Usilowania, zmierzajace do zwiekszenia spraw¬ nosci ukladów optycznych, które daja w skonczo- nosci rzeczywisty nieodwrócony obraz przedmio¬ tu, w szczególnosci technika zdjec fotograficz¬ nych szla miedzy innymi w kierunku polepszenia jasnosci zdjecia i jakosci obrazu. Istnieja jednak granice tych ulepszen. Otworu obiektywu nie mozna dowolnie zwiekszac ze wzgledu na stwier¬ dzony doswiadczalnie wzrost odbicia na brze¬ gach i straty jasnosci. Ze zwiekszeniem otworu obiektywu powiekszaja sie równiez bledy, zdje¬ cia, a ich korekcja staje sie coraz trudniejsza.Przyczyna powstawania tych wad tkwi miedzy innymi przede wszystkim w tym, ze po pierwsze z powiekszeniem otworu obiektywu oraz ze wzro¬ stem kata obrazu skosne promienie glówne i od¬ powiadajace im wiazki promieni padaja na po¬ wierzchnie soczewek ukladu optycznego pod co¬ raz wiekszymi i przez to coraz bardziej niedogod¬ nymi katami, po drugie zas wiazki promieni, wy¬ chodzace z ukladu optycznego, staja sie coraz bardziej rozbiezne i padaja na plaszczyzne zdje¬ cia coraz bardziej asymetrycznie do przynalez¬ nych im promieni glównych. / Wady te nie wystepuja wtedy, gdy promie¬ nie glówne wiazek promieni padaja na plaszczyz¬ ne zdjecia prostopadle lub w przyblizeniu pro¬ stopadle. W mysl wynalazku osiaga sie to dzie¬ ki temu, ze uklad optyczny wykonywa sie z dwóch elementów optycznych, z których pierw¬ szy okresla otwór ukladu^ przy czym jego plasz¬ czyzna glówna lezy w ognisku albo w poblizu ogniska drugiego elementu. Tak wiec ogniskowa ukladu zalezy wylacznie od ogniskowej drugie¬ go elementu. -^ Na rysunku przedstawiono schematycznie przyklady rozwiazania. zasady wynalazku craz przyklady zastosowania ukladu * wedlug wyna¬ lazku.Fig. 1 wskazuje schematycznie bieg promieni w znanym fotograficznym obiektywie, fig. 2 — bieg promieni w jednym z przykladów wykona¬ nia ukladu wedlug wynalazku, fig. 3 i 4 podaja dwa przyklady zastosowania tego ukladu.Obiektyw 1 (fig. 1) tworzy w plaszczyznie 2 obrazu obraz rzeczywisty. Obie narysowane wiaz¬ ki promieni S i U wraz z ich promieniami glów^ nymi S' i V wchodza zbieznie do obiektywu 1 iopuszczaja go rozbieznie, przy czym promienie glówne przecinaja sie w obiektywie 1. Ze wzra¬ stajaca rozbieznoscia wychodzacych z obiektywu wiazek promieni zmniejsza sie ich kat rozwar¬ cia $ i dlatego na brzegu obrazu wystepuje w porównaniu ze srodkiem obrazu zmniejszenie jasnosci. Prócz tego wiazki promieni trafiaja na brzeg obrazu pod duzym katem padania a tak, ze np. przy 'zdjeciach fotograficznych war¬ stwa emulsji czernieje slabiej na brzegach ani¬ zeli w srodku obrazu.Ponadto nalezy zauwazyc, ze w przedstawio¬ nym przypadku plaszczyzna 2 obrazu odpowia¬ da nieskonczonemu oddaleniu en przedmiotu co wynika z równoleglosci promieni jednej wiazki wchodzacych do obiektywu. Gdy przedmiot znaj¬ duje sie w skonczonej odleglosci od obiektywu, np. bardzo malej, wtedy odpowiednia' plaszczyz¬ na obrazu znajduje sie po prawej stronie pla¬ szczyzny 2 obrazu, czyli jest bardziej oddalona od obiektywu. Strumien swiatla rozdziela sie wtedy na wieksza powierzchnie, a poniewaz wy¬ miar obrazu pozostaje ten sam wystepuje strata swiatla albo innymi slowy zdjecia bliskich przed¬ miotów sa ciemniejsze od zdjec przedmiotów bardziej oddalonych i kat obrazu przy zdjeciach przedmiotów bliskich jest mniejszy niz przy zdjeciach przedmiotów dalekich.Fig. 2 podaje schematycznie zgodny z wynar lazkiem uklad optyczny. Wiazki promieni wcho¬ dzace w pierwszy od strony przedmiotu element optyczny i, przedstawiony na rysunku w posta¬ ci soczewki skupiajacej, utworzylyby.obraz rze¬ czywisty w plaszczyznie 2 obrazu. Na drodze promieni miedzy pierwszym -elementem optycz¬ nym 1 a plaszczyzna obrazu 2 umieszczony jest drugi element optyczny 5 równiez przedstawiony schematycznie jako pojedyncza soczewka. Jeden z elementów lub obydwa moga sie jednak skla¬ dac z wielu soczewek. Element 5, który przewaz¬ nie sklada- sie z wielu soczewek, a okreslany jest w dalszych czesciach opisu jako element kieru¬ jacy, poniewaz odchyla w kierunku osi optycz¬ nej calego ukladu wiazki 3 promieni, opuszcza¬ jace rozbieznie pierwszy element 1.Zaleznie od doboru warunków optycznych elementu kierujacego 5 oraz odstepu d elementu 5 od pierwszego elementu 1, promienie glówne biegna po wyjsciu z elementu 5 nieco rozbiez¬ nie, zbieznie, albo równolegle do osi optycznej.Wielkosc obrazu w plaszczyznie 6 obrazu zale¬ zy od wielkosci odchylenia promieni glównych 3\ Promienie glówne 3\ padajace ukosnie na pierw¬ szy element optyczny 1, wychodza z drugiego ele¬ mentu 5 w kierunku dokladnie równoleglym do osi optycznej tylko wtedy, gdy odstep d jest równy ogniskowej fs elementu 5 albo, wyrazajac sie dokladniej, gdy przednie ognisko elementu 5 znajduje sie w tylnej glównej plaszczyznie ele¬ mentu 1.Ogniskowa F calego ukladu optycznego we¬ dlug wynalazku zlozonego z dwu odleglych o od¬ step d elementów optycznych o ogniskowych /i i /s jest okreslona znanym wzorem Jezeli wiec d = f5, to F = fs.Gdy ogniskowa F calego ukladu jest równa ogniskowej drugiego elementu 5, pierwszy ele¬ ment 1 nie ma zadnego wplywu na wielkosc F ogniskowej.Pierwszy element 1 okresla w istocie sile swiatla calego ukladu, albowiem wiazka promie¬ ni padajaca na element 1 jest bez przeszkód prze¬ puszczana przez element kierujacy 5. Jak po¬ dano wyzej; gdy promienie glówne wychodza z elementu 5 równolegle do osi optycznej, wówczas wylacznie element 5 okresla ogniskowa calego ¦ u- kladu. W miare wzrostu odchylenia promieni glów¬ nych od polozenia równoleglego do osi optycznej, to jest, im wiecej ognisko elementu 5 oddala sie od plaszczyzny glównej elementu 1, wielkosc ogni¬ skowej calego ukladu zalezy coraz bardziej od elementu 1.W przypadku uwidocznionym na fig. 2 pro¬ mienie glówne wszystkich wiazek promieni pa¬ daja prostopadle na plaszczyzne zdjecia/i pro¬ mienie brzegowe wiazek promieni tworza z pro¬ mieniami glównymi te same katy przy padaniu na plaszczyzne obrazu. Oznacza to, ze pomijajac straty spowodowane odbiciem, jasnosc wszyst¬ kich punktów, odwzorowanych na calej plasz¬ czyznie zdjecia, jest w przyblizeniu jednakowa, zatem nie wystepuje powazniejszy spadek ja¬ snosci w kierunku brzegów. Jak wiadomo, ja¬ snosc obrazu przy rozbieznym biegu jiromieni zmienia sie proporcjonalnie do cos4 a. Przy równoleglym biegu promieni a ¦=¦ Oj to tez - na, spadek jasnosci nie ma wplywu kat a lecz tyl¬ ko wielkosc przekroju wiazki padajacej na pierwszy element. Polozenie plaszczyzny 6 obra¬ zu odpowiada nieskonczenie daleko odleglemu przedmiotowi; Jrzy zdjeciach przedmiotów blis¬ kich plaszczyzna obrazu lezy na prawo od wi¬ docznej na rysunku plaszczyzny 6, czyli dalej" od ukladu optycznego. Promienie glówne padaja jednak i w tym przypadku prostopadle na plasz¬ czyzne obrazu. Wielkosc obrazu pozostaje taka samay tak ze nie traci sie na -jasnosci.Jest rzecza znana, ze na ogól latwiej jest korygowac bledy zdjecia wystepujace .przy sto¬ sowaniu wszelkich ukladów optycznych, gdy — 2 —promienie wiazki padaja na plaszczyzne zdjecia symetrycznie wzgledem przynaleznego im pro¬ mienia glównego (fig. 2), a — trudniej, gdy wiaz- • ki promieni padaja na plaszczyzne zdjecia nie¬ symetrycznie wzgledem ich promienia glównego (fig. 1).Nadto latwiej jest usunac bledy zdjecia, je¬ zeli promienie glówne wiazki padaja mozliwie najbardziej prostopadle na powierzchnie poszcze- gólnycl/soczewek i prostopadle z nich wychodza.Poniewaz, element kierujacy 5 moze sie skladac z wielu cienkich soczewek, ustawionych jedna za druga, a kazda z nich odchyla promienie glów¬ ne ku osi optycznej, wiec przy odpowiednim do¬ braniu elementu kierujacego i przy nieznacznych wspólczynnikach zalamania poszczególnych so¬ czewek poprawka zdjecia daje sie latwiej prze¬ prowadzic. .Przy zdjeciach fotograficznych ujawnia sie jako dalsza zaleta ukladu wedlug wynalazku równomierne dzialanie wszystkich wiazek pro¬ mieni na emulsje fotograficzna. Spadek jasnos¬ ci wystepujacy przy stosowaniu znanych ukla¬ dów optycznych, pochodzil czesciowo takze stad, iz czesc promieni padajacych skosnie na warstwe emulsji zostaje silniej odbita na powierzchni warstwy. W ukladzie wedlug wynalazku to nie ma miejsca, gdyz promienie glównie padaja na war¬ stwe emulsji w kierunku prawie prostopadlym.Element i, zwrócony w strone przedmiotu, moze byc wykonany w postaci jednej soczewki skupiajacej lub rozpraszajacej.Fig. 3 wyjasnia zastosowanie ukladu wedlug Wynalazku do sporzadzania kopii. Przed ukla¬ dem optycznym wedlug wynalazku ustawiony jest element optyczny 7, który doprowadza do pierwszego elementu 1 zbiezne promienie glów¬ ne. W przedstawionym przykladzie kopie wyko¬ nywa sie w podzialce 1:1. Przy takim zastoso¬ waniu ukladu jasnosc obrazu jest praktycznie biorac stala na calym polu obrazu.Fig. 4 podaje przyklad, w którym zastosowa* no dwa uklady optyczne, przedstawione na fig. 2, Wchodzace do elementu 1 promienie glówne zo¬ staja skierowane równolegle elementem kieruja¬ cym 5 i tworza w plaszczyznie 6 obraz rzeczy¬ wisty. W plaszczyznie 6 moze byc, np. do celów pomiarowych, umieszczona dowolnego rodzaju podzialka lub siatka, której obraz wraz z obrazem powstalym, w plaszczyznie 6 zostaje od¬ wzorowany w plaszczyznie 2 za pomoca elementu kierujacego 5' i elementu V. Przy tym obraz przedmiotu zostaje odtworzony w plaszczyznie 2 w polozeniu nieodwróconym. PL