Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie prze- laczeniowe do przekladni biegów ze stale zaze¬ bionymi parami kól, szczególnie do pojazdów me¬ chanicznych, posiadajacej na obydwu walach przelaczeniowe sprzegla klowe, z których dwa lub wiecej przesuwane sa jednoczesnie w kierunkach zgodnych lub róznych przy uzyciu zabieraczy, umieszczonych na drazkach przelaczeniowych.W znanej wielobiegowej przekladni ze stale za¬ zebionymi parami kól i sprzeglami klowymi, od¬ powiadajacymi ilosciowo osiagalnym biegom, moz¬ liwe jest laczenie jednego sprzegla klowego tylko w jednym kierunku, zgodnym dla wszystkich sprzegiel, przy czym do wybierania i ostatecz¬ nego wlaczenia biegu przewidziana jest obraca¬ jaca sie tarcza blokujaca, pozwalajaca na poru¬ szanie tylko jednego drazka pneumatycznego tylko w jednym kierunku.W innej przekladni, w której mozliwe jest prze¬ stawienie tylko jednych widelek przelaczenio¬ wych, i to dla wszystkich biegów tylko w jednym kierunku, na zaleznie od siebie skrecanych draz¬ kach, osadzone sa przesuwne noski, które w przy¬ padku wybierania biegu sa przesuwne, a przy laczeniu .skrecane drazkiem.Znane urzadzenia przelaczeniowe wystarczaja jeszcze w prostych przekladniach do laczenia czte¬ rech wzglednie pieciu biegów.Na zasadzie wynalazku nawet do laczenia duzej ilosci biegów mozliwa jest bardzo prosta kon¬ strukcja urzadzenia praelaczeniowego w prze¬ kladniach wielobiegowych, w których kilka sprze¬ giel klowych, rozmieszczonych na dwóch walach, moze byc równoczesnie przesuwane w kierunkach zgodnych lub przeciwnych.Istota wynalazku polega na tym, ze wiele wo¬ dzików posiada po kilka zabieraczy, osadzonych na stale, przy czym wybieranie odbywa sie przez obrót, a laczenie — przez przesuniecie tych wo¬ dzików. Miedzy wodzikami znajduje sie dzwignia przelaczeniowa, za pomoca której drazki wyko¬ nuja ruchy wzdluzne w kierunkach sobie prze¬ ciwnych. W przypadku polaczenia dzwigni prze- laczeniowei przekladni z dzwignia, uruchamia-jaca sprzegla silnika, przewidziane jest przy wo¬ dziku urzadzenie blokujace, które przy wlaczo¬ nym sprzegle silnika zabezpiecza sprzegla klowe wzglednie dzwignie, uruchamiajaca je w poloze¬ niu wlaczenia. Uruchamianie wodzików moze od¬ bywac sie za pomoca sprezonego powietrza, pod¬ cisnienia, cisnienia plynów albo za pomoca urza¬ dzenia, w którym uruchomienie spowodowane jest cisnieniem, natomiast wylaczenie odbywa sie elektrycznie.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania wynalazku, w zastosowaniu do przekladni samo¬ chodowej, posiadajacej cztery pary stale ze soba zazebionych kól, przy czym fig. 1 przedstawia przekladnie w przekroju podluznym wzdluz linii I —I na fig. 2, fig. 2 — przekrój poprzeczny wzdluz linii II— II na fig. 1, fig. 3 — wodziki przekladni, przy czym obudowa cieta jest wzdluz lini III— III na fig. 2. Na fig. 4, 5 i 6 sa uwi¬ docznione wodziki w róznych przekrojach, przy czym fig. 4 przedstawia przekrój wzdluz linii IV — IV na fig. 3, fig. 5 przekrój wzdluz linii V — V na fig. 3, fig. 6 — przekrój wzdluz linii VI — VI na fig. 3, fig. 7 przedstawia urzadzenie specjalne do laczenia za pomoca dzwigni recznej, fig. 8 — czesciowy widok fig. 7 w kierunku strzal¬ ki A, fig. 9 — widok boczny ze srodka obudowy przekladni wraz z dzwignia uruchamiajaca i draz¬ kami przelacznikowymi, fig. 10 — przekrój pio¬ nowy wzdluz linii X — X na fig. 9, fig. 11 — prze¬ krój pionowy wzdluz linii XI — XI na fig. 9, a fig. 12 poszczególne czesci fig. 11 nieco powiek¬ szone.Fig, i i 2 przedstawiaja przykladowo przekla¬ dnie z glównym walem 10, 11, 12 i ulozyskowa- nymi w sobie walami przekladniowymi 14 i 15.Siedem biegów uzyskuje sie za posrednictwem czterech par kól 1, 2; 3, 4; 5, 6; 7, 8. Do laczenia róznych biegów sluza sprzegla klowe 16, 17, 27, 29 i 37, przy czym przesuwane sa one odpowied¬ nio podwójnymi widelkami przelaczeniowymi 47 i 48 oraz pojedynczymi 49. Widelki ulozyskowano w obudowie 42 przekladni na sworzniach 43, 44 i 45. Widelki podwójne 47, osadzone na sworzniu 43, obejmuja tuleje sprzegiel 16 i 27, a widelki * podwójne 48, osadzone na sworzniu 44t tuleje sprzegiel 17 i 29. Widelki pojedyncze 49, osa¬ dzone na sworzniu 45, uruchamiaja sprze¬ glo 37. Na sworzniach 43, 44 i 45 umoco¬ wane sa takze zgodnie z fig. 2, 3, 4, 5 i 6 dzwignie 53, 54 i 55, uruchamiajace dwa drazki przelaczeniowe 51 i 52, osadzone przesuwnie i ob¬ rotowo w obudowie 42 poprzez umocowane na nich zabieracze 56, 57; 58, 59; 60, 61. Zabieracze stanowia skrzydelkowate wycinki kola. Wycinki te zajmuja wzgledem siebie rózne okreslone po¬ lozenia, konieczne do kazdorazowego zabierania dzwigni uruchamiajacych 53, 54 i 55 w jednym lub drugim kierunku przelaczania. Drazki prze¬ laczeniowe zwiazane sa ze soba z jednej strony tarcza 63, umocowana na czopach drazków prze¬ laczeniowych nakretkami 64. Tarcza czolowa 63 polaczona jest z drazkiem 65, zaopatrzonym w sprezyne dociskajaca 66, która umozliwia prze¬ suniecie drazków przelaczeniowych 51, 52 w jed¬ nym kierunku, a przytrzymuje je w polozeniu koncowym. Na wodzikach zaklinowane sa kola zebate 67, 68, z którymi zazebia sie kolo zebate 71, nasadzone na walku 70. Do walka 70 dola¬ czony jest gietki wal 72, prowadzacy do kabiny kierowcy. Dla zabezpieczenia kazdorazowego po- lezenia gietkiego walu 72 nalezy przewidziec urza¬ dzenie blokujace. Przez przekrecanie wodzików i przez przestawienie tym samym zabieraczy, znajdujacych sie na drazkach przelaczeniowych, uzyskuje sie zmiane przekladni.Fig. 7 i 8 przedstawiaja przykladowo wykona¬ nie urzadzenia do laczenia biegów za pomoca dzwigni recznej; wszystkie urzadzenia do wlacza¬ nia biegów przewidziane sa na jednym koncu skrzynki przekladniowej. Konce drazków przela¬ czeniowych $1 i 52 posiadaja kliny prowadzace 75, a osadzone na nich kola zebate zabezpieczone sa w obudowie 42 przed przesunieciem. W tarczy czolowej 63, laczacej drazki przelaczeniowe 51 i 52, jest osadzony obrotowy drazek 78, na którym zaklinowane jest dostatecznie szerokie kolo ze¬ bate 79, zazebiajace sie z kolami zebatymi 76 i 77.Na wewnatrz lozyska 80 wchodzi w kolnierz 81 drazka 78 ramie dzwigni 83, którego drugi roz¬ widlony koniec 34 jest zaklinowany na sworz¬ niu 85. Sworzen 85 osadzony jest w sta¬ lych lozyskach 86. Ramie dzwigni 89 pro¬ wadzone jest przesuwnie na sworzniu 85 kli¬ nem 87. Obydwa ramiona dzwigni 83 i 89 obra¬ caja sie jako jedna dwuramienna dzwignia wraz ze sworzniem 85, przez co osiaga sie wzdluzne przesuniecie drazków 51 i 52, konieczne do wla¬ czania biegów. Dla wybrania biegów przed wlaczeniem, przez przekrecenie drazków przelaczendowych przylaczono do drazka 78 gietki wal 90, obracajacy sie w lozysku 91 ramienia dzwigni 83, a zakonczony osadzonym na nim kólkiem zebatym 92. Tarczka 93, umoco¬ wana na lozysku 91, posiada oznaczenie dla po¬ szczególnych biegów. Na piascie kólka 92 jest umocowany wskaznik 94. Na dzwigni 89 znajduje sie zebatka 95, zazebiajaca sie z kólkiem zebatym 92. Ruchy dzwigni 89 w kierunku strzalek (fig. 8) powoduja obracanie sie kólka 92 za pomoca ze¬ batki 95, a tym samym obrócenie sie drazka 78.Mozliwe jest tez urzadzenie dzwigniowe podobnie jak fig. 7 i 8, lecz z napedem noznym. Dla zabez¬ pieczenia drazków 51 i 52 przed przekreceniem 2przy wylaczonym sprzegle silnika mozna zastoso¬ wac kolek blokujacy 98 (fig. 7), polaczony odpo¬ wiednio z pedalem 99 sprzegla silnika. Kolek 98 posiada przekrój, odpowiadajacy zazebieniu kola 77, i prowadzony jest w obudowie 42. Przy wla¬ czonym sprzegle silnika dzwignia 99 nie dotyka kola 77. Po wprowadzeniu dzwigni 99 w poloze¬ nie, zaznaczone na fig. 7 linia kreskowana, kolek 98 zazebia sie z kolem 77 blokujac je, a tym samym unieruchamia kolo 76 i kolo 79 z drazkiem 78.Urzadzenie przelacznikowe, przedstawione na fig. 9 do 12, sklada sie z pokrywy 100 obudowy }2, wewnatrz której znajduja sie drazki 101 i 102, przesuwajace dzwignie 103, 104 i 105, osadzone na sworzniach 43, 44 i 45. Na koncu kazdej dzwigni znajduje sie czop 106. Czopy te poru¬ szaja sie miedzy zabieraczami '107, 108 i 109 drazka 101 i zabieraczami 110, Ul i 112 drazka 102. Zabieracze posiadaja skrzydelkowate wy¬ stepy, które sa róznie ustawione wzgledem siebie, aby przy odpowiednim obrocie dzwigni 103, 104 i 105 razem lub czesciowo w jednym lub drugim kierunku spowodwac wlaczenie sprzegiel. Drazki przelaczeniowe 101 i 102 obracane sa za posred¬ nictwem szerokich kól zebatych 115 i 116, zaze¬ biajacych sie z kolem zebatym 117 osadzonym na wale 118, napedzanym walem 121, prowadzacym do kabiny kierowcy, za posrednictwem kól stoz¬ kowych 119, 120. W celu zabezpieczenia drazków przelaczeniowych w ich kazdorazowym polozeniu umieszczono na jednym drazku kolo zapadkowe 122, w które wchodzi kolek blokujacy 123, docis¬ kany sprezyna. Ruchy drazków 101 i 102 regu¬ lowane sa podwójna dzwignia 126, wahajaca sie wokól sworznia 125 i wchodzaca swoimi koncami miedzy zaklinowane pierscienie kolnierzowe, przy czym drazki musza przesuwac sie równoczesnie w przeciwnych kierunkach. Na koncówce drazka 101 zaklinowany jest pierscien kolnierzowy 130, dbchwytywany dzwignia widelkowa 132, waha- jacaca sie na stalym sworzniu 131. Sprezyna do¬ ciskajaca 133 sluzy do naprowadzania wodzików do polozenia pierwotnego. Dzwignia widelkowa moze byc uruchomiona przez kierowce za posred¬ nictwem odpowiedniego ukladu dzwigniowego.JJardzo korzystne jest polaczenie tych dzwigni z pedalem sprzegla silnika.W urzadzeniu wedlug wynalazku pomyslano tez o zabezpieczeniu widelek przelaczeniowych wzglednie sprzegiel klowych w ich polozeniach pracy. W tym celu przy drazku przelaczeniowym 102 znajduje sie specjalna przesuwka blokujaca J.35, polaczona z dzwignia 132. W czesciach lo¬ zyska 136 dla przesuwki blokujacej 135 ulozysko¬ wane sa prostopadle do dzwigien 103, 104 i 105 przesuwne klocki blokujace 137 z ostrymi lub zaokreglonymi koncami, którymi wchodza w gniazdko 138 wymienionych dzwigien lub w przeciwlegle wglebienie 139.W przykladzie rozwiazania wynalazku, w któ¬ rym drazki przelaczajace polaczone sa z pedalem sprzegla silnika, wglebienia 139 sa wydluzone osiowo celem umozliwienia przesuniec luzem przesuwki blokujacej 135, a ich scianki koncowe wykonane sa ukosnie o takim samym nachyle¬ niu, jakie posiadaja klocki blokujace 137. Wkret 140, wchodzacy w podluzny rowek przesuwki blo¬ kujacej 135, sluzy do zabezpieczenia jej przed obrotem.Dzialanie przesuwki blokujacej 135 i klocków blokujacych jest nastepujace: skosne wglebienie 139 i gniazdfca 138 dzwigien 103, 104 i 105 po¬ zwalaja na osiowe przesuniecie klocków bloku¬ jacych 137, a zabezpieczenie ich w polozeniu blo¬ kujacym (jak pokazano na fig. 11) nastepuje przez przesuwke blokujaca 135. W przypadku gdy urzadzenie do poruszenia drazków 101 i 102 po¬ laczone jest z pedalem sprzegla silnika, przy kaz¬ dorazowym wlaczaniu sprzegla silnika, wzglednie bezposrednio po wlaczeniu, nastepuje wlaczenie biegów, przy czym przesuwka blokujaca 135 unie¬ mozliwia niepozadane wyskakiwanie sprzegiel klowych z ich wlasciwego polozenia. PL