Przedmiotem niniejszego wynalazku jest spo¬ sób zapobiezenia pienieniu, sie olejów, skladaja¬ cych sie z weglowodorów, ^zwlaszcza olejów mine- ralnych, i smarów zawierajacych te oleje.Oleje, skladajace sie z weglowodorów, i mie¬ szaniny zawierajace te oleje maja sklonnosc do pienienia sie, gdy ulegaja przemieszaniu w atmo¬ sferze gazów i par, np. powietrza, pary wodnej, par olejowych, produktów spalania i tym podob¬ nych. Ilosc powstalej piany zmienia sie w zalez¬ nosci od warunków, w których odbywa sie prze¬ mieszanie i w zaleznosci od rodzaju olejów. W pewnych warunkach objetosc powstalej piany jest wiele razy wieksza niz objetosc samego ole¬ ju, przy czym liczne mieszaniny olejów wytwa¬ rzaja duze ilosci piany, nawet przy lagodnym przemieszaniu. Przy przygotowywaniu i stosowa¬ niu takich olejów i ich mieszanin podlegaja one w róznych warunkach wstrzasom i czesto po¬ wstaja przy tym niepozadane ilosci piany..Proponowano rózne srodki do zwalczania ta¬ kiego pienienia sie olejów i ich mieszanin, np. mechaniczne urzadzenia do niszczenia tworzacej sie piany. Urzadzenia te sa klopotliwe i malo sprawne, to tez naogól nie sa one stosowane.Proponowano równiez dodawanie do oleju pew¬ nych rozpuszczalnych w nim zwiazków, zwanych srodkami przeciwpieniacymi. Jednakze zaden ze srodków tego typu nie odpowiadal wymaganiom praktyki. Srodki te czesto zawodza w uzyciu i w celu zapewnienia skutecznosci ich dzialania na¬ lezaloby dodawac je w ilosciach naruszajacych pozadane wlasciwosci oleju. Stosowanie ich jest tez czesto niewskazane i z innych przyczyn.Istota niniejszego wynalazku jest'sposób za¬ pobiezenia pienieniu sie olejów skladajacych sie z weglowodorów, zwlaszcza olejów mineralnych i ich mieszanin, bez zasadniczej zmiany wlasci¬ wosci tych olejów, przez utworzenie w oleju trwa¬ lej drobnej zawiesiny malej ilosci cieklego pro¬ duktu kondensacji organicznych zwiazków tleno-. wych krzemu.Mieszaniny olejów, skladajacych sie z weglo¬ wodorów, zawierajace takie ciecze w stanie trwa-4lego rozproszenia, sa calkowicie odporne na pie¬ nienie we wszystkich wystepujacych w praktyce warunkach.Jako srodki przeciw pienieniu mozna stoso¬ wac rózne nierozpuszczalne w oleju zwiazki o niskim napieciu powierzchniowym wobec oleja.Ciekle produkty kondensacji lub polimeryzacji zwiazków organokrzemowych maja te wlasciwos¬ ci w znacznym "stopniu i stosowanie ich jest szczególnie korzystne. W pewnych przypadkach substancje takie maja napiecie powierzchniowe wobec olejów skladajacych sie z weglowodorów tak niskie, ze nie mozna go zmierzyc znormalizo¬ wanym napieciomierzem Du Nouy. Produkty te okazaly sie najodpowiedniejszymi srodkami prze¬ ciw pienieniu, prawdopodobnie niszczac blonke piany oleju w chwili jej' powstawania.Oleiste produkty kondensacji zwiazków orgar nokrzemowych zawierajacych dwie grupy wodo¬ rotlenowe, np. dwumetylosilanodiolu*i podobnych, sa szczególnie korzystnymi srodkami przeciw pie¬ nieniu. Skondensowane organiczne zwiazki tleno¬ we krzemu majace zastosowanie w wykonywaniu wynalazku maja ogólnie nastepujacy wzór: i i HO — Si — i 1 R 0 — R i 1 Si — i l R 0 R . 1 — Si- i 1 n R - OH w którym — Si O — jest grupa siloksanowa, R oznacza rodnik organiczny, np. alkyl, aryl, aral- kyl, alkaryl lub grupy heterocykliczne, a n mo¬ ze byc równe zeru lub, w zaleznosci od ilosci grup organosiloksanowych w czasteczce skonden¬ sowanej, wyrazac odpowiednio wieksza liczbe.Ciezar czasteczkowy i inne wlasciwosci tych produktów zmieniaja sie w zaleznosci od stopnia kondensacji oraz rodzaju rodników organicznych.Niektóre z tych produktów maja postac cial sta¬ lych zywicowatych lub gumowatych, a inne cie¬ czy oleistych. Przekonano sie, ze do zwalczania pienienia sie nadaja sie najlepiej ciekle produk¬ ty kondensacji. Te lepkie ciecze oleiste maja na¬ piecie powierzchniowe wobec olejów weglowodo¬ rowych tak niskie, ze w praktyce uwaza sie je &a równe zeru. Ciecze te sa slabo rozpuszczalne w olejach i latwo tworza rozproszyny, zwlaszcza w mineralnych -olejach smarowych. W ogólnosci przekonano sie, ze najkorzystniej jest stosowac zwiazki zawierajace proste rodniki organiczne, jak metyl, etyl i grupy alkylowe o krótkich lan¬ cuchach, poniewaz zwiazki takie sa wyjatkowo malo rozpuszczalne w wiekszosci olejów weglo¬ wodorowych. Np. ciekle, oleiste produkty konden¬ sacji dwumetylosilanodiolu, posiadajacego naste¬ pujacy wzór: CH3 HO — Si — OH I CHs sa bardzo dobrymi srodkami przeciw pienieniu.Produkty tej kondensacji mozna przedstawic o- gólnie wzorem: 'HO — 9 — cm i i Si - i 1 cm cm i i Si — 1 cm - 0 - 0 — cm i Si - i cm o cm i Si - i cm OH jest grupa dwumetylosiloksanowa a n moze byc równe zeru lub wyrazac odpowiednio wieksza liczbe, zaleznie od ilosci grup dwumetylosjloksa- nowych w czasteczce skondensowanej.Ciekle produkty kondensacji, sa praktycznie biorac, nierozpuszczalne w olejach, w wodzie i w roztworach wodnych. Moga one byc latwo roz¬ praszane w olejach weglowodorowych, tworzac' stala zawiesine bardzo drobnych czastek. W prak¬ tyce przygotowuje sie mieszanki olejów zawie¬ rajacych zawiesine tych cieczy, przy czym sred¬ nica rozproszonych czastek jest. rzedu 2,0 — 3,0 mikronów. Tak drobna zawiesina opisanych zwiazków w oleju jest bardzo trwala i odporna na pienienie. Mieszanki olejów, zawierajace 5 — 100 czesci tych drobno rozproszonych substancji na milion czesci mieszanki, daja malo lub wcale nie daja piany przy poddawaniu ich odpowied¬ nim próbom. W praktyce mieszanki zawierajace nawet tylko 0,05 czesci na milion sa juz wyrai- nie odporne na pienienie.Opisane wyzej ciekle produkty kondensacji dwumetylosilanodiolu sa najlepszym przykladem tego typu srodków przeciw pienieniu, jednakze ciekle produkty kondensacji innych organicznych ' zwiazków krzemu o dwóch grupach wodorotleno¬ wych sa równiez skuteczne w zapobieganiu pie¬ nieniu sie olejów weglowodorowych i moga byc stosowane- jako srodki przeciw pienieniu. Sub¬ stancje te nalezy stosowac w nadmiarze wystar¬ czajacym do pokrycia ich rozpuszczalnosci w ole¬ ju, aby otrzymac zadana ilosc fazy rozproszonej, konieczna dó zapobiegania pienieniu w danych warunkach. Przy tym przekonano sie, ze zwiaz- — 2 - —ki zawierajace proste rodniki organiczne, jak metyl, etyl i krótkie lancuchy alkylowe, sa spec¬ jalnie korzystne do wymienionych celów.Inny typ cieklego produktu kondensacji o charakterze tlenku organokrzemowego, który — jak przekonano sie — jest równiez uzyteczny, jako srodek przeciw pienieniu, przedstawia na¬ stepujacy prawdopodobny wzór: ROs RO — Si — O — RO' R I O i Si. — O i O ! R . , OR -=- Si — OR OR gdzie R oznacza rodnik organiczny, jak afkyl, aryl, aralkyl, alkaryl lub .grupe •heterocykliczna, a n moze byc równe zeru lub, w zaleznosci od stopnia kondensacji, wyrazac odpowiednio wiek¬ sza liczbe.Zwiazki te moga byc otrzymane jako skon¬ densowane produkty czesciowej- hydrolizy cztero- estrów kwasu ortokrzemowego. W wyniku hydro¬ lizy i kondensacji powstaja ciekle produkty, które — ogólnie biorac — sa nierozpuszczalne w olejach weglowodorowych i maja male napiecie powierz¬ chniowe w stosunku do tych olejów. Poczatkowo otrzymuje sie mieszaniny 'produktów o róznym - stopniu spolimeryzowania. Mieszaniny te moga byc stosowane bezposrednio jako srodki przeciw pienieniu, jednak naogól jest korzystniej wyodreb¬ nic z calosci wyzej wrzace ciekle produkty. Prze¬ konano sie, ze skutecznosc tych produktów konden¬ sacji zwiazków organokrzemowych przy zapobie¬ ganiu tworzeniu sie piany oraz ich nierozpusz- czalnosc w olejach wzrasta ze wzrostem ich cie¬ zaru czasteczkowego i temperatury wrzenia. Od¬ dzielanie zadanych frakcji moze byc dokonane droga destylacji w prózni. Te produkty konden¬ sacji sa skutecznymi srodkami przeciw pienie¬ niu równiez w bardzo niskim stezeniu, latwo two¬ rzac trwala zawiesine zapobiegajaca tworzeniu sie plany, bez szkodliwego wplywu na inne wlas¬ ciwosci oleju. W ogólnosci produkty kondensacji organokrzemianów zawierajace proste rodniki organiczne jak metyl, etyl i grupy alkylowe o krótkim lancuchu sa najkorzystniejsze, gdyz sa bardzo malo rozpuszczalne w wiekszosci olejów weglowodorowych. Np. frakcja otrzymana z pro¬ duktów hydrolizy i kondensacji ortokrzemianu czterometylowego destylujaca w granicach tem¬ peratur 220 — 240°C pod cisnieniem 0,75 mm slupa rteci i skladajaca sie przewaznie z pro¬ duktu kondensacji, w którym n — 3, jest-wyraz¬ nie skuteczna w stezeniach 0,1% i mniej. Podob¬ na frakcja o temperaturze wrzenia 290°C przy cisnieniu 1 mm slupa rteci okazala sie skuteczna w stezeniu 0,005% i mniej.Wielkosc nierozpuszczalnych czastek cieczy rozproszonej w oleju weglowodorowym ma wy¬ razny wplyw na odpornosc na pienienie, jak rów¬ niez na trwalosc^otr*zymanej mieszanki. Ogólnie biorac przekonano sie, ze mieszanki olejowe za^ wierajace rozproszone czastki zwiazków organo¬ krzemowych o wymiarze okolo 2,0 mikronów i mniej sa szczególnie korzystne, a to dzieki trwa¬ losci podczas magazynowania i w czasie poslugi¬ wania sie nimi, jak równiez dzieki wysokiej od¬ pornosci na pienienie, która zachowuja w ciagu dlugiego czasu ich zastosowania.Poza tym, poniewaz dobra odpornosc na pie¬ nienie otrzymuje sie przy pomocy bardzo malych ilosci produktów kondensacji zwiazków organosi- loksanowych ' doskonale rozproszonych w oleju weglowodorowym, przeto powyzsze srodki przeciw pienieniu nie wplywaja szkodliwie na inne wlasci¬ wosci mieszanek. Pozwala to na zabezpieczanie przed pienieniem olejów, nie naruszajac ich sku¬ tecznosci jako olejów smarowych.Zamiast stosowania, olejów o pozadanej za¬ wartosci dobrze rozproszonego srodka przeciw pienieniu mozna sporzadzac mieszanki olejowe, zawierajace stosunkowo gruba zawiesine i sto¬ sunkowo duze stezenie srodków przeciw pienie¬ niu, a zadane stezenie i stopien rozproszenia wy¬ twarzac w oleju w czasie jego uzywania, przez dodatek mieszanki. Takie przygotowanie zadane¬ go drobnego rozproszenia w oleju na miejscu je¬ go uzycia jest niekiedy korzystne. Oczywiscie ilosc czynnika zapobiegajacego pienieniu i s_to- pien jego rozproszenia konieczne w danym przy¬ padku do zapobiezenia pienieniu, zmieniaja sie nieco w zaleznosci od rodzaju oleju i srodka sto¬ sowanego, jak równiez warunków, w jakich olej pracuje.W celu przygotowania mieszanek olejowych zgodnie z niniejszym wryrialazkiem nierozpusz¬ czalny w oleju srodek przeciw pienieniu moze byc rozproszony w oleju, lub mieszaninie olejów spo¬ sobem odpowiednim do otrzymania trwalej, drob¬ nej zawiesiny. Mozna tu stosowac np. rózne zna¬ ne w praktyce mlynki koloidalne. W ten sposób osiaga sie latwo trwale drobne zawiesiny roz¬ proszonych czastek cieczy wielkosci 2,0—0,3 mi¬ kronów. Mozna tez w tym celu stosowac pompy odsrodkowe, co jest korzystne zwlaszcza przy •sporzadzaniu zawiesiny srodka przeciw pienieniu oleju na miejscu jego zastosowania.' Mozliwe jest równiez stosowanie innych sposobów lub urza¬ dzen tlo rozpraszania. — 3 —Niekiedy korzystnie jest rozpraszac ciekly srodek przeciw pienieniu w malej ilosci oleju i nastepnie dodawac te stezona zawiesine do pozo¬ stalego oleju. Takie stezone zawiesiny mozna lat¬ wo przygotowywac w postaci trwalych miesza¬ nek i nastepnie mieszac je z olejem przy pomocy pompy odsrodkowej, az do osiagniecia trwalego produktu, zawierajacego jednolita zawiesine srod¬ ka przeciw pienieniu o czastkach zadanej wiel¬ kosci. W ten sposób mozna otrzymywac znorma¬ lizowane preparaty, których dodaje sie w miare potrzeby do smarów i miesza az do uzyskania jednolitej mieszaniny.Mieszaniny, zawierajace rozproszony ciekly srodek przeciw pienieniu o zadanej wielkosci cza¬ stek, mozna stosowac do szybkiego yniszczenia piany oraz do zapobiezenia jej powstawaniu. Mie-" szanina taka, dodana do pieniacego sie oleju lub mieszaniny olejów, powoduje szybkie zniszczenie piany i zatrzymuje dalsze pienienie.Do tych celów korzystnie jest stosowac prepa¬ raty zawierajace na milion czesci 100 — 2000 czesci dobrze rozproszonych cieklych produktów kondensacji zwiazków organosiloksanowyclK Do¬ dajac 0,1 — 10 czesci takich preparatów do 100 czesci mineralnych olejów smarowych otrzymuje sie ulepszone smary odporne na pienienie.Szczególnie korzystne zastosowanie moga zna¬ lezc srodki przeciw pienieniu, wedlug niniejszego wynalazku, jako dodatek do smarów w silnikach wewnetrznego spalania, np.^silnikach samochodo¬ wych, lotniczych, dieslowskich i" podobnych, po¬ niewaz w wysokich temperaturach dzialania tych silników wymienione srodki zachowuja wlasci¬ wosci zapobiegania pienieniu. W silnikach tego rodzaju spienienie sie oleju smarowego powaznie zaklóca skuteczne smarowanie. Np. smary lotni¬ cze, jednorodne lub mieszane, maja sklonnosc do tworzenia piany przy zmniejszonym cisnieniu ba- rometrycznym. W silnikach wewnetrznego spala¬ nia, zwlaszcza lotniczych, olej smarowy krazy czesto pod cisnieniem przez czesci smarowane, przy czym zwykle stosuje sie tu pompy odsrod¬ kowe doprowadzajace olej do silnika i odprowa¬ dzajace go ze zbiorników smaru do zbiornika za¬ pasowego. .W takich systemach stosuje sie zwyk¬ le specjalne pompy olejowe o takiej pojemnosci, by zbiornik smaru silnika byl zasadniczp suchy, co powoduje, ze z olejem pompuje sie czesto du¬ ze objetosci powietrza, przy czym powietrze roz¬ prasza sie w oleju. W tych warunkach nadmier¬ na piana powoduje straty oleju w silniku i osla¬ bienie skutecznosci smarowania. Wynalazek u- mozliwia usuniecie tych wad w smarowaniu, no. w ten sposób, ze przy pojawieniu sie pewnych ilosci piany odpowiednia ilosc srodka przeciw piemeniu lub preparatu, zawierajacego ten sro¬ dek, wprowadza sie do krazacego oleju i rozpra¬ sza w nim przy pomocy pompy odsrodkowej lub inzektora. Powstawaniu piany mozria rów¬ niez zapobiec, a tym samym zapewnic stale na- \lezyte smarowanie; stosujac smar, zawierajacy rozproszony w nim srodek przeciw pienieniu.Srodki zabezpieczajace przed powstawaniem piany oraz zawierajace je oleje smarowe sa szcze¬ gólnie korzystne przy smarowaniu silników, w których smar krazy pod cisnieniem, przy pomo¬ cy pomp odsrodkowych,^ ale sa równiez uzytecz¬ ne i korzystne przy smarowaniu pewnych typów silników o smarowaniu wtryskowym. Np. oleje smarowe w nowoczesrfych silnikach Diesla zawie¬ raja zazwyczaj stosunkowo duze ilosci dodatków typu srodków czyszczacych i czyszczaco - rozpra¬ szajacych, które, jak przekonano sie; wzmagaja tworzenie sie piany, w zwiazku z czym wiele ole¬ jów smarowych dieslowskich mocno sie pienL Wynalazek pozwala skutecznie zapobiec temu pienieniu i otrzymac latwo ulepszone, nie pienia¬ ce sie dieslowskie oleje smarowe.Wynalazek moze miec zastosowanie równiez w odniesieniu do smarowania przekladni, zwlasz¬ cza przekladni w samochodach. Przy smarowaniu takich przekladni olej jest silnie mieszany przez- obracajace sie przekladnie, przy czym powstaja, znaczne ilosci piany, która powoduje zaburzenia w smarowaniu i chlodzeniu przekladni. Wynala¬ zek pozwala zapobiec powstawaniu tej piany, a przez to trudnosci w smarowaniu przekladni zo¬ staja skutecznie usuniete.Srodki przeciw pienieniu wedlug wynalazku moga byc równiez "stosowane do_ zwalczania pie¬ nienia sie lekkich olejów smarowych w turbinach parowych. Ponadto przekonano sie, «ze srodki wedlug wynalazku powoduja odpornosc olejów* na tworzenie emulsji z woda, które.to zjawisko czesto wystepuje w turbinach parowych.Wzgledna skutecznosc róznych srodków prze¬ ciw pienieniu wedlug wynalazku w odniesieniu do róznych olejów weglowodorowych i ich mie¬ szanin moze byc wykazana za pomoca ponizej o- pisanej próby, w której oleje, poddaje sie-w tych samych warunkach dzialaniu powietrza tak, ze otrzymane wyniki mozna bezposrednio ze soba porównywac.W celu wykonania próby 200 cm3 oleju u- mieszcza sie w waskim naczyniu- szklanym z po- dzialka i przy pomocy belkotki, umieszczonej na " dnie raczynia, przepuszcza przez olej powietrze w postaci drobnych baniek z szybkoscia 5,6 litra na godzine. Powietrze przechodzac przez drobne otworki belkotki miesza olej i wytwarza piane.Objetosc utworzonej piany moze byc latwo i do¬ kladnie zmierzona u góry slupa oleju przy po¬ mocy ptfclzialki. - ¦Opisana wyzej próba pozwala okreslac czas potrzebny do utworzenia pewnej ilosci piany lub ilosc piany, utworzonej w ciagu ' okreslonego czasu przepuszczania powietrza. Kazdy z tych pomiarów daje wartosc liczbowa, która mozna porównywac dla oznaczania wzglednej liczby pie¬ nienia ^róznych olejów.Próbe wyzej opisana przeprowadza sie za¬ zwyczaj w temperaturze pokojowej i pod cisnie¬ niem atmosferycznym, jednakze^ mozna ja rów¬ niez wykonywac stosownie do wymagan w innej temperaturze i pod innym cisnieniem przez u- mieszczanie skalowanego naczynia z olejem w kapieli, której zadana temperatura regulowana jest jak w termostacie. W rzeczywistosci poste¬ puje sie w ten sposób, nawet gdy próbe przepro¬ wadza sie w temperaturze pokojowej, nastawia¬ jac temperature kapieli przed przepuszczeniem powietrza*, na temperature 26° — 32°C. Próbe pienienia mozna przeprowadzac pod zmniejszo¬ nym cisnieniem laczac wylot naczynia z odpo¬ wiednim zbiornikiem, w którym utrzymywane jest zadane cisnienie.Ponizszy przyklad przedstawia korzystne wy¬ niki otrzymane przez wprowadzanie do mineral¬ nego smarowego oleju srodków przeciw pienie¬ niu wedlug wynal&zku. "W przykladzie tym sto¬ sowano jako srodek przeciw pienieniu produkt kondensacji dwumetylosilanodiolu, wprowadzony do wysoko rafinowanego parafinowego oleju smf rowego'o lepkosci 50° S A E, to znaczy o lep¬ kosci, odpowiadajacej czasowi wyplywu z lepko¬ sciomierza Saybolfa, wynoszacemu 80 — 105 se¬ kund w temperaturze 99°C. , Zastosowany produkt kondensacji, którego lancuch sklada -sie z grup dwumetylosiloksanu^ stanowil lepka ciecz oleista o ciezarze czastecz¬ kowym okolo. 2000 i lepkosci (S U V) okolo 30,000 w temperaturze 38°C.Sklad chemiczny tego produktu wedlug ana¬ lizy jest nastepujacy: /o wegla 32,0 °/o wodoru 8,15 o/o krzemu 35,5 °/ 24,35 0 Zwiazek ten posiada male napiecie powierz¬ chniowe w stosunku do oleju i praktycznie bio¬ rac jest nierozpuszczalny w oleju.Przed rozpraszaniem w oleju smarowym srod¬ ka przeciw pienieniu sporzadzono najpierw ste^ zona zawiesine. 0,1 czesci wagowych kondensatu dwumetylosiloksanowego dodano do 99,9 czesci oleju i mieszanke otrzymana przepuszczono przez pompe odsrodkowa az do otrzymania zawiesiny czastek o wielkosci 0,3 — 2,0 mikronów. Nastep¬ nie 1 czesc zawiesiny dodawano do 99 czesci para¬ finowego oleju smarowego i mieszano az do o- trzymania jednorodnego produktu. Otrzymany w ten sposób nie pieniacy sie olej zawieral 10 czes¬ ci cieklego srodka przeciw pienieniu na milion czesci oleju. Wlasciwosci smakowe tego produktu byly zasadniczo takie same, jak oleju wyjsciowe¬ go, co uwidacznia ponizsze zestawienie.Olej + 0.nni$ srodka przeciw pienieniu Ciezar wlasciwy w stopniach Be Lepkosc w skali S U V mierzona iloscia sekund wyplywu z lepkosciomierza Saybólfa w tempera¬ turze 38^0 w temperaturze 99UC Kolor w skali amerykanskiego National Petro¬ leum Association: NPA Popiól, o/o Liczba stracania, to jest ilosc cm3 osadu, otrzy¬ manego po odwirowaniu mieszaniny W cm3 ole¬ ju badanego z 90 cm8 wzorcowej nafty ] Liczba zobojetniania . 29,3 1065 96,4 3 0,01 0,05 0,03 29,3 1081 97,4 3 0,01 0,05 0,02W celu porównania wlasciwosci pienienia ole¬ ju wyjsciowego i oleju zawierajacego kondensat dwumetylosiloksanowy poddawano próbkji 200 cni3 obu olejów wyzej opisanej próbie w tempe¬ raturze 25°C.Wyniki próby byly nastepujace: SKLAD J Olej wyjsciowy Olej H- 0,001tVfr srod- 1 ka przeciw pienieniu 1 j 1 * Czas w minutach 0 1 5 4 5 6 8 . 10 12 0 1 5 10 15 20 ' 25 Objetosc piany w ml 0 140 365 440 510 550 645 755 835 0 0 0 0 0 0 o 1 Powyzsze wyniki dowodza, ze przez dodanie srodka przeciw pienieniu wedlug wynalazku olej stal sie niezdolny do tworzenia piany.Mieszanki podobne do opisanych w powyz¬ szym przykladzie moga byc sporzadzane w po¬ dobny sposób przy zastosowaniu opisanych wy¬ zej produktów kondensacji zwiazków organo- krzemowych. PL