustawia sie je obok siebie i podlacza sie do sieci równolegle, - 2 -wedlug schematu podanego na rysunku. Obcia¬ zalnosc udarowa takiego zespolu wzrasta pro¬ porcjonalnie do ilosci odgromników, polaczonych równolegle, a sposób dzialania zespolu jest taki sam, jak opisano wyzej. Sposób ten daje moznosc latwego zabezpieczenia od najsilniejszych prze¬ piec atmosferycznych tych obiektów, na których specjalnie zalezy. PL