Znane tokarki do obróbki nieokraglych przed¬ miotów, w szczególnosci wlewków do stali besse¬ merowskiej, pracuja przewaznie tak, ze ruch noza, wytwarzajacego przepisany profil, jest uskuteczniany przez krzywke, tj. przez szablon o pewnej dostosowanej do obróbki krzywiznie obwodowej, posiadajacej ten profil, lub tez in¬ ny profil, dany przez stosunek przeniesienia pomiedzy promieniem krzywki a nozem. Sily dzialajace na krzywke byly przy dotychczas sto¬ sowanych konstrukcjach male, albowiem istotna czesc tych sil twarza sily przyspieszenia porusza¬ jacych sie mechanizmów, to znaczy uchwytu noza i przenoszacych ruch dzwigni, a sily te nie osiagaly nigdy wysokich wartosci przy do¬ tychczas uzywanych malych szybkosciach ciecia.Podczas kazdego obrotu przedmiotu obrabianego moment sil na wale krzywkowym, tj. na tym wale, na którym sa osadzone krzywki, zmienia swój kierunek, poniewaz ramie sily, dzialajacej na krzywke na skutek zamknietego obwodu krzywki, nie moze miec stale tego samego kie¬ runku. Na skutek zmiennosci momentu sil, dzia¬ lajacych na krzywke, wal krzywkowy jest albo napedzanym albo napedzajacym elementem, za¬ leznie od znaku momentu obrotu, przez co przy zmianie kierunku momentów powstaja kazdo¬ razowo uderzenia w zebach kól, napedzajacych wal krzywkowy.Te uderzenia, których wielkosc jest zalezna od wielkosci momentu na wale krzywkowym, od luzu w uzebieniu i od ilosci obrotów walu, moga powodowac zaklócenia w mechanizmach albo w dzialaniu ostrza noza i daja sie slyszec regu-lamie podczas kazdego obrotu walu. Sa one rów¬ niez przyczyna tego, ze szybkosc przy tokarkach do wlewków stali bessemerowskiej nie mogla byc zwiekszona i podczas gdy zwykle tokarki z narzedziami z twardego metalu pracuja przy szybkosci okolo 100 m/min., tokarki do obróbki wlewków pracuja przy szybkosciach, które nie wykorzystuja w pelni nawet zwyczajnej stali narzedziowej. ' "V., Wady te usuwa wynalazek, którego celem jest umozliwienie obróbki wlewków i innych nie- dkraglych przedmiotów przy uzyciu narzedzj z metalu twardego i przy pelnym wykorzystaniu tych narzedzi. Celem usuniecia opisanych wyzej uderzen, co umozliwia podwyzszenie ilosci obro¬ tów, to jest szybkosci skrawania do pozadanej wartosci, uzywa sie wyrównawczej pomocniczej krzywki, obnizajacej absolutna wartosc momen¬ tu obrotu na wale krzywkowym, a reszte mo¬ mentu p wartosci zmiennej w jego czesci ujem¬ nej (to znaczy momentu, dzialajacego w tym sa¬ mym kierunku, co moment napedu) usuwa sie przez dzialanie hamujace oporu skrawania i bier¬ nych oporów glowicy tokarki oraz napedu.W tym celu jest napedzany przez silnik przy posrednictwie walu elastycznego wal krzywkowy, a przez niego dopiero glowica tokarki, tak ze wal krzywkowy jest stale elementem napedo¬ wym, i to równiez w przypadku, kiedy moment, dzialajacy na krzywke, jest ujemny, albowiem jest on zawsze mniejszy anizeli moment dodat¬ ni potrzebny do obracania glowicy.[Przyklad wykonania tokarki do wlewek jest uwidoczniony na rysunku przy czym fig. 1 przed¬ stawia schemat napedu tokarki, wykonanej we¬ dlug dawniejszych konstrukcji, fig. 2 — tokarki, wykonanej wedlug wynalazku, a na fig. 3 jest przedstawiony schematycznie naped uchwytu noza w perspektywie.W dotychczas znanych wykonaniach (fig. 1) na¬ ped glowicy tokarki 1 odbywal sie od silnika 2 za pomoca kól zebatych 3, za pomoca lancucha lub tym podobnych napedów od dowolnego wal¬ ka tego urzadzenia naciowego, lub bezposred¬ nio od glowicy tokarki 1. Naped walu U, zaopa¬ trzonego w krzywki, odbywal sie za pomoca walka przelotowego 6 (fig. 1). Urzadzenie to po¬ siadalo wyzej opisane wady.W urzadzeniu wedlug wynalazku, uwidocznio¬ nym na fig. 2, maszyna napedzana jest od silni¬ ka 2 za pomoca skrzynki kól zebatych 3, przez która w znany sposób otrzymuje sie potrzebna ilosc obrotów walu 7 na kola 8, 9, osadzone na walach 7, 10, ulozyskowanych »nd lozu maszyny, przy czym wal 10 napedza kolo 11, umieszczone • w skrzynce suportu 5. Kolo to przesuwa sie na wale 10, z którym jest polaczone za pomoca kli¬ na. Wal 7 przez swoja elastycznosc wyrównywa nierównomiernosc momentów obrotu na kole 11.Z kola 11 przenosi sie ruch przez kolo 13, za¬ klinowane na wale krzywkowym 1A, na kolo 15.Przelotowy walek 16 za pomoca kól zebatych i lancucha, albo za pomoca tylko kól zebatych, obraca glowice tokarki 1 z uchwytem tokarskim 17, który zabiera wlewek, przeznaczony do ob¬ róbki. Urzadzenie krzywkowe i narzedzie, uru¬ chamiane przy pomocy krzywek, jest przedsta¬ wione w widoku perspektywicznym na fig. 3.Nóz 19, umocowany w trzymaku 20, jest obra¬ cany w tulejce 21 tak, ze ostrze noza lezy w osi tej tulejki, i moze za pomoca dzwigni 22 oraz drazka pociagowego 23, poruszanego dzwignia 2JH wychylac sie wahadlowo. Na koncu tej dzwigni jest umieszczony krazek 25, poruszany krzyw¬ ka 26, posiadajaca taka forme, ze kat skrawania noza w czasie jednego obrotu wlewka pozostaje staly, co przy pracy nozami z twardego metalu jest warunkiem koniecznym. Krazek 25 za po¬ moca preta sprezynujacego 27 jest stale przy¬ ciskany do krzywki 26, przy czym pret ten jest umocowany jednym koncem na stale w tulejce 28, stanowiacej sciane skrzynki suportu.Pozadana forme wlewka (albo innego przed¬ miotu nieokraglego) uzyskuje sie przez wahadlo¬ we wychylanie ramienia 29 z nozem 1$', osadzo¬ nego w 'lozysku 30 na suporcie. Wychylanie wa¬ hadlowe uzyskuje sie w znany sposób za pomoca dzwigni 32, umocowanej na czopie trzymaka 29, który opiera sie za pomoca krazka 3U na dzwig¬ ni 33, osadzonej w lozysku 31 i poruszanej za posrednictwem drazka pociagowego i dzwigni 85 przez krzywke 36, której ksztalt i forma sa okreslone w zaleznosci od ksztaltu wlewka. Kra¬ zek 8U przez dzialanie drazka sprezynujacego 37 jest stale przyciskany do dzwigni $8% przy czym koniec tego drazka sprezynujacego jest trzyma¬ ny w dzwigni 38 i uruchamiany przez krzywke 39. Sila, dzialajaca od strony wióra na nóz 19, dziala na krzywke 39 przez moment, usilujacy wychylic ja wahadlowo raz do przodu, raz do tylu, zaleznie od tego, w jakim polozeniu znaj¬ duje sie wlasnie trzymak noza. Podczas dziala¬ nia momentu w kierunku od wlewka krazek 84 móglby odpasc od dzwigni 83. Temu zapobiega wlasnie drazek sprezynujacy 37, wyrównywuja- cy moment, dzialajacy na nóz 10. Koniec drazka sprezynujacego 87 jest przez dzwignie 38 poru¬ szany w tym celu, aby jego moment wyrównal dzialanie momentu, powstajacego przy obrocie noza i zmieniajacego sie podczas przebiegu jed- — 2 -nego obrotu wlewka, przy czym nie zachodzi potrzeba dobierania zbyt silnej sprezyny.Sily, za pomoca których drazki dzialaja na krzywki 26, 36, 39, sa zawsze dodatnie i dziala¬ ja z pewnym momentem na wal krzywkowy 1U Moment ten zmienia sie podczas przebiegu jed¬ nego obrotu walu krzywkowego co do wielkosci i kierunku* zaleznie od formy krzywek i wielko¬ sci sil. Dla otrzymania jak najmniejszej wartosci absolutnej ujemnego momentu, to znaczy mo¬ mentu, dzialajacego w tym samyin kierunku, co moment napedowy walu krzywkowego 1 U, obra¬ cajacego sie od kola ii, na wale krzywkowym 1U umieszczona jest jeszcze jedna krzywka UO, na która wywierana jest sila od drazka sprezynu¬ jacego Ul za pomoca dzwigni U2 i krazka U3* Wielkosc tego drazka sprezynujacego U i forma krzywki UO sa tak wyznaczone, ze moment, dzia¬ lajacy na wal krzywkowy od sily na krzywke UO, jest mozliwie wyrównany z momentem sil po¬ przednich.Gdyby na wal krzywkowy oprócz momentu napedowego i momentów od krzywek nie dzia¬ lal zaden inny moment, nastepowaloby przy zmianie kierunku momentu od krzywek w uze¬ bieniu kól napedowych uderzenie, albowiem wal ten dopóty bieglby przed walem napedo¬ wym 10, dopóki kierunek momentu znowu by sie nie zmienil, przy czym nastapiloby nowe uderzenie, co powtarzalo by sie w przebiegu jednego obrotu przy kazdej zmianie kierunku momentu na wale krzywkowym. Z tego powodu naped glowicy tokarki jest tak urzadzony, ze od¬ bywa sie od kola 13, osadzonego na wale krzyw¬ kowym 1U. Z kola 13 ruch przenosi sie na kolo 15 skrzynki suportu, które wraz z ta skrzynka przesuwa sie po walku 16. Walek 16 posiada na calej swej dlugosci rowek klinowy, na sku¬ tek czego podczas poruszania suportu kolo 15 posuwa sie na wale 16 i przenosi moment obrotu na ten wal. Od walu 16 ruch przenosi sie za pomoca dalszych przekladni na glowice tokarki 1. W ten sposób wal krzywkowy jest obciazony stalym momentem, z jednej strony od oporu ciecia wlewka, a z drugiej strony przez dodatnie opory przekladni. Ten moment prze¬ wyzsza absolutna wartosc ujemnego momentu na wale krzywkowym, tak ze nigdy nie moze nastapic zmiana kierunku momentów, a skut¬ kiem tego równiez niepozadane uderzenie w uze¬ bieniu. PL