Wynalazek dotyczy mieszanin, zawierajacych srodki szkodnikobojcze zdolne do ulatniania sie, zwlaszcza mieszanin, zawierajacych termicznie lotne ciecze, dzialajace zabójczo lub odstrasza¬ jaco na szkodniki zwierzece, np. owady, pajaki chrzaszcze itd., roslinne oraz na mikroorganiz¬ my.W patencie nr 34381 podano mieszaniny do termicznego wytwarzania gazu ze zwiazków szkodnikobójczych, zdolnych do ulatniania sie po Odpowiednim ogrzaniu. Dotychczas stosowano W. tym celu zwiazki szkodnikobójcze w stanie stalym poniewaz w przypadku cieklych zwiaz¬ ków tylko bardzo drobna ilosc zwiazku cieklego mogla byc zatrzymana przez substancje stale, zdolne do egzotermicznego rozkladu. Mieszani¬ ny, których podstawe stanowia skladniki zdolne do egzotermicznego rozkladu w wyjatkowo ni- iklch temperaturach, moga znalezc zastosowanie do termicznego wytwarzania gazu ze zwiazków szkodnikobójczych cieklych. W ten sposób obec¬ nosc w mieszaninie znacznej ilosci zwiazku zdol¬ nego do ulatniania sie, moze byc niezbedna w celu obnizenia temperatury reakcyjnej, przez co zapobiega isie rozkladowi zwiazku na pro¬ dukty bezuzyteczne, przy czym jest pozadane ze wzgledów ekonomicznych, aby zawartosc zwiazku zdolnego do ulatniania sie w mieszani¬ nie byla tylko taka, jaka moze byc praktycznie z niego odparowana.Zgodnie z wynalazkiem kompozycja do wy¬ twarzania gazu z termicznie lotnego cieklego zwiazku o charakterze szkodnikobójczym sklada sie z mieszaniny, zawierajacej co najmniej jeden zwiazek staly, zdolny pod zwyklym cisnieniem atmosferycznym do bezplomieniowego egzoter¬ micznego rozkladu, spowodowanego przez ogrza¬ nie oraz z nosnika cieklego zwiazku szkodnikó- bójczego.Jezeli wspomniany staly zwiazek ulegajacy pod zwyklym atmosferycznym cisnieniem bez- wybuchowemu rozkladowi, polaczonemu z wy¬ wiazywaniem gazu, za pomoca ogrzania miejs¬ cowego, wymaga uczulacza zanim rozklad taki bedzie spowodowany, to dodaje sie dostatecznej ilosci takiego uczulacza, aby umozliwic rozklad w obecnosci wspomnianej cieczy oraz wspom¬ nianego stalego nosnika.Rozumie sie, ze wspomniany staly nosnik po¬ winien znajdowac sie w ilosci wystarczajacej, aby zapobiec wyciekaniu cieczy z takiej miesza¬ niny.Zgodnie z jedna z postaci wynalazku nosnikiem jest staly material nieorganiczny albo organicz¬ ny o strukturze porowatej, nierozpuszczalny w cieczy stanowiacej zwiazek szkodnikobójczy, a wiec, np. ziemia okrzemkowa, maczka drze¬ wna o niskim ciezarze wlasciwym, wegiel drze¬ wny, zel krzemionkowy itd.Zgodnie z inna postacia wynalazku nosnik jest organicznym koloidem, mieszajacym sie z cie¬ cza stanowiaca zwiazek szkodnikobójczy i mo¬ gacym zatrzymac znaczna jej ilosc tworzac mniej lub wiecej gesta mase.Zgodnie z ta postacia wynalazku, zwiazek albo zwiazki stale, zdolne do egzotermicznego rozkladu, mozna korzystnie rozprowadzic w cie¬ czy zageszczonej koloidem przez rozrobienie mechaniczne. Mozna równiez rozprowadzic zwia. zek lub zwiazki wyzej wspomniane w cieczy zageszczonej koloidem za pomoca rozpuszczal¬ nika koloidów, lotnego w zwyklych temperatu¬ rach, który to rozpuszczalnik nastepnie odparo¬ wuje sie. Mieszaniny tym sposobem wytworzone mozna ksztaltowac w prety lub inne ksztaltki za pomoca wyciskania. Koloidami ogranicznymi odpowiednimi do tego celu sa, np. estry celulozy, etery celulozy, spolimeryzowane zwiazki niena¬ sycone, gumy itd. zaleznie od natury cieczy szkodnikobójczej.Jako uczulacze zaleca sie stosowac zwiazki pozostawiajace malo popiolu oraz zdolne do wytwarzania w stanie nierozcienczonym pro¬ duktów rozkladu w temperaturach nie przekra¬ czajacych 1000° C.Kompozycje, których podstawa sa mieszaniny azotanu amonu oraz zwiazki chromu, zdolne do przyspieszenia rozkladu egzotermicznego, pola¬ czonego z wywiazywaniem gazu, sa szczególnie odpowiednie, poniewaz ich rozklad jest bezdym¬ ny i zachodzi latwo, przy czym temperatury wy¬ twarzane przez rozklad wspomnianych zwiaz¬ ków sa bardzo umiarkowane. Mozna równiez stosowac kompozycje posiadajace nieco wyzsze temperatury rozkladu egzotermicznego najko¬ rzystniej jednak przebiegajacego bezplomienio- wo. Mozna tez stosowac kompozycje oparte na rozkladzie dwuchromianu amonu albo azotanu guanidyny i (albo) mieszanin nitroguanidyny z rozmaitymi substancjami przyspieszajacymi rozklad, proponowanymi w patencie brytyjskim nr 620 600.Przykladami zwiazków lotnych termicznie o wlasciwosciach szkodnikobójczych sa: „Tha¬ nite", orto-dwuchlorobenzen, cztero-fosforan szescioetylowy, „E 605", ftalan dwumetylowy.Kompozycje wedlug wynalazku oraz sposób ich wytwarzania podano w nastepujacych przy¬ kladach, w których czesci oznaczaja czesci wa¬ gowe.Przyklad I.Kompozycja ta . zawiera ciecz owadobójcza znana jako „Thanite", który w 85 % sklada sie z octanu tiocyjanoizobornylu.Sklad kompozycji: maczka drzewna „Balsa" 33 % „Thanite" 17% azotan amonu 25 % dwuchromian amonu 18,3 % dwuchromian potasu 2,5 % chlorek miedzi 4,2 % Stale skladniki sa dosc drobne i przechodza przez sito o oczkach srednicy 0,75 mm.„Thanite" poddaje sie najpierw absorbcji na maczce drzewnej „Balsa", nastepnie otrzymany sypki produkt miesza sie z pozostalymi sklad¬ nikami i calosc wyciska w postaci placka pod cisnieniem okolo 315 kg/cm*, po czym placek owija sie w woskowy papier. Otrzymany pro¬ dukt przez ogrzanie za pomoca zapalki w ciagu okolo 15 sekund ulatnia sie i rozprasza substan¬ cje owadobójcza, przy czym gazy wydzielane bezplomieniowo sa skuteczne przeciwko mu¬ chom.Przyklad II.Ziemia okrzemkowa 16 % „Thanite" 16% azotan amonu 47 % chromian potasu 5 % y-szesciochlorocykloheksan 16 % Najpierw osadza sie na ziemi okrzemkowej „Thanite'', po czym postepuje sie podobnie jak w poprzednim przykladzie. Gazy, wywiazywane przez rozklad produktu rozpraszaja zarówno „Thanite" jak i r-szesciochlorocykloheksan.„Thanite" dziala szybciej jako srodek szkodni¬ kobójczy niz r-szesciochlorocykloheksan. Tok¬ sycznosc „Thanitu" w nalocie z tych dymów szybko zanika, zas toksycznosc r-szesciochloro- cykloheksanu trwa w nalocie w ciagu dlugiego czasu.Przyklad III.Ziemia okrzemkowa „Thanite" azotan amonu dwuchromian amonu dwuchromian potasu chlorek miedzi azbest 29,5% 20% 25% 18,3 % 2,5% 4,2% 0,5% Produkt wytwarza sie, wyciska i pakuje tak, jak w poprzednich przykladach.Przyklad IV. Nitroceluloza o zawartosci 12#/t azotanu i lepkosci 100—200 poisów mierzo¬ nej w temperaturze 20° C przy stezeniu 4 g na 100 cm* wodnego roztworu acetonu zawieraja¬ cego 959/« acetonu na objetosc 2,7 % „Thanite" 17,7% azotan amonu 63,7 % chromian potasu 15,9 % Nitroceluloze i „Thanite" rozrabia sie ze soba, zas azotan amonu i chromian potasu wrabia sie do otrzymanej masy w temperaturze ok. 60 °C.Otrzymana mieszanine wyciska sie nastepnie pod cisnieniem nadajac jej ksztalt pretu. Roz¬ klad mieszaniny mozna zainicjowac w zwykly sposób plomieniem zapalki.Przyklad V. Kompozycja zawiera ciekly o-dwuchlorobenzen i w stanie stloczonym moze byc stosowana do okadzania drzew, aby je za¬ bezpieczyc od szkód, wyrzadzanych przez chrza¬ szcze. 20% 25% 49,5% 5,5% o-dwuchlorobenzen ziemia okrzemkowa azotan amonu chromian potasu O-dwuchlorobenzen osadza sie na ziemi okrzemkowej i otrzymany produkt miesza z azo¬ tanem amonu i chromianem potasu. Mieszanine prasuje sie i pakuje, jak opisano w przykla¬ dzie I.Przyklad VI. Kompozycja zawiera czte- rochloroetan, ciecz skuteczna do zwalczania mszyc. czterochloroetan 20% ziemia okrzemkowa 20 % azotanamonu 54 % chromian potasu 6 % Sposób wytwarzania, prasowania i pakowania kompozycji jest podobny do opisanego w przy¬ kladzie I.Przyklad VII. Kompozycja zawiera cie¬ kly srodek owadobójczy: czterofosforan szescio- etylowy uzyteczny przy zabezpieczaniu jabloni przeciwko chrzaszczykowi kwiecia jabloni czterofosforan szescioetylowy 25 % ziemia okrzemkowa 30 % azotan amonu 22,3 % dwuchromian amonu 16,3 % dwuchromian potasu 2,1 % chlorek miedzi 4,3 % Proces wytwarzania, pakowania i prasowania kompozycji jest podobny do opisanego w przy¬ kladzie I.Przyklad VIII. Kompozycja zawiera czte¬ rofosforan szescioetylowy oraz nitroceluloze, przy czym czterofosforan szescioetylowy jest rozpuszczalnikiem nitrocelulozy nitroceluloza uzyta w przykladzie IV 4 % czterofosforan szescioetylowy 20 % azotan amonu 37,6 % dwuchromian amonu 27,6% dwuchromian potasu 3,6% chlorekmiedzi 7,2% Sposób, w jaki te kompozycje sie wytwarza oraz nadaje jej postac pretów, jest podobny do opisanego w przykladzie IV, a rozklad miesza¬ niny moze byc zainicjowany w zwykly sposób za pomoca plomienia zapalki.Przyklad IX. Pret odpowiedni do wywia¬ zywania i rozprzestrzeniania pary odstraszajacej owady i mogacej sie osadzic w postaci cienkiej blonki cieklej na sciankach ograniczajacych przestrzen, gdzie pare te sie wywiazuje, wy¬ twarza sie przez zastapienie ftalanem dwumety- lowym czterofosforanu szescioetylowego w przy¬ kladzie VIII, poza tym sposób ten jest taki sam, Przyklad X. Kompozycja zawiera ciekly srodek bakteriobójczy „E605" azotan amonu chromian potasu ziemia okrzemkowa „E 605" 77,4 % 8,6% 7,0% 7,0% Zawarty tutaj „E 605" zawiera 75 % tiofosfo- ranu p-nitro-o-fenylowodwuetylowego.Kompozycje mozna stosowac jako sypki pro¬ szek. Proszek ulatnia sie rozpraszajac „E605", w ciagu 15.sekund, jezeli rozklad jego zostanie zainicjowany za pomoca lokalnego ogrzania plo¬ mieniem zapalki.Jezeli taka ilosc sypkiego proszku, jaka za¬ wiera jeden gram „E 605" ulotnic w komorze o pojemnosci 0,03679 m« i na plytkach szklanych na których osadzal sie w ciagu 2-ch godzin na¬ lot umiescic Tribolium Castaneum Hbst. oraz Calandra granaria L/na przeciag jednej godziny, to uzyskuje sie odpowiednio 100 % i 92 % wyte¬ pienia. — 3 —3. PL PL