Wynalazek dotyczy urzadzenia przelaczajacego zwlaszcza do pojazdów mechanicznych o. wiek¬ szej ilosci pirzewodów doprowadzajacych czynnik pod cisnieniem (olej lub gaz), z których jeden uruchamia sprzeglo, drugi zas wlacza przekladnie w skrzynce biegów, o jednej wspólnej dzwigni uruchamiajacej organy sterujace przeplyw czyn¬ nika w obu urzadzeniach przelaczarnowych sprze¬ gla i biegów, która to dzwignia moze byc wychy¬ lona dookola dwóch osi prostopadlych do siebie.W znanym urzadzeniu tego' rodzaju ilok, wo¬ dzacy palec w skrzynce biegów, mógl byc jedy¬ nie przesuwany, dlatego mozna bylo wlaczac je¬ dynie dwa biegi.' Natomiast wynalazek polega na tym, ze dwa glówne zespoly przelaczajace moga byc obracane dookola dwóch prostopadlych wzgledem siebie ósij-a uruchamiane sa: jeden przez odchylenie dzwigni, drugi zas przez jprzekrecanie dzwigni dookola jej osi prostopadlej do osi wychylania.Przy tym ruchu moga toyc organy przelaczeniowe uruchamiane przez dzwignie na desce irozdziel- 3**} Pojedynczo lub razem np. w ten sposób, ze jeden organ sterujacy przekrecany jest wzgledem swej osi a wzgledem drugiego jest wychylony/ który znowu przez to wychylenie moze hyc prze¬ krecony. Takie rozwiazanie pozwala tlokowi przy skrzynce biegów wykonywac dwa ruchy: poste¬ powy i obrotowy, co umozliwia wlaczenie np. 6-ciu przekladni.Znane sa wprawdzie podobne urzadzenia, ob¬ slugujace sprzeglo i skrzynke przekladniowa wie- lóbiegowa, ale dla kazdego biegu musi istniec oddzielny przewód cisnieniowy. - Rysunki przedstawiaja pogladowo przyklad rozwiazania konstrukcyjnego urzadzenia wedlug wynalazku, a mianowicie: fig. 1 — pogladowe przedstawienie calosci urzadzenia; fig. 2 — dzwi- gianka i schemat zmian przekladni na desce roz¬ dzielczej; fig. 3 — suwak obrotowy glówny do sterowania czynnika pod cisnieniem; fig. 4 — su¬ wak obrotowy w widoku z góry z uwidocznio¬ nym schematem kanalów; fig. 5 — suwak obro¬ towy obrócony o 45° w prawo wzgledem poloze¬ nia jak na fig. 4; cfig. 6 — suwak obrotowy obró¬ cony o 45° w lewo wzgledem polozenia jak nafig. 4; fig. 7 — suwak obrotowy podrzedny do sterowania czynnika w przekroju w polozeniu neutralnym; fig. 8 — suiwak obrotowy podrzedny obrócony w prawo; fig. 9 — suwak obrotowy podrzedny obrócony w lewo; fig. 10 — dzwignia zmiany przekladni na desce rozdzielczej z urza¬ dzeniem zatrzaskowym w widoku z góry.Jak widac na fig. 1, iczynnik z nieuwidocznio- nego na rysunku zbiornika lob pompy doprowa¬ dzany jest przewodem 1 do cylindra 2, a odgale¬ zionym przewodem i a do mniejszego cylindra 3.Cylinder 3 umieszczony jest nad cylindrem 2 tak, ze ich osie sa wzajemnie prostopadle. Cylin¬ der 3 osadzony jest przesuwnie a nie obrotowo na rurze 4; ta zas osadzona jest na czopie piono¬ wym 5, umieszczonym nad cylindrem 2 w taki sposób, ze zarówno rura 4 i kadlub suwaka obro¬ towego 3 moga wykonywac ruchy w plaszczyz¬ nie poprzecznej nad cylindrem 2.Ktu?a 4 na swym drugim przednim koncu po¬ siada zgrubienie kolnierzowe 4a, z nacietymi pro¬ mieniowo zabkami 6, w które wchodza takie sa¬ me zabki piastki 7 uchwytu 8. Sam uchwyt 7, 8, zaopatrzony jest we wskazówke 9. Ponadto rura 4 posiada wycinek zebaty 11, zamocowany na odsadzeniu 10. Wycinek ten zazebiony jest z kól¬ kiem zebatym 12, zwiazanym na stalie z oska su¬ waka obrotowego 13, umieszczonego w cylindrze 2. W poblizu uchwytu 7 — 9, rura 4 umieszczona jest w wycieciu prowadzacym 1 4, wycietym w plytce 15, wstawionej prostopadle do osi ru¬ ry 4.Sprezyna 16 ustala polozenie dzwigni w wycie¬ ciu prowadzacym 14* W cylindrze 3 umieszczony jest suwak obrotowy 17. (fig. 7 — 9) Posiada on 4 otwory promieniowe 18, 19, 20 ii 21, wspólpra¬ cujace z odpowiednimi wylotami przewodów: la, 22 i 23.W cylindrze 2 umieszczony jest suiwak obroto¬ wy 13. Na swojej powierzchni tworzacej posiada on trzy górne otwory: 24, 25, 26 (fig. 3 — 6) oraz piec dolnych otworów: 27,28, 29, 30 i 31. Wszyst¬ kie te otwory tzn. 2U — 31 wspólpracuja z odpo¬ wiednimi wylotami przewodów: 1, 32, 33 i 35 w cylindrze 2.Przewód 35 prowadzi do cylindra 36, w któ¬ rym porusza sie tlok 38, utrzymywany przez 2 sprezyny 37 w polozeniu srodkowym jak na rys. 1.W tlok 38 wkrecony jest promieniowo palec 39, w obrebie ruchu którego cylinder 36 ma wyjecie 40 takiej wielkosci, ze palec 39 z tlokiem 38 mo¬ ze wykonywac ruchy posuwiste i ruchy obrotowe w pewnych granicach. Kuliste zakonczenie palca 39 moze wchodzic w wyjecie Al, 42 i A3 wysu- wek Uh, 45 i 46 do przesuwania kól wzglednie sprzegniec kolowych w skrzynce biegów.Z tlokiem 38 zwiazany jest trzon 48, przecho¬ dzacy przez otwór w denku 36a cylindra 36. Na swobodnym koncu trzonu, umocowany jest wyci¬ nek zebaty, wspólpracujacy z zebatka nacieta na tloku 50, umieszczonym w cylindrze 51.Tlok 50 podobnie jak tlok 38, utrzymywany jest w polozeniu srodkowym przez 2 sprezyny.Dlugosc wycinka zebatego 49 jest naturalnie dluzsza, niz skok tloka 38, by nie moglo nastapic wyzebienie.Przestrzen 52 cylindra polaczona jest z prze¬ wodem 35.Przestrzen 53 cylindra z drugiej strony tloka 38 laczy sie z przewodem 33. Cylinder 51 polaczony jest z przewodami 22 i 23.Przestrzen 52 polaczona jest ponadto przez dy¬ sze dlawiaca z powietrzem zewnetrznym. Prze¬ strzen cylindrowa 53 polaczona jest z otaczaja¬ cym powietrzem przez luzy miedzy trzonem 48 a prowadzeniem w pokrywie 36u, cylindra 36.Przewody 32 i 34 prowadza % do cylindra 55, w którym porusza sie tlok 56, którego trzon 57 porusza dzwignia 58, nieuwidocznionego na sche¬ macie, sprzegla silnika.Sprezyna 59 utrzymuje tlok w polozeniu kran¬ cowym (jak na fig. 1). a trzon tloka 57 prowa¬ dzony jest w pokrywie 55a z luzem, dzieki któ¬ remu zapewnione jest polaczenie przestrzeni cy¬ lindra 55.W suwaku obrotowym 13: kanal 62 laczy otwory 24f 27 „ 63 „ „ 25 i 26 r, H „ „ 29 i 30 „ 65 „ „ 28 i 31 (fig. 3 — 6) W suwaku obrotowym 17 umieszczone promie¬ niowo kanaly: 18, 19, 20 i M, polaczone sa ze,' soba pierscieniowym kanalem 67 (fig. 7 — 9), Su-' wak obrotowy 17 osadzony jest na walku 69, na którego drugim koncu osadzona jest piasta dzwi¬ gni wybierania biegów.Sprezyna srubowa 70 na rurce 4 dociska zabki na powierzchniach czolowych kolnierza 4& i piastki 7 uchwytu 8 — 9.Jak widac z fig. 1 o wlaczeniu odpowiedniej przekladni decyduje polozenie palca 39. Palec za¬ leznie od tego, który z wodzików ma byc przesu¬ niety, powinien byc odpowiednio obrócony. Obrót palca spowodowany jest obrotem tloka 38 w cy¬ lindrze 36 za pomoca wycinka zebatego 49, uru¬ chomionego przez odpowiednie przesuniecie tloka 50 z zebatka w cylindrze 51.Czynnik (ciecz) pod cisnieniem sterowany jest przez suwak obrotowy 17 w cylindrze 3. Same — 2wlaczanie biegu wzglednie przesuwanie elertien- tów sprzegajacych skrzynki biegów mas.t^)uje przez wzdkizotiy ruch palca 39 powodowany przesuwem tloka 38 w cylindrze 36. Czynnik (ciecz) pod cisnieniem kierowany jest db prze¬ strzeni cylindrowych 52 i 53 przez suwak obro¬ towy 13 cylindra 2.Zakres ruchów palca a jednoczesnie i tloka 38 ograniczony jest wycieciem w sciance cylindra.Suwak 13, 17 uruchamiany jest przez rekojesc 7, 8, 9, która osadzona ma walku 69, mieszczacym sie w rurze 4, wraz z nia moze byc odchylona z polozenia srodkowego wzgledem plytki 15 w po¬ lozenie skrajne prawe B lub lewe A, a ponadto wraz z walkiem 69 przekrecona w prawe lub le¬ we polozenie katowe /// IV, wzglednie V, R.Znaki na fclytce 15 wskazuja równoczesnie odpo¬ wiednie biegi w skrzynce biegów.W przypadku polozenia dzwigni 7 — 9 jak na fig. 2, gdy wskaznik 9 pionowo wskazuje „0" su¬ wak obrotowy 17 zajmuje polozenie jak na fig. 7, a suwak obrotowy 13 jak na fig. 4.Przelacznik 17 zamyka wobec tego doplyw cie¬ czy pod cisnieniem z wylotu la do przewodów 22 i 23, które prowadza do cylindra 51, a tlok 50 pozostaje w polozeniu srodkowym.Palec 39 znajduje sie takze w polozeniu srod¬ kowym, a jego kulisty koniec spoczywa w jarz¬ mie Ul wodzika srodkowego H* Jednoczesnie polozenie przelacznika 13 jest jak na fig. 4 tzn., ze czynnik doprowadzony przewo¬ dem zasilajacym 1 wchodzi otworem 24 do ka¬ nalu 62 i otworem 27 do przewodu 32, nastepnie przewodeni 32 do przestrzeni 60 i przesuwa tlok 66 w jfawb, sciskajac przy tym sprezyne 59.Huch tioka w prawo za posrednictwem trzonu ,-67 i dzwigni 58 wylacza sprzeglo.Jezeli teraz przesunac dzwignie 7 — 9 nie prze¬ krecajac jej przy tym do polozenia A (fig. 2), tak az wskaznik 0 wskaze „/" na plytce 1S, to Spo¬ woduje to wychylenie rury 4 i obrót wycinka1 ze¬ batego 11 dookola osi sworznia 5, a Jwzelacznik 13 zostanie przekrecony z polozenia* jak na fig. 4, tak ze przyjmie polozenie jak na fig. 5. Takie ustawienie zas kieruje czynnik z 1 przez kanaly 25, 6S, 26 do przewodu 35 i do przestrzeni 52, gdzie cisnie on na tlok 38 i przesuwa go w lewo.Palec 39 równiez przesuwa sie w lewo i pocia¬ gajac srodkowy wodzik w lewo dokonuje wla¬ czenia J biegu. Jednoczesnie przewód 8U prowa¬ dzacy do cylindra 55 przez kanaly i otwory 81, 65, 28 i 32 laczy sie z przestrzenia 60 cylindra 55.Wskutek tego w przewodach 82, 28, 65, 31 i SA. cisnienie sie wyrównuje i sprezyna 59 przesuwa tlok z powrotem w lewo, co przez trzon 57 i dzwignie 58 powoduje lagodflfe wl^czfcnfe sfirzl}- gla. ..... ._. _.._....W analogiczny spoJsób wlaczk.sie // bfeg £rie- sUwaj^c dzwignie 7 — 9 do {tazycji B (fig. 2).Teraz przewód 33 do cylindra 3S, laczy si$ z kanaliami 63 i otworem 26 z przewoderft 1 (fig. 6).Przy bezposrednim przelaczaniu z „/" na „tlu dzwigienka 7 — 9 musi przejsc przez polozenie odpowiadajace „0". W tym polozeniu ruch jej jest nieco zahamowany przez zaglebienie w sprezyn¬ ce 16. Wystarczy to do chwilowego wylaczenia sprzegla w opisany juz wyzej sposób.Przy ustawieniu dzwigienki w polozeniu B (wskaznik 9 pionowo) czynnik cisnie na tlok 38 w7 przestrzeni 53 i przesuwa go w prawo. Wodzik srodkowy UU przesuwa sie tez w prawo, // bieg jest wiec wlaczony. Po zakonczeniu zmiany bie¬ gów przewód SU cylindra sprzeglowego laczy sie przez 30, 64 i 32 z przestrzenia 60 i sprzeglo wlacza sie w znany juz sposób.Wynika stad, ze wychylenie rekojesci 7 —- 9 w lewo w polozenie A (fig. 1) pociaga za soba ruch palca 39 w lewo, wraz z drazkiem, który popycha. Odwrotnie wychylenie rekojesci 7 — 9 w prawo do polozenia B (fig. 1) powoduje prze¬ suniecie palca 39 wraz z drazkiem wysuwki w prawo.Wskazane jest, aby wszystkie przelaczenia przedsiebrane byly z polozenia srodkowego „0".Przez to wszystkie wysuwki sprowadzane beda zawsze w polozenie srodkowe, wyjecia Ul, 42 i 43 w wysuwkach tworzyc beda jeden kanalik, tak ze palec 39 bedzie mógl byc z wglebienia jednej wysuwki przekrecony w wyjecie innej. Palec 39 przekrecony jest przez wychylenie suwaka obro¬ towego 17 w cylindrze 3, co w przestawionym przykladzie rozwiazania kcnnstrukcyjnego urza¬ dzenia wedlug wynalazku.konieczne jest do wla¬ czania biegów ///, IV i V oraz biegu tylnego R.Przyjmijmy, ze palec 89 znajduje sie zriów w polozeniu jak na fig. 1 i chcemy Wlaczyc /// bieg. W tym przypadku nalezy obrdcic dzwignie 7 — 9 wT prawo az do opolu, tzh. az wskazówka 9 wskazuje w polowie polozenie ftrawo — góra.Poten nalezy wychylic rekojesc 7 — 9 w poloze¬ nie A, tak, ze wskazówka 9 wskazuje cyfre /// na plytce 15. Przez przekrecenie rekojesci 7 — 0 dookola osi walka 69 zostal przekrecony równiez przelacznik 17 i zajmuje on teraz polozenie, B jak na rysunku. Powietrze przeplywa odpowied¬ nio do tego polozenia z przewodu Id przez kanaly 67, 20, 21 do przewodu 23 i stad do cylindra 51 przesuwajac tlok 50.Ruch tloka 50 za posrednictwem zebatki i wy¬ cinka zebatego 49 obraca w lewo tlok 38, tak, ze - 3 -palec 39 wchodzi w jarzmo 42 wodzika 45. Prze¬ suwajac dzwignie 7— 9 do polozenia A (fig. 2) przesuwa sie w lewo (wodzik 45 i nastepuje wla¬ czenie /// biegu.Aby przesunac teraz dzwignie 7 — 9 bez jej przekrecenia do polozenia B (fig. 2) az wskaznik 9 wskaze W/V", przesuwamy wodzik 45 w prawo, co powoduje wlaczenie IV biegu.Wylaczanie i wlaczanie sprzegla nastepuje po¬ dobnie jak w przelaczaniu z / na // bieg. Wla¬ czanie biegu V i biegu wstecznego odbywa sie podobnie.- Jezeli przekreci sie rekojesc 7 — 9 z polozenia srodkowego wedlug fig. 1 w lewo, tak ze wska¬ zówka 9 przyjmie polozenie wychylone w lewo — góra, to suwak obrotowy 17 zajmie polozenie jak na fig. 9. Czynnik pod cisnieniem wchodzi z odgalezienia It* przez kanaly 18, 67 i 19 do przewodu prowadzacego do cylindra 51, wskutek czego tlok 38 napedem zebatym 49, 50 zostanie wychylony w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu wskazówek na zegarze i palec 39 wejdzie we wglebienie 46. Przesuniecie przekreconej w lewo rekojesci 7 — 9 w polozenie A (fig. 2) wlacza V bieg, a przesuniecie w prawo w polo¬ zenie B wlacza bieg tylny.Kolejnosc wlaczania biegów jest dowolna.Aby uniemozliwic obrót dzwigni w polozeniu A lub B z JI" n* J1I" lub z „R" na „IV" i od¬ wrotnie, w których to przypadkach palec 39 nie móglby poprostu wlaczyc odpowiedniej prze¬ kladni, przewidziane sa specjalne urzadzenia za¬ trzaskowe, które uniemozliwiaja przekrecenie re¬ kojesci 7 — 9 dopóki ramie 4 znajduje sie w po¬ lozeniu skrajnym A lub B. Urzadzenie to poka¬ zano na fig. 10. Na pokr3hvie cylindra 2 umoco¬ wane sa w obrebie ruchu wahadlowego bebna 3 dwa uchwyty 71, z umieszczonymi na nich swotz- niami 73, których konce, skierowane do bebna, zakonczone sa klinowo. Sworznie te posiadaja sprezynki 72, przeciwstawiajace sie wciskaniu sworznia w uchwyt.Pokrywa cylindra 3 ma na swej powierzchni czolowej dwa biegunowo rozmieszczone otwory przejsciowe 75 pokrywajace sie z czterema otwo¬ rami 76 w suwaku obrotowym 17, wtedy gdy wskazówka 9, dzwigni 7 — 9 przechylona jest na bok.Gdy dzwignia znajduje sie np. w polozeniu B (fig. 2 lub fig. 10) wtedy sworzen 73 wchodzi ¦yt otwory 75 i 76, uniemozliwiajac obrócenie przelacznika 17 i wskaznika 9, Dzwignia 7 — 9 i beben 3 moga byc jednak przesuniete, wtedy sworzen nie stawia oporu, bo Jest wciskany w uchwyt krawedzia otworu, na¬ ciskajaca na powierzchnie klinowa. PL