Do wyrobu silnie obciazonych lozysk stoso^ wano dawniej prawie wylacznie ©topy lozysko¬ we, skladajace sie przewaznie z cyny i sto¬ sunkowo nieznacznej ilosci innych metali. Wy¬ soka cena tych stopów, jak równiez wzrasta¬ jace wraz z postepem techniki wymagania, spo¬ wodowaly, ze zaczeto przeprowadzac próby z innymi stopami lozyskowymi. Najszersze za¬ stosowanie uzyskaly sitopy, zawierajace jako glówny skladnik olów z dodatkiem cyny i anty¬ monu. Poczatkowo stosowano takie stopy je¬ dynie do celów podrzednych, wykazywaly bo¬ wiem one szereg wad. Po dokladniejszych ba¬ daniach udalo sie jednak znalezc nowe meta¬ le, nadajace sie jako dodatki stopowe, które w odpowiedniej kombinacji i przy scislym zacho¬ waniu ich stosunku ilosciowego nadaja stopo- wi wlasciwosci, jakie wykazuja jedynie wyso¬ koprocentowe stopy cynowe. Takie stopy oka¬ zaly sie najbardziej skuteczne w odniesieniu do lozysk wagonów kolejowych i iarowoizów.Za podstawe tych nowych stopów lozysko¬ wych sluzy ponadeutektyczny stop olowiu i an¬ tymonu z dodatkiem cyny, przy czym zawar¬ tosc antymonu wynosi najlepiej 10^15%, za¬ wartosc zas cyny waha sie w granicach 5—8%.Polepszenie wlasciwosci mechanicznych ta¬ kich stopów, co wlasciwie jest przedmiotem wy¬ nalazku, uzyskuje sie przez jednoczesny doda¬ tek arsenu w okiresLonym stosunku do zawar¬ tosci w stopie antymonu i cyny, jak równiez przez nieznaczny, np. 2%, dokladnie okreslony dodatek niklu luib miedzi, albo obydwóch tych metali lacznie.Wbrew panujacemu zapatrywaniu, ze wysoka zawartosc arsenu ujemnie oddzialywa na me¬ chaniczne wlasciwosci stopu, zwlaszcza na jego scisliwosc, w nieoczekiwany sposób okazalo sie, ze okreslony stosunek arsenu w stopie do za¬ wartosci antymonu i cyny wplywa korzystnie na wlasciwosci stopu. Najlepsze wynikf uzy¬ skuje sie w przypadku, gdy izawartosc arsenu wynosi 10—12% zawartosci antymonu.W tych warunkach arsen polepsza strukture stopu lozyskowego i zapobiega jego likwacji.Zasadniczo znaczenie dodatku arsenu polega na tym, ze oddzialywa on dodatnio na ksztalt pierwotnie wydzielonych krysztalów ukladu Sb-Sn. Pierwotne krysztaly szescienne, które wskutek swoich ostrych krawedzi dzialaja jak Miny, niszczac podstawowa mase stopu i obni¬ zajac w ten sposób odpornosc jego na zmienne obciazenie, zostaja pod dzialaniem arsenu za¬ mienione na krysztaly , nieregularne lub mniejwiecej zaokraglone. Takie krysztaly, podobne do denclryjów, odpowiadaja budowie wewnetrz¬ nej, wlasciwej wysokoprocentowym stopom cynowym, i wskutek itigo nadajA stopowi ana¬ logiczne wlasciwosci.Dzialanie w tym stopie niklu lub/miedzi po¬ lega na tym, ze zostaja polepszone wlasciwosci przeciwcierne stopu, wskutek czego wspólczyn¬ nik tarcia zostaje zmniejszony w pozadany spo¬ sób. Zawartosc niklu nie moze przekraczac 1,8% w celu jednoczesnego zachowania odpo¬ wiednich wlasciwosci odlewniczych stopu. Po¬ niewaz wieksza zawartosc miedzi równiez od¬ dzialywa szkodliwie w podobny sposób, a po nadto powoduje powstawanie igrubych i kru¬ chych wtracen niemetalicznych, nalezy takze i tu zachowac jako górna granice zawartosci miedzi 2%.Najlepsze wlasciwosci mechaniczne wykazuje stop zawierajacy: antymonu 10 —15% cyny 5 — 8% arsenu ' 1,0— 1,8% miedzi 0 — 2,0% niklu 0—1,8% olów — stanowi reszte stopu. PL