W sieciach wysokiego napiecia konieczne jest zaopatrzenie sieci w urzadzenia, które przez krótkotrwale odlaczenie przewodu napowietrz¬ nego przy powstaniu zwarcia przerywa ewentu¬ alnie powstaly na przewodzie luk zwarcia. To przerwanie napiecia sieciowego musi nastapic w tak krótkim czasie, aby nie oddzialalo szko- dliwie na dostawe energii elektrycznej, t. z,n. aby przylaczone do sieci silniki nie stracily swej szybkosci. W ten sposób mozna usunac 80—90% wszelkich przeszkód, które prowadza na ogól do trwalego wylaczenia przewodów napowietrznych.Zalety takiego urzadzenia sa na ogól znane.Znane urzadzenia do gaszenia luku zwarcia skladaja sie zwykle z dwóch zespolonych czesci, a mianowicie normalnego wylacznika o duzej sprawnosci oraz wylacznika do przerywania krótkotrwalych zwarc. Obie te czesci urzadze¬ nia sa polaczone szeregowo. Przy krótkotrwa¬ lym zwarciu wylacznik wylacza prad, po czym nastepuje natychmiast ponowne wlaczenie. Przy trwalym zwarciu, po ponownym wlaczeniu ' wy¬ lacznika, wylacznik o duzej sprawnosci zostaje wylaczony, przez co siec zostaje wylaczona na stale. Wada takiego urzadzenia jest wysoka ce¬ na i zajmowanie duzo miejsca.Zwykly ekspansyjjny wylacznik o duzej sprawnosci z nozami odlaczajacymi nie nadaje sie do wymienionego celu, poniewaz czas, uply¬ wajacy od chwili wylaczenia do chwili ponow¬ nego wlaczenia, jest w nim zbyt dlugi. Jak wia¬ domo w takich wylacznikach trwa ponowne wla-caenie tak dlugo z tego powodu, ze wylacznik musi wrócic ze swego normalnego koncowego po¬ lozenia wylaczenia z powrotem w polozenie wla¬ czajace. Czas, potrzebny do ponownego samo¬ czynnego szybkiego wlaczania, musi byc jedna¬ kowoz krótszy, niz czas potrzebny do obu zabie¬ gów, to znaczy do wylaczenia i wlaczenia, wylacz¬ nika w sppsób normalny.Wylacznik wedlug wynalazku odpowiada wy¬ zej podanym wymogom. Jesli zwarcie przewo¬ du trwa jeszcze po ponownym wlaczeniu, wów¬ czas po takim ponownym wlaczeniu wylacza sie zagrozony przewód na stale za pomoca wylacz¬ nika.Wynalazek jest korzystny ze wzgledu na to, ze mozna go zastosowac do wylaczników o du- . zej sprawnosci pracujacych na zasadzie ekspan¬ syjnej, jak równiez do wylaczników olejowych.Jak wiadomo suw mechanizmu wylaczajace¬ go wylacznika wysokiego napiecia podczas wy¬ laczania sklada sie z opisanych nizej suwów. 1. Suwu, koniecznego do zgaszenia luku swietl¬ nego w komorze ekspansyjnej wylaczników ekspansyjnych lub w komorze olejowej wy¬ laczników olejowych. 2. Suwu przy biegu luznym mechanizmu wyla¬ czajacego po uskutecznionym zgaszeniu lu¬ ku (ruch rezerwowy). 3. Suwu wylaczajacego nóz odlaczajacy (w wy¬ lacznikach nie posiadajacych noza ten suw ^ czesciowy odpada).Idea przewodnia wynalazku polega na tym, ze mechanizm wylaczajacy wylacznika po zgasze¬ niu luKu zwarcia moze wykonac tylko maly suw, czyli tylko maly ulamek suwu 2. Przy tym otrzymuje, wylacznik od przekaznika czasowego impuls do ponownego wlaczenia. Z.tego wynika, ze ponowne wlaczenie mozna przeprowadzic w znacznia krótszym czasie niz to jest mozliwe przy wylacznikach normalnych. A Na fig. 1 przedstawiono wykonanie mecha¬ nizmu wedlug wynalazku w odniesieniu do wy¬ lacznika ekspansyjnego. Drazek pociagowy 1 napedu pneumatycznego 2 jest polaczony z dzwignia 3, zaklinowana na walku U- Wylacznik jest trójbiegunowy i wlacza lub wylacza przez obrót walka U, Kazdy biegun posiada oddzielne urzadzenie wylaczajace, skladajace sie z dzwigni i drazka pociagowego 5, dzwigniv 7, sworznia 8 i nieruchomego kontaktu 9 w komorze ekspan¬ syjnej. Noze odlaczajace 11 sa polaczone z wy¬ lacznikiem mechanicznie za pomoca mechaniz¬ mu 10. Przy wlaczaniu za pomoca napeSu pneu¬ matycznego # wlaczaja sie nasaniprzód noze 11 w sposób znany, po czym sworznie 8 stykaja sie z nieruchomymi kontaktami 9. Równoczesnie zo¬ staje scisnieta sprezyna 12. Zapadka przyrzadu wyzwalajacego 13 utrzymuje cale urzadzenie w opisanym i przedstawionym na fig.* 1 poloze¬ niu. Prad plynie od glowicy 1A przez nóz 11 i sworzen 8 do nieruchomych styków 9.Przy zwarciu przewodu napowietrznego zwal¬ nia sie nasamprzód przyrzad wyzwalajacy 13, po czym dzialaniem sprezyny 12 zostaje obró¬ cony walek 4. Dzieki temu zostaje wyciagniety sworzen' 8' z nieruchomego kontaktu 9, przez co luk zwarcia zostaje zgaszony w komorze ekspan¬ syjnej. Aby noze odlaczajace 11 nie zostaly wy¬ laczone przy krótkotrwalym zwarciu, zaopatrzo¬ no wylacznik w specjalny mechanizm, dozwala¬ jacy tylko na czesciowy ruch obrotowy walka U-.Powyzszy mechanizm; przedstawiony równiez na fig. 3 i 4 sklada sie z ramienia 20, przymo¬ cowanego do walka V\ oraz drazka 21, który jest polaczony obracalnie z ramieniem 20 za po¬ moca czopa. Drazek 21 przechodzi przez podluz¬ ny otwór przedluzonego korbowodu 29 tloka 30, podnoszonego pneumatycznie za pomoca zawo¬ ru 31. Zawór uruchamia cewka elektromagne¬ tyczna '27. Jezeli wylacznik zostaje wylaczony w sposób normalny, to znaczy np. recznie, wów¬ czas walek U wykonuje pelny ruch wylaczajacy.Ramie 20 obraca sie w kierunku strzalki o kat a, odpowiadajacy calkowitej dlugosci luku wy¬ laczenia, przy czym wylaczony zostaje równiez nóz odlaczajacy.Przy impulsie zwarcia wysuwa sie tloczek 30, którego korbowód 29 zabiera podczas ruchu dra¬ zek pociagowy 21. Koniec drazka pociagowego 21 uderza przy tym o amortyzator 28 (fig. 4).Walek U obraca sie w tym przypadku tylko o kat p mniejszy od. kata a Sworznie S (fig. 1^ wysuwaja sie przy tym z nieruchomych kontak¬ tów' 9 w komorach ekspansyjnych tylko o tyle, aby luki zwarcia mogly byc zgaszone, podczas gdy noze 11 pozostaja w polozeniu wlaczenia. W nastepnym momencie wlacza sie*wylacznik z po¬ wrotem pod wplywem, przekaznika czasowego.Gdy luk zwarcia przewodu gasnie, wówczas wylacznik pozostaje w stanie wlaczonym i jest gotowy do gaszenia nastepnego luku zwarcia.Jesli jednak zwarcie trwa nadal po ponow¬ nym wlaczeniu, wówczas wylacza momentalnie wylacznik i to na stale, przy czym wylaczaja sie równiez noze 11.Fig. 5 i 6 przedstawiaja inne rozwiazanie mechanizmu do ograniczonego ruchu wylaczni¬ ka przy zwarciu. W tym przypadku suw draz¬ ka pociagowego 21 jest sterowany elektrycznie.Drazek 21 jest osadzony na koacu przegubowo za pomoca uszka 23 oraz walka 2J+. Walek prze¬ suwa sie swobodnie w prowadnicy 25. O ile wy-lacznik zostaje wylaczony w sposób normalny (na stale), wówczas walek 4 wykonuje calkowi¬ ty ruch wylaczajacy o kat « (fig. 5). Przy krótkotrwalym zwarciu wysuwa sie przyrzad ryglujacy 26 (fig. 6) za pomoca cewki elektro¬ magnetycznej 27 i zapobiega ruchowi walka .24 w prowadnicy 25. Przy obrocie walka 4 wykonu¬ je drazek 21 przymusowy ruch do góry i ude¬ rza koncem o amortyzator 28. Ramie 20 obraca sie podobnie, jak w poprzednio opisanym mecha¬ nizmie, tylko o kat fi¦ « . Fig. 7 przedstawia inna alternatywe wyko¬ nania wedlug wynalazku mechanizmu do ógrani- •czonego ruchu wylacznika przy zwarciu. Drazek 21 przesuwa sie miedzy dwoma walkami 33, przy¬ mocowanymi do wodzidla 34 Ruch wodzidla w prowadnicy 35 jest sterowany przez cewke 27.Dzialanie tego mechanizmu jest takie same, jak mechanizmu wedlug fig. 5 i 6.Fig. 2 przedstawia schematycznie mechanizm wylaczajacy wylacznika olejowego na wysokie napiecie, przy czym urzadzenie dla skrócenia ruchu wylaczania jest wykonane wedlug fig. 7.Dzialanie tego wylacznika jest zupelnie takie sa¬ me, jak i poprzednio opisanego wylacznika eks¬ pansyjnego z ta jedyna róznica, iz nie ma nozy, polaczonych mechanicznie' z wylaczeniem.Cewka elektromagnetyczna 27 oraz wylacz¬ nik sa sterowane wspólnie przez elektromagne¬ tyczne urzadzenie wylaczajace. Naped wylaczni¬ ka mozna osiagnac za pomoca powietrza sprezo¬ nego, elektromotorycznie albo w inny znany spo¬ sób.Fig. 8 przedstawia przyklad ukladu polaczen wymienionego elektroautomatycznego urzadzenia wylaczajacego w przypadku zastosowania nape¬ du pneumatycznego. W podanym schemacie urza¬ dzenie na czesciowe ruchy wylaczajace jest przedstawione zgodnie z fig. 3 i 4, a w alterna¬ tywie — zgodnie z fig. 5 i 6, przy czym obwód pradu zaznaczono linia -kreskowana. Liczba 40 w schemacie dotyczy ogólnie wylacznika na wy¬ sokie napecie. O ile wylacznik (np. wylacznik ekspansyjny) posiada noze odlaczajace, liczba, 40 okresla lacznie wylacznik i noze odlaczajace, polaczone z wylacznikiem mechanicznie. Wylacz¬ nik 40 jest wlaczany za pomoca napedu pneuma¬ tycznego 2, przy czym sprezyne 12 sciska tlok Ul. O ile w sieci nastepuje zwarcie, wówczas pierwotny przekaznik nadmiarowy 43 zostaje uruchomiony przez prad zwarcia i przelacza przelacznik 4U z kontaktu 45 na kontakt 45f.W tej samej chwili zostaje doprowadzony do cewki 13 przyrzadu wyzwalajacego impuls wy¬ laczeniowy poprzez kontakty 46 przelacznika 47.Wylacznik 0 zostaje wylaczony na skutek dzia¬ lania sprezyny 12 w cylindrze 2. Równoczesnie otrzymuje impuls cewka 49 przekaznika dyspo¬ nujacego 48 oraz cewka 27 opisanego wyzej urzadzenia do czesciowego ruchu wylacznika 40 i to przez styk 51 przekaznika 52. Pod wplywem cewki 27 podnosi sie drazek 21 opierajac sie o oporek 28, przez co nastepuje wymieniony czes¬ ciowy ruch obrotowy walka lacznikowego o kat p Kotwica przekaznika dysponujacego 48 zostaje przyciagnieta, przez co wlacza sie cew¬ ke 50, tak iz kotwica nie moze opasc., Dzieki te¬ mu wlacza sie cewka przekaznika czasowego . 53, ktqry zaczyna dzialac.Po uplywie nastawionego czasu przela¬ cza sie kotwica i przez styk 56 przeka¬ znika pomocniczego wlacza sie cewka 54 za¬ woru wlaczajacego. Wylacznik zamyka sie po¬ nownie. Dzieki temu osiaga sie konieczna krótka przerwe w przeplywie pradu w chronio¬ nym przewodzie bez wylaczenia nozy odlaczaja¬ cych, o ile wylacznik jest zaopatrzony w powyz¬ sze noze. Po ponownym wlaczeniu wylacznika 40' otrzymuje cewka przekaznika pomocniczego 52 impuls poprzez kontakty 55 przelacznika 47, po¬ przez kontakt 56, kotwice przekaznika 53 i kon¬ takt 57. Dzieki temu przelaczona zostaje kotwi¬ ca przekaznika 52 i pozostaje przyciagnieta, po¬ niewaz przewidziano kontakt przytrzymujacy 58\ Przy tym przelaczeniu przerwany zostaje doplyw pradu do cewek 48 i 53, wskutek czego wyzwolone zostaja ich kotwice.O ile zwarcie w sieci trwa albo powtarza sie po ponownym wlaczeniu wylacznika 40, wów¬ czas przyrzad wyzwalajacy 13 wylacza ponow¬ nie momentalnie wylacznik, 40, podobnie' jak to mialo miejsce przy pierwszym impulsie zwar¬ cia. Kotwica przekaznika dysponujacego *A8 zo¬ staje przy tym przyciagnieta. Przekaznik cza¬ sowy 53 nie moze byc uruchomiony, poniewaz obwód pradu jego cewki jest przerwany przez przyciagnieta kotwice przekaznika pomocnicze¬ go 52 na kontakcie 57. Wylacznika 40 nie moz¬ na ponownie zamknac, jak dlugo wlaczony jest przekaznik pomocniczy 52. To urzadzenie ma za¬ pobiec tak zwanemu pompowaniu wylacznika, to znaczy powtarzajacemu sie wlaczaniu i wy¬ laczaniu przy trwalym zwarciu. Jak dlugo jest przytrzymywana kotwica przekaznika 52, nie moze równiez doplywac prad do cewki 27, po¬ niewaz obwód pradu jest przerwany na kontak¬ cie 5JL. Mozna przez to osiagnac, iz przy trwa¬ lym albo powtarzajacym sie zwarciu moze urza¬ dzenie wylaczajace wykonac calkowity ruch wy¬ saczajacy, tak iz noze odlaczajace równiez sie •otwieraja. Przez naciskanie i zwalnianie przy¬ cisku 59 wylacza sie równiez przekaznik .52 i Wylacznik, a ewentualnie równiez noze odlacza¬ jace zostaja ponownie wlaczone* Zaleca sie przy —3—naciskaniu przycisku 59 zachowac przerwe mi¬ nutowa.Przycisk 60 sluzy do dowolnego wylaczania wylacznika bez koniecznosci uruchomiania prze¬ kazników 48, 52, 53. Kazdorazowe wylaczanie jest równiez mozliwe za pomoca znanego pedalu.Urzadzenie wylaczajace moze byc wyposazo¬ ne w inne czesci skladowe, np. w przekaznik sy¬ gnalowy 61, wykazujacy liczbe zwarc na prze¬ wodzie albo rejestrujacy te liczbe. Obwód pra¬ du cewki 27 mozna poprowadzic poprzez kontakty 63 zaworu cisnieniowego 62. W przypadku uszko¬ dzenia w glównym powietrznym przewodzie cis¬ nieniowym wyzwala sie ten zawór i obwód pra¬ du cewki 27 zostaje przerwany. Osiaga sie przez to, iz przy uszkodzeniu w przewodzie cisnienio¬ wym np. w razie pekniecia rury wykonuje wy¬ lacznik calkowity ruch wylaczajacy, o ile pier¬ wotny przekaznik nadmiarowy otrzyma impuls zwarcia.Urzadzenie wedlug fig. 3 i 4 posiada te za¬ lete, iz zawór 62 jest zbyteczny, poniewaz przy uszkodzeniu przewodu cisnieniowego nie moze tlok 30 wykonac zadnego suwu.Opisane elektroautomatyczne urzadzenie wy¬ laczajace jest identyczne dla wylaczników olejo¬ wych lub wylaczników bez nozy odlaczajacych, dzialajacych na zasadzie ekspansji. PL