Wynalazek dotyczy nowej, ulepszonej metody prasowania na goraco takich przedmiotów metalo¬ wych, jak nakretki, sworznie, nity, podkladki, kol¬ nierze i tym podobne, o zewnetrznym ksztalcie okraglym lub wielobocznym i o budowie pelnej lub pierscieniowej. Przedmioty te sa wyrabiane z pre¬ tów o pewnej dlugosci ogrzewanych w piecu az do temperatury, w której staja sie one plastycznymi, po ozym prety tnie sie na krazki, których ostatecz¬ ne uksztaltowanie do postaci pozadanej otrzymu¬ je sie w wykroju (matrycy), przy pomocy prasowa¬ nia.' Zasadniczo istnieja dwie metody wytwarzania takich przedmiotów metalowych. Wedlug jednej z nich pracuje sie na zimno, co wymaga duzej i sil¬ nej maszyny, wykonywujacej liczne operacje, w ce¬ lu wytwarzania wyzej wymienionych przedmiotów z tasm lub pretów malo plastycznych w tempera¬ turze otoczenia. Druga zas metoda-obróbki na go¬ raco polega na tym, ze material w formie tasmy lub preta, z którego tworzy sie przedmiot fabryko¬ wany, podlega ogrzaniu do czerwonosci, dzieki czemu material staje sie wiecej plastyczny i moze byc uksztaltowany w wykrojach (matrycach) przy mniejszej liczbie operacji i na maszynach niniej¬ szych, mniej skomplikowanych i lzejszych. W obu sposobach postepowania wykroje podlegaja w maszynie silnemu zuzyciu; przy sposobie na zim¬ no ze wzgladu na mala plastycznosc metalu obrabianego, a przy sposobie na goraco, ponie¬ waz na powierzchni goracych krazków, od¬ ksztalcanych w wykrojach, tworzy sie zawsze twarda zgorzelina (zendra). Odpowiednio do tego nalezy od czasu do czasu zmienic wykro¬ je, co powoduje nie tylko duzy wydatek na wykroje, lecz równiez straty z powodu po¬ stojów maszyny. Usuniecie zgorzeliny z obra- . blanego metalu wymaga róznych zabiegów, które powoduja, ze oczyszczony z zendry przedmiot ma z koniecznosci wymiary zewnetrzne mniejsze, niz¬ by odpowiadaly wewnetrznym wymiarom wykro¬ jów, w których dany przedmiot wykancza sie.Poniewaz zas grubosc lub glebokosc warstwy tlen¬ ków jest czynnikiem zmiennym, zaleznym odjakosci pretów przerabianych, a warunki pracy pieca do ogrzewania sa tez tego rodzaju, iz nie mozna uzyskac przedmiotów wykonczonych, odpowiadajacych scisle wewnetrznym • wymia¬ rom wykroju, wiec nalezy w tym przypadku zgodzic sie z -koniecznosci na znaczne tole¬ rancje.Jeden z przedmiotów wynalazku niniejszego dotyczy zastosowania ulepszonego sposobu praso¬ wania metali na przedmioty poprzednio opisane, przy czym zuzywanie sie wykroju lub wykro¬ jów zostalo zasadniczo zmniejszone w porów¬ naniu z poprzednio podanymi znanymi meto¬ dami prasowania, dzieki czemu uzyskuje sie istotna oszczednosc na wymianie wykrojów oraz na naprawy, co umozliwia wytwarzanie przedmiotów metalowych w sposób wiecej oszczedny.Drugi przedmiot wynalazku stanowi zastosowa¬ nie ulepszonego sposotfu wytwarzania przedmiotów poprzednio wymienionych, wedlug którego ilosc szkodliwych substancji twardych wewnatrz wykro¬ ju lub wykrojów zostala zmniejszona, dzieki czemu mozliwa jest dluzsza pjaca danego wykroju, a ksztalt czesci Wykonczonych moze dokladniej odpo¬ wiadac, niz to bylo dotychczas mozliwe, wewnetrz¬ nemu ksztaltowi wykroju. Umozliwia sie wiec uzyskanie dokladniejszego ksztaltu przedmiotów wytwarzanych, do czego dochodzi fakt, ze wymaga sie mniej operacji dodatkowych, poniewaz po ukon¬ czeniu prasowania przedmiotów wewnatrz wykro¬ jów mniej jest tlenków do usuwania.Dalszym przedmiotem wynalazku jest sposób \ urzadzenie do wyrobu pretów metalowych o du¬ zych tolerancjach (okolo 1 mm) w celu wytwarza¬ nia przedmiotów o wygladzie jednostajnym i o dokladnych wymiarach, dzieki czemu mozna tego samego materialu uzyc np. do wyrobu nie tylko nakretek, lecz równiez odpowiednich do nich sworz¬ ni. Jak wynika z dalszego opisu maszyna do wy¬ konywania nowego sposobu postepowania jest sto¬ sunkowo lekka i zwarta. Da sie ona latwo ob¬ slugiwac, nie wymaga duzo mocy i moze pra¬ cowac szybciej niz maszyny znane, co wszyst¬ ko zwieksza ilosc przedmiotów wytwarzanych w okreslonym czasie.Wynalazek obejmuje tez nowy i dodatkowy spo¬ sób (lub sposoby) usuwania zgorzeliny z goracego plastycznego kawalka metalu przecr prasowaniem go w wykrojach (lub wykroju), nadajacych przed¬ miotowi ksztalt ostateczny. To uzyskuje sie przez poddawanie prasowaniu dwóch przeciwleglych bo¬ ków krazka metalowego, frzy czym powierzchnia cylindryczna krazka moze swobodnie rozszerzac sie w kierunku poprzecznym do kierunku spe¬ czniania, dzieki czemu na tej powierzchni roz¬ luznia sie i usuwa zgorzeline, co umozliwia po oswobodzeniu sie krazków wykanczanych od warstw zgorzeliny, dalsza ictu obróbke cia¬ gle jeszcze goracych, majacych powierzchnie cylindryczna poszerzona w wykrojach ksztaltu¬ jacych czesci obrabiane.Najlatwiej jest pozbyc sie zluzowanej zgorze¬ liny w ten sposób, ze krazki metalowe tocza sie lub slizgaja pod wplywem sily ciezkosci w pochy¬ lonej rynnie, posiadajacej najlepiej postac wygieta, a której przekrój poprzeczny jest dobrany tak, iz krazki uderzaja w czasie toczenia sie (slizgania) po niej o jej boki, co jeszcze wiecej ulatwia usunie¬ cie twardych substancji, zanim krazki dostana sie do wykroju lub do wykrojów. Wspomniana obrób¬ ka polegajaca na wstepnym specznianiu jest wy¬ konywana jedynie w takim stopniu, aby spowodo¬ wac skruszenie i usuniecie zgorzeliny z krazków, przy czym jednak wymiary tych kraików metalo¬ wych nie wzrosly w takim stopniu, izby bylo trud¬ na rzecza dopasowanie ich do wykroju ksztaltuja¬ cego. Nalezy wiec unikac obcinania jakichkolwiek zewnetrznych narozników obrabianych w wykroju, które zwiekszylyby strate materialu. Uzyskuje sie to w ten sposób, ze skrawa sie krazki i stosuje pre¬ ty metalowe o dostatecznie malych wymiarach tak, iz odksztalcenie ich przy specznianiu wy¬ starcza do rozluznienia i skruszenia tlenków, lecz bez ryzyka, ze krazki te moglyby stac sie zbyt duzymi dla wykrojów. Wspomniana ope¬ racja speczniania, której wielkosc mozna na¬ stawiac, umozliwia zastosowanie tolerancji w stosunku do materialu wyjsciowego, dzieki czemu w rzeczywistosci krazek metalowy zo¬ staje poniekad na nowo uksztaltowany do wymia¬ rów pozadanych, zanim przejdzie on do ksztalto¬ wania w wykrojach.Najlepiej jest, jezeli material wyjsciowy przed pocieciem go na krazki przeciaga sie przez piec do ogrzewania, poczym krazki metalowe odcina sie prostopadle do osi preta, które nastepnie poruszaja sie wzdluz toru zakrzywionego tak, ze- dzieki te¬ mu wpadaja pod katem prostym w wykrój ksztal¬ tujacy, w którym podlegaja obróbce za pomoca jed¬ nego lub wiecej narzedzi, wspóldzialajacych z'wy¬ krojem i powracajacych pod katem prostym do kierunku posuwania sie naprzód materialu wyjsciowego wzdluz pieca. Umozliwia to umie¬ szczenie pieca blisko wykroju, przy czym nale¬ zy unikac powazniejszego stygniecia krazków przed dostatecznym uksztaltowaniem w wykro¬ ju, przy czym sasiedztwo pieca nie przeszkadza zblizeniu wykrojów i narzedzi po stronie obslugi maszyny.Wynalazek obejmuje równiez urzadzenie do wy¬ konywania sposobu, które obejmuje piec do ogrze¬ wania pretów do temperatury czerwonego zaru, a — 2oprócz tego po jednej stronie pieca urzadzenie do przeciagania materialu przez piec, a po drugiej stronie — urzadzenie do ciecia pretów na krazki, nastepnie urzadzenie do speczniania krazków miedzy para boków przeciwleglych, przy czym pozostawia sie swobodna 'powierzchnie cylin¬ dryczna krazków, umozliwiajac im swobodne rozszerzanie sie w kierunku poprzecznym do kierunku osi preta; dalej posiada narzady usywajace z rozszerzonych boków zgorzeline poprzednio rozluznione, a wreszcie wykroje ksztaltujace, narzedzia umozliwiajace wsuwa¬ nie krazków do wykrojów z rozszerzonymi bokami, które podlegaja ksztaltowaniu w wykro¬ jach, a takze narzedzia umozliwiajace poddanie krazków wewnatrz wykroju prasowaniu w kierun¬ ku ruchu krazka przy wstepnym jego sprasowaniu, i\ wreszcie narzedzia do usuwania uksztaltowanych krazków z wykroju.Na rysunku przedstawiono szczególowe wyko¬ nanie przedmiotu wynalazku, przy czym jako przy¬ klad wybrano zastosowanie wynalazku do maszy¬ ny do wyrobu nakretek. Fig. 1 przedstawia widok boczny z czesciami napedzajacymi, usunietymi z maszyny do wytwarzania nakretek, która przedsta wiono w widoku w kierunku od pieca, albo od stro¬ ny doprowadzania goracych czesci metalowych.Na fig. 2 uwidoczniono z prawej strony widok ma¬ szyny przedstawionej na fig. 1 razem z widokiem pieca, fig. 3 przedstawia schematycznie widok z góry czesciowo w przekroju rózne umieszczenia czesci obrabiajacych i to w przykladzie maszyny do obróbki goracych pretów o przekroju okraglym.Fig. 4 przedstawia widok boczny mechanizmu za¬ silajacego czesciowo w przekroju wzdluz linii IV — IV na fig. 3, fig. 5 — widok koncowy mecha¬ nizmu zasilajacego w przekroju wzdluz linii V — V na fig. 4, fig. 6 widok boczny mechanizmu obcinajacego, przedstawionego w pierwotnym po¬ lozeniu a takze przekrój czesci mechanizmu stla- czajacego wzdluz linii VI — VI na fig. 3, fig. 7 — widok z góry mechanizmu obcinajacego i specznia¬ jacego przedstawionego na fig. 6, fig. 7 — widok z góry mechanizmu tnacego i speczniajacego, fig. 8 — widok podobny jak na fig. 6 z mechanizmami w ich drugim polozeniu, fig. 9 — widok z góry urzadzenia na fig. 8, fig. 10 — podobne urzadzenie jak fig. 6 przy ustawieniu jego mechanizmów w ich trzecim polozeniu, fig. 11 — widok z góry urzadzenia na fig. 10, a fig. 12 — pionowy wi¬ dok czesciowo w przekroju wzdluz linii XII — XII na fig. 1 i 3, w którym opuszczono czesci mechanizmów stlaczajacych.Fig. 13 przedstawia schematyczny widok me¬ chanizmu zasilajacego czesciowo w przekroju wzdluz linii XIII —XIII na fig, li 3, fig 14 — poziomy widok czesciowy, w którym opuszczo¬ no niektóre czesci mechanizmów do ksztaltowa¬ nia i wybijania nakretek w ich polozeniu pier¬ wotnym, fig. 15 — widok czolowy maszyny do wyrobu nakretek szesciograniastych przedsta¬ wionych w przekroju na fig. 14, fig. 16 — podo¬ bny widok jak na fig. 14 przy ustawieniu me¬ chanizmów w ich drugim polozeniu, fig. 17 — przedstawia mechanizmy w polozeniu trzecim, co odpowiada polozeniu przedstawionemu na fig. 13 w przekroju wzdluz linii XVII — XVII, fig. 18 — pionowy przekrój wzdluz linii XVIII— XVIII na fig. 17 przez srodek mechanizmu wy¬ bijajacego otwory, a fig. 19 — urzadzenie jak na fig. 14 przy ustawieniu mechanizmów w ich czwartym polozeniu.Na fig. 1 i 2 uwidoczniono widok zewnetrzny maszyny do zasilania, odcinania i ksztaltowania nakretek z pretów okraglych. Prety te 20 podle¬ gaja najpierw ogrzaniu w piecu 21 (fig. 2, 3 i 4) do temperatury, w której metal preta staje sie plastycznym, a wiec do czerwonosci, odpowiadaja¬ cej 900 — 1100°C, lub okolo 1000°C. Przedstawiony piec 21 zaopatrzony jest w kólka 22 toczace sie na torze 23, co umozliwia latwe przesuwanie pie¬ ca wzgledem maszyny, jezeli okaze sie rzecza ko¬ nieczna dostosowywac mechanizmy i zastepowac wykroje przy wyrobie innych czesci lub tez jezeli chodzi o naprawe maszyny.Pret 20 ogrzany do czerwonosci wyciaga sie od czasu do czasu z pieca 21 za pomoca mechaniz- nu zasilajacego 30 (fig. 3, 4 i 5), umieszczonego na maszynie i napedzanego synchronicznie wraz z ta maszyna. Mechanizm ten posiada pare rolek 31 i 32, zaopatrzonych z karbowane obwody, które sluza do chwytania preta' 20, który rolki dostarcza¬ ja do maszyny tak dlugo, az jego koniec oprze sie o odbój 33 (fig. 3, 4, 7, 9 i 11). Odstep osi obu rolek zasilajacych 31 i 32 mozna nastawiac za po¬ moca recznej sruby 34. Rolki sa napedzane mecha¬ nizmem 35 z napedowym walem kciukowym 36, Skoro tylko koniec goracego preta 20 zetknie sie z wystajacym odbojem 35 (fig. 4 i 7), goracy pret zostaje zakleszczony za pomoca ruchomego imadla 38, znajdujacego sie naprzeciw stalego imadla 37 i napedzanego za pomoca kciuka 39 na wale 36 (fig. 3 i 5).Skoro tylko koniec goracego preta jest sil¬ nie zakleszczony, tnacy mechanizm 40 dziala w ten sposób, ze odcina on koniec tego preta miedzy uchwytami 37, 38 i odbojem 35, dzieki czemu uzyskuje sie krazek cylindryczny 41 (fig. 10 i 11), który równoczesnie zostaje prze¬ niesiony w polozenie speczniania w celu skru¬ szenia i usuniecia zgorzeliny na jego powierz¬ chni cylindrycznej, nagromadzone wówczas, — 3 —gdy pret byl odcinany, lub ogrzewany w pie¬ cu 21, przy czym jednak na plaskich powierz¬ chniach koncowych odcietego krazka nie ma zadnej zgorzeliny, która zostala usunieta.Wspomniany mechanizm tnacy 40 zawiera da¬ jace sie wymieniac dluto 42, którego ostrze wspól¬ dziala ze stalym uchwytem 37, co daje gladkie przeciecie preta 20 (fig. 9). Skoro tylko mecha¬ nizm tnacy zostaje przesuniety w prawo dla od¬ ciecia krazka 41, przy czym mechanizm ten jest napedzany kciukiem 43 umieszczonym na wale 36, wówczas uchwyt 44 osadzony wahadlowo w miej¬ scu 45 na napedowym mechanizmie tnacym zosta¬ je przesuniety w polozenie przedstawione na fig. 8. Sprezyna 46 naciska na uchwyt 44 za¬ ciskajac go na koncu preta, który dzieki temu jest mocno przytrzymywany . naprzeciw dluta 42, co daje moznosc odciecia krazka 41. Odcie¬ ty krazek 41 zostaje przeniesiony w polozenie, w którym podlega on specznianiu. Równoczes¬ nie z ruchem mechanizmu tnacego w prawa strone, odbój 33 podlega usunieciu z polo¬ zenia przedstawionego na fig. 9 w swoje po¬ lozenie cofniete przedstawione na fig. 11, dzieki czemu odbój ten nie moze przeszkadzac ruchom mechanizmu 40. Skoro bowiem krazek 41 zostaje przesuniety w polozenie speczniania, przedstawio¬ ne na fig. 10 i 11, wówczas mechanizm 50 do speczniania zostaje wysuniety i krazek 41 ustawio¬ ny jedna swiezo odcieta powierzchnia czolowa, na nim zostaje podsuniety druga powierzchnia pod nieruchoma powierzchnie 61, co powoduje, ze sko¬ ro tylko mechanizm tnacy 40 zostaje przesuniety w lewo, w polozenie przedstawione na fig. 6 i 7, a uchwyt przechylny 44 przekreca sie na skutek dzia¬ lania kciuka 48 i przechodzi ponad zakleszczonym pretem 20.Dzialanie mechanizmu speczniajacego 50 naj¬ lepiej jest opisac, poslugujac sie fig. 12, stanowia¬ ca czesciowy przekrój zasadniczych czesci mecha¬ nizmu. Ruch zwrotny mechanizmu 50 odbywa sie za posrednictwem dwóch równoleglych tarcz z kciukami 60 i 61 osadzonych na wale kciukowym 63. Kciuk 61 oddzialywa na rolke 64 osadzona na ramieniu 65, polaczonym przegubowo na jednym koncu z rama 66 maszyny w miejscu 67, a na drugim koncu polaczona ogniwem 68 z mechanizmem speczniajacym 50, nastawnym w kierunku podluznym. Mechanizm ten zawie¬ ra* cylindryczne czesci gwintowane 52 i 53; slu¬ zace do nastawiania dlugosci mechanizmu 50, co uskutecznia sie za pomoca nakretki 54. Czesc 53 polaczona jest z wymien¬ na powierzchnia dociskowa 55, za pomoca cze¬ sci wewnatrz pustej 56, wewnatrz której umiesz¬ czona jest sprezyna sciskajaca 57, której docisk mozna nastawiac za pomoca kapturka gwintowa¬ nego 58 i nakretki ustalajacej 59. Dzialanie me¬ chanizmu 50 jest w ten sposób zsynchronizowane, ze jedynie docisk sprezyny 57, dzialajacy miedzy czesciami 53, 56 utrzymuje krazek 41 miedzy po¬ wierzchniami 51 i 55, az mechanizm tnacy 40 i je¬ go uchwyt 44 zostana usuniete w polozenie uwi¬ docznione na fig. 6 i 7. Wówczas odpowiednia czesc obwodu kciuka 60 naciska na wewnetrzny koniec czesci 53, dociskajac krazek do powierzchni , przewidzianej w tym celu w„ czesci 56 i pcha po¬ wierzchnie 55 w kierunku prawym, w celu specz¬ niania goracego krazka 41 w stopniu z góry okre¬ slonym, przez nastawienie obopólnego . polozenia czesci 52 i 53. Opisany mechanizm umozliwia na¬ danie krazkowi 41 postaci specznionej, dzieki cze¬ mu krazek ten nabywa obecnie ksztalt grubej rolki 4V (fig. 6 i 7), przy czym jednak rolka 4V nie po¬ siada takiej srednicy, aby nie mógl z latwoscia znalezc miejsca w wykroju ksztaltujacym, któ¬ rego opis znajduje sie ponizej.Opisany sposób postepowania ma miejsce wów¬ czas, gdy mechanizm tnacy 40 znajduje sie w swo¬ im pierwszym polozeniu, w którym jest on gotów do przejecia nastepnego kawalka preta 20. Wstep¬ ne specznianie krazka 41 w postaci rolki 4V roz¬ szerza istotnie swobodna powierzchnie (obwód cy¬ lindryczny) krazka 41, dzieki czemu zgorzelina znajdujaca sie na nim, a nie posiadajaca tej samei elastycznosci co goracy metal plastyczny, zostaja skruszone i usuniete z stloczonej powierzchni me¬ talu; wieksza czesc zgorzeliny skruszonej opada wówczas wzdluz toru 69 przewidzianego w tym celu do oslony maszyny (fig. 12). Jak juz wskaza¬ no, poniewaz dwie czolowe powierzchnie krazka 41 zostaly poprzednio odciete od preta 20, nie za¬ wieraja one wogóle zadnych tlenków, skoro nie by¬ ly one narazone bezposrednio na dzialanie pieca 21. Z tego powodu wspomniane dwie powierzchnie krazka 41 moga przylegac do dwóch równoleglych powierzchni 51 i 55, przy czym nieppdlegaja one odksztalceniu w celu usuniecia z nich zgorzeliny.W ten sposób jedynie powierzchnie krazka 41 po¬ kryte zgorzelina podlegaja odksztalceniu.Mechanizm speczniajacy 50 zostaje odsuniety wskutek dzialania kciuka 61 na rolke 70, osa¬ dzona obrotowo na dzwigni dwuramiennej 71 wahliwej wzgledem dzwigni 65 w miejscu 72. Rolka 70 trzymana jest w sposób na¬ stawny w zetknieciu z kciukiem 61 za po¬ moca sprezyny 73, umieszczanej w oslonie 74 zamocowanej na dzwigni 65równiez wahliwie, a obracanej dzwignia 71. W ten sposób sily dzialajace na mechanizm 50 w lewo, powoduja za pomoca lozysk slizgowych, umieszczonych na wspornikach 75 i 76 oslony 66 maszyny, ze po- — 4 —wierzchnia czesci 53 wspóldziala z wewnetrznym nagwintowaniem kapturka 58 wskutek czego po¬ wierzchnia 55 zostaje odsunieta od krazka 41, jak pokazano na fig. 9 i 12; dzieki temu krazek ten zo¬ staje oswobodzony i moze toczyc sie lub slizgac pod wplywem sily ciezkosci wzdluz rynny 80 po¬ chylonej ku dolowi do nastepnej czesci maszyny.W czasie tego ruchu ku dolowi krazki traca wszel¬ kie slady pozostalej zgorzeliny, która przylegala poprzednio do cylindrycznej powierzchni krazka 41.To usuwanie pozostalej, poprzednio rozluznio¬ nej juz zgorzeliny w czasie drogi krazków wzdluz rynny mozna jeszcze ulatwic, nadajac rynnie ksztalt zakrzywiony, a jej przekrojowi poprzeczne¬ mu zasadniczo ksztalt odpowiadajacy zewnetrz¬ nym wymiarom krazka, wkutek czego krazek ten uderza o boki zakrzywionej rynny podczas calego ruchu wzdluz tejze. Rynna ta jest zaopatrzona w szczeline 81, przez która zgorzelina zostaje wskutek uderzen rozluzniona, moze opasc na tor 69, dzieki czemu przeciwdziala sie zbytnie¬ mu zgromadzeniu zgorzeliny w rynnie 80.W urzadzeniu przedstawionym na rysunku ryn¬ na zagieta jest o 90°, a wewnetrzna szerokosc ryn¬ ny dobrana jest tylko nieco wieksza niz grubosc krazków specznionych, co powoduje, ze krazki te kieruja sie zasadniczo pod katem prostym, gdy po¬ ruszaja sie one wzdluz rynny z polozenia odpo¬ wiedniego do obcinania ich na jednym koncu rynny 80 i w góre, az do drugiego konca tejze rynny, w sasiedztwie którego znajduje sie wy¬ krój 111 (fig. 14), w którym ksztaltuje sie kra¬ zek podobny do rolki.Ksztalt zakrzywiony rynny umozliwia narza¬ dom wspóldzialajacym z wykrojem poruszac ¦sie zasadniczo pod katem prostym wzgle¬ dem kierunku ruchu pretów zapasowych wzdluz pieca, i w konsekwencji umozliwia umieszczenie pieca dostatecznie bliskie wspom¬ nianego wykroju, aby nie ryzykowac powazniej¬ szego stygniecia krazków podczas ich drogi ku wykrojowi po odcieciu ich z preta. W tym przy¬ padku nie wystepuje tu przeszkoda, polegajaca na utrudnieniu dostepu do wykroju oraz doste¬ pu narzadów wspólpracujacych po stronie, gdzie znajduje sie obsluga maszyny.Ponizej opisano szczególny mechanizm ksztal¬ tujacy, przeznaczony do przerabiania krazków na nakretki, przy czym nadmienia sie, ze krazek taki wytworzony wedlug wynalazku ma postac glr.dka o ostrych brzegach i jest na ogól zupelnie pozba¬ wiony zgorzeliny i nie wymaga zadnej dalszej obróbki.Do prasowania na goraco przedmiotów metalo¬ wych wewnatrz wykroju mozna zastosowac do¬ wolne znane urzadzenie, przy czym ze sprasowa¬ nego krazka 41 tworzy sie nakretke, a opuszczaja¬ ca wykrój nakretka jest jeszcze goraca i stosunko¬ wo plastyczna, czyli innymi slowy ksztaltowanie nastepuje bezposrednio po opuszczeniu przez nia konca. rynny 80; dzieki temu nie ma czasu pow¬ stawanie zgorzeliny na powierzchni krazka zu¬ pelnie gladkiego.Na fig. 13 — 19 przedstawiono szczególna po¬ stac takiego przyrzadu, który mozna zastosowac, a który jak wynika szczególnie 2 ng. 13, zawiera mechanizm 90 do zasilania wykroju, uruchomiany za pomoca kciuka 91, umieszczonego na wale 63 i wspóldzialajacego z rolka 92 osadzona na dzwig¬ ni 93 wahliwie Wzgledem oslony 66 i 94 maszyny.Dzwignia 93 polaczona jest za pomoca lacznika 95 z walem wykorbionym i posiada ramiona 96 i 97 osadzone w lozyskach 66 i 98 oslony maszyny.Ruch tych dzwigni powoduje mechanizm 90 za posrednictwem szczeliny 100 w dzwigni 97 . i trzpienia 101, przytwierdzonego do mechanizmu 90 i poruszajacego sie w szczelinie 100. Rolka 92 dociskana jest do powierzchni kciuka 91 za pomoca sprezyn 102, laczacych dzwignie z oslona maszyny.W przedstawionym na rysunku szczególnym me¬ chanizmie zasilajacym 90 stosuje sie dwa palce 103 i 104, poruszajace krazek w^dwa znajdujace sie obok siebie polozenia ksztaltujace. Oba palce 103 i 104 sa przytwierdzone do glowicy 105, a pierwszy z palców jest umieszczony na czopie 106 przedluzenia 107 i utrzymywany w swoim wlasci¬ wym polozeniu za pomoca sprezyny 108. Wspom¬ niany pierwszy palec 103 jest w ten sposób osadzo¬ ny sprezyscie, dzieki czemu naitze on z latwoscia poruszac sie na drodze .zewnetrznej krawedzi na¬ rzedzia 112, sluzacego do prasowania i ksztaltowa¬ nia, a które rolka 41' z wspomnianego palce usuwa i przesuwa go do wykroju 111.Wspomniany wykrój posiada wieksza srednice wewnetrzna, niz zewnetrzna srednica rolki 4V dzwiganej przez wspomniany palec, dzieki czemu rolka 4V jak juz poprzednio wskazano, miesci sie w zaglebionej czesci wykroju 111. Koniec rynny 80 jest w" ten sposób uksztaltowany, ze tylko jedna rolka 4V moze w dowolnym mo¬ mencie opasc na pierwszy palec zasilajacy 103; skoro palec ten zostaje przesuniety w lewo, za¬ myka on dolny otwór konca rynny 80, przez co zapobiega opadaniu innych dalszych krazków na tej drodze. Z polozenia przedstawionego na fig. 13, które odpowiada polozeniu przy opera¬ cjach ksztaltowania krazków poprzednich, jak przedstawiono na fig. 17 lub 19, goraca jeszcze rolka 4V poddawana ksztaltowaniu zostaje prze¬ sunieta zmechanizmem 90 i palcem 103 w pier¬ wsze polozenie przedstawione na figvl4, w któ¬ rym rolka 4ic zostala przesunieta naprzeciw wy- — 5 —kroju Ul w czesci zaglebionej (wkleslej) narzedzia, ksztaltujacego -212, wspóldzialaja¬ cego z wykrojem. Narzedzie 112 jest umiesz¬ czone nad mechanizmem okreslonym ogól¬ nie liczba 110, przy czym mechanizm ten za¬ wiera ciezka glowice 114, poruszana zwrotnie w kierunku poziomym za pomoca lacznika 115 i korby 116 (fig. 3), która w maszynie wedlug wynalazku stanowi pierwszy i glówny wal na¬ pedzajacy. Wal 116 mozna napedzac za pomoca przekladni 117 i 118; mechanizm zas 119 (fig. 1), zawierajacy sprzeglo bezpieczenstwa (fig. 1), moze byc "bezposrednio polaczony zebatymi kolami stozkowymi z walem 63, zaopatrzonym 'w kciuki. Wówczas mozna polaczyc wspomnia¬ ny wal kciukowy za pomoca przekladni stozkowych 121 i 122 z walem kciukowym 36, a wal ten za pomoca mechanizmu 35 z urza¬ dzeniem zasilajacym, dzieki czemu wszystkie ruchy maszyny uzyskuja naped synchronicz¬ ny, przy czym potrzebny jest tylko jeden silnik napedowy. Na wale 124 przekladni redukcyjnej* 118 mozna umiescic kolo. zamachowe 125, al/y dodac dzialanie bezwladnosci i ulatwic w ten sposób naped maszyny, a zwlaszcza mechaniz¬ mu 110. Do napedu maszyny moze sluzyc do¬ wolne zródlo m*ócy, np. silnik elektryczny, na¬ pedzajacy za pomoca przekladni zebatej z wa¬ lem posredniczacym 124, lub tez moze byc po¬ laczony np. pasem z obwodem kola zamacho¬ wego 125.Jak pokazano na fig. 14 rolka 4V znajdujaca sie naprzeciw wykonu 111, zostaje zsunieta z pal¬ ni 103 do wykroju ffl*.$rzez ruch naprzód narze¬ dzia 112. Nalezy zaznaczyc, ze boki rolki, rozsze¬ rzone podczas pierwotnej operacji speczniania, czyli innymi slowy, boki z których zgorzelina zo¬ stala usunieta w wyniku takiego dzialania specz¬ niajacego, sa umieszczone naprzeciw obwodu wy¬ kroju odpowiadajacego bokom nakretki, podczas gdy pozostaly obwód wykroju ksztaltujacy jedeji koniec nakretki, przejmuje jeden z konców krazka w postaci tarczy. W ten sposób wszystkie po¬ wierzchnie wykroju wspóldzialaja z powierzchnia¬ mi krazka, które sa badz juz z samego poczatku uwolnione od tlenków lub na których tlenki te zo¬ staly rozluznione i usuniete, jako wynik opera¬ cji speczniajacej.Poniewaz rolka 41' zostaje wtloczona do wykro- jg wskutek nie przerywanego nacisku narzedzia 112, trzpien 130 usuwajacy obrabiane czesci zo¬ staje przesuniety w tyl w polozenie cofniete, pod¬ czas gdy cisnienie obecnie dzialajace na krazek za posrednictwem narzedzia 112, zmusza plastyczny metal krazka, ciagle jeszcze goracego, do przesu¬ niecia sie ku wewnetrznej powierzchni wykroju ///, a równiez ku czolowej powierzchni narzedzia 112, powstaje zewnetrzny ksztalt nakretki szescio¬ katnej, przedstawiony na fig. 16: Równoczesnie krazek znajdujacy sie wewnatrz wykroju, zostaje zaopatrzony w otwór srodkowy za pomoca tloka 131, wspóldzialajacego z narze¬ dziem 112, przy czym niekompletny ksztalt wspom¬ nianego: otworu ma postac plytki metalowej 141, pozostalej na wewnetrznym koncu otworu w po¬ blizu konca przyrzadu wypychajacego 130, a metal przesuniety za pomoca tloczka 131 w czasie, ope¬ racji ksztaltujacej otwór nakretki powoduje, iz krazek zreszta odpowiada dokladnie wnetrzu wy¬ kroju 111 i ksztaltowi konca narzedzia 112.Po uksztaltowaniu za pomoca wykroju /// i narzedzia 112 zewnetrznej postaci nakretki, narze¬ dzie 112 razem z tloczkiem 131 zostaje wyciagnie¬ te z wykroju, po czym mechanizm zasilajacy zo¬ staje z powrotem przeniesiony w polozenie przed¬ stawione na fig. 13 \ 17, dzieki czemu czesc palca 104, skierowana ku górze, nie przeszkadza narze¬ dziu 112. Otrzymana w ten sposób czesc 132 w po- staci nakretki zostaje wysunieta z wykroju /// za "pomoca trzpienia 130, który uruchamia sie za po¬ moca kciuka 133 na wale 36. Skoro nakretka 132 zostanie usunieta z wykroju ///, zostaje ona umieszczona na drugim palcu zasilajacym 104, znajdujacym sie w polozeniu przedstawionym na fig. 17 i 19. Równoczesnie mozna stosowac na¬ trysk cieczy chlodzacej, np. wody przez otwory 134 ku narzedziowi wypychajacemu 130 (fig. 14) w celu chlodzenia wnetrza wspomnianego wy¬ kroju. Ciecz te mozna wprowadzic do* przewodu 134 przez otwór 135 w boku tloczka 136 wów¬ czas, gdy otwór ten znajduje sie naprzeciw od¬ powiedniego otworu w oslonie 66 maszyny, co zdarza sie jedynie wówczas, gdy tloczek 136 znajduje sie w polozeniu przesunietym w prawo, jak pokazano na fig. 14 i 19. W ten sposób tlo¬ czek 136 z otworem 135 dziala podobnie jak za¬ wór, w. celu kontrolowania, kiedy nalezy wtry¬ skiwac wode w celu chlodzenia wykroju 111. * Z polozenia przedstawionego na fig. 19, kiedy mechanizm pracujacy zostal cofniety, mechanizm zasilajacy 90 zostaje uruchomiony, przy czym pa¬ lec 104 przesuwa czesc 132 w polozenie naprzeciw tloczka 140, który równiez moze byc umieszczony . na koncu czesci 114 i uruchamiany w tym samym czasie, co pierwszy mechanizm ksztaltujacy wy¬ krój. Ten mechanizm uzupelnia otwór znajdujacy sie w srodku krazka 132 w ten sposób, ze nadaje dokladna wielkosc otworowi i wybija pozostal^/ plytke 141 z wykroju 142, dzieki czemu plytka opa¬ da w dól wzdluz prowadnicy 143, a wykonczona juz nakretke 114 sciaga sie z przebijaka 140 stala plyta 145, zaopatrzona w otwory (fig. 16, 17 i 18) — 6 —$ rz chwila gdy przebijak zostaje wyciagniety, a któ¬ ra nastepnie spada do innej prowadnicy 146, prze¬ znaczonej do gromadzenia i do koncowej obróbki, np. w rodzaju gwintowania. Poniewaz oba palce 103 i 104 sa umieszczone na tym samym mecha¬ nizmie zasilajacym 40, clzialaja one na prze¬ mian, dzieki czemu, gdy dostarcza sie jeden krazek do wykroju 1.11, krazek, który poprzed¬ nio wlasnie zostal w tym wykroju uksztaltowa¬ ny, zostaje przesuniety do Wybijaka 140. Jezeli przypadkowo calkowicie juz wykonczona na¬ kretka 114 pozostaje na wyciagajacym palcu 104, mianowicie gdy zostaje ona pociagnie¬ ta plyta 145 z wybijaka, wówczas nakret¬ ka ta zostaje zepchnieta z palca 104 za pomoca nastepnej nakretki 132 po wypchnie¬ ciu jej z wykroju 111 za pomoca mecha¬ nizmu wyrzutowego 130; dzieki temu wykonczo¬ na nakretka opada do prowadnicy lub do zbior¬ nika razem z innymi wykonczonymi nakretkami.Odmiana postepowania przy poslugiwaniu sie ?dajacym sie wycofac odbojem 33 moze równiez znalezc zastosowanie i moze posiadac nastawnosc w sposób podobny do urzadzenia opisanego przy 'mechanizmie 50 i moze równiez podlegac kontroli -za pomoca dodatkowej rolki kciukowej 78, osadzo¬ nej -ria kciuku 61 (fig. 3) w innym polozeniu kato¬ wym niz rolka 70, mianowicie pod tym wzgledem, ze odbój 33 zostaje przesuniety naprzód wówczas, rgdy mechanizm 50 zostaje cofniety i na odwrót.Urzadzenie 80 w postaci rynny lub prowadni¬ cy do przenoszenia speczniohej nakretki wolnej od zgorzeliny ku ksztaltujacemu wykrojowi, mo¬ ze byc wykonane z driltu lub moze byc zaopatrzo* ne^w innego rodzaju otwory zamiast szczeliny 81, aby umozliwic opadniecie zgorzeliny przez szcze¬ liny miedzy drutami a zakrzywienie moze posiadac lesztalt inny, niz przedstawione wygiecie pod ka¬ tem 90°, przy czym ksztalt zakrzywionej rynny jest taki, ze narozniki rolek 4V uderzaja o scianki rynny w miare opadania ich z tej rynny w dól, z czym polaczone jest usuwanie zgorzeliny.Aczkolwiek wynalazek zostal szczególowo opi- •sany w zastosowaniu go do nieprzerwanej produk¬ cji nakretek zwyklych . szesciokatnych przez praso¬ wanie kawalków preta metalowego, to jest jasnym, ie mozna go zastosowac równiez do produkcji na¬ kretek o innym ksztalcie np. koronowym, kwa¬ dratowym, okraglym itp. Wynalazek mozna rów¬ niez zastosowac do wyrobu czesci metalowych o ksztalcie pierscieniowym, np. kolnierzy, pod¬ kladek, i innych podobnych czesci, jak równiez •do wytwarzania wszelkich przedmiotów z gora¬ cego metalu, jak sworzni lub nitów, przy czym nalezy oczywiscie wykonac odpowiednia zmiane wykroju oraz narzedzi z wykrojem wspóldziala¬ jacych, a przy zastosowaniu niektórych z wy¬ mienionych przedmiotów nalezy zastosowac tyl¬ ko jedno pojedyncze narzedzie stosowane w wy¬ kroju w sposób znany.Tego rodzaju odrebne czesci urzadzenia mozna wykonywac badz z ogrzanych pretów zapasowych w dlugosciach odcietych lub tez moga one byc do¬ starczane bez przerwy z pieca. Równiez i ilosc operacji ksztaltujacych mozna zmieniac, a me¬ chanizm do wykonywania poszczególnych operacji moze byc rozlozony na dwie lub wiecej róznych maszyn; przy czym jednak nie wykracza sie poza zakres wynalazku. .Wynalazek polega bowiem na zastosowaniu sposobu i urzadzenia do wyrobu na¬ kretek i 'innych czesci poprzednio opisanych, przv czym w porównaniu ze znanymi sposobami Hoca zgorzeliny na nakretkach w momencie gdy zostaja one wsuniete do wykroju, jest zasadniczo zmniej¬ szona, dzieki czemu uzyskuje sie tez powazne zmniejszenie scierania sie wykrojów, a trwalosc kazdego wykroju zostaje zasadniczo przedluzona; dzieki temu wymiana kazdego wykroju moze byc dokonywana rzadziej, czyli ze mozna znacznie przyspieszyc wyrób wymienionych czesci. Oprócz tego wymaga sie, ze wzgledu na to, iz nakretki sa zasadniczo pozbawione zgorzeliny, z chwila gdy dostaja sie do wykroju, sila napedzajaca mecha¬ nizmu wspóldzialajaca z wykrojem przy ksztal¬ towaniu nakretek jest znacznie mniejsza, ponie¬ waz material stykajacy z powierzchniami wy¬ kroju jest plastyczny i wolny od zgorzeliny. Ze wzgledu na fakt, ze krazki sa pozbawione zgo¬ rzeliny, gdy zostaja wsuniete do wykroju, wszel¬ kie dalsze usuwanie jej z krazków po ich wyjeciu z wykroju jest zbyteczne, czyli innymi slowy, ze wymiary krazków wykonczonych odpowiadaja znacznie dokladniej wewnetrznym wymiarom wykroju, niz to ma miejsce w znanych sposo¬ bach postepowania i urzadzeniach do prasowa¬ nia na goraco; ponadto gotowe wyroby mozna uzyskac z znacznie wieksza dokladnoscia i z mniejszymi tolerancjami, czyli ze faktycznie otrzymuje sie ogólne wzmozenia wytwórczosci.Poza tym mozna przy opisanym umieszczeniu cioca, wykrojów i narzedzi ksztaltujacych zastoso¬ wac' nizsza temperature w piecu w celu utrzymy¬ wania dostatecznego ogrzania krazków, zanim na¬ da sie im koncowy ksztalt w wykroju, niz to ma miejsce w znanym prasowaniu na goraco. Wplywa to na oszczednosc w zuzyciu paliwa.Zamiast stosowac pojedynczy wykrój przy wy¬ konczajacej obróbce, mozna zastosowac wiecej niz jedeni wykrój i mozna ksztaltowac krazki za po¬ moca wiekszej liczby operacji, która zalezna jest od rodzaju wytwarzanych czesci;.Jednak w za-•stosowaniu do wytwarzania nakretek opisane urzadzenie jest najlepsze. jacy, narzedzia do wkladania krazków kolejno* do wykroju, przy czym speczniale boki krazka; umieszczone sa naprzeciw ksztaltujacej po¬ wierzchni wykroju, narzedzia do poddawania kazdego krazka prasowaniu w czasie, gdy znajduje sie on wewnatrz wykroju, w kie¬ runku odpowiadajacym kierunkowi prasowa-- nia pierwotnego, oraz narzedzia dó usuwania z wykroju krazków wykonczonych.Urzadzenie wedlug zastrz. 5, w którym narze-- dzia do wkladania krazków kolejno do wy¬ kroju i narzedzia do obróbki krazków wew¬ natrz wykroju, posiadaja narzady poruszane * ruchem zwrotnym, znamienne tym, ze piec jest; umieszczony z jednej strony urzadzenia a prze¬ widziane sa tez narzedzia do posuwania nap¬ rzód pretów w kierunku ku osi ruchu zwrot-- nego wspomnianych narzedzi, lecz wzdluz li¬ nii skierowanej pod katem prostym wzgledem tej osi, a zakrzywiona rynna umieszczona jest miedzy narzedziami speczniajacymi krazki a wykrojem, przy czym rynna ta wykonana jest tak, iz przenosi ona kazdy krazek kolejno od narzedzi spe¬ czniajacych ku wykrojowi,- a kazdy krazek; przesuwa sie pod katem prostym do kierunku osi narzedzi prasujacych, az w polozenie, w którym odciete powierzchnie kazdego krazka znajduja sie jedna naprzeciw otworu wykroju,, n druga naprzeciw narzedzi wsuwajacych wszystkie krazki kolejno do wykroju, Urzadzenie wedlug zastrz. 5 lub 6, znamienne- tym, ze narzedzia do usuwania zgorzeliny z: rozszerzonych boków krazków zawieraja r-jjn^ ne, skierowana w dcl od narzadów speczniaja¬ cych ku wykrojowi, u dolu której krazki kolej¬ no tocza sie lub slizgaja pod dzialaniem sily* ciezkosci od narzedzi speczniajacych do wy¬ kroju, przy czyni nastepuje rozluznienie zgo¬ rzeliny.Urzadzenie wedlug zastrz. 5 -,- 7,"znafnienne- tym, ze posiada trzpien przesuwny w celu usu¬ wania krazka z wykroju, który to trzpien jest wefwrisjtrz' pusty' i zaopatrzony w przewody do* wprowadzania dtffT cieczy chlodzacej wykrój.' równoczesnie* nfc* zicwnatfz krazka.N e d sc hroef O c t r ó o i" Ma a tschapp i j,: N1, V.: Zastepca: Kolegium Rzeczników Pateiitówyeh PL