W pojazdach silnikowych z silnikami spali¬ nowymi urzadzenie do chlodzenia wody i oleju odgrywa powazna role. Poczatkowo stosowano serie radiatorów, umieszczonych na dachu po¬ jazdu i chlodzonych naturalnym ciagiem powie¬ trza.Takie rozwiazanie wymagalo duzych po¬ wierzchni chlodzenia, a poza tym trudnych do wykonania przewodów laczacych i cyrkulacyj- nych pomiedzy poszczególnymi chlodnicami. Te¬ go rodzaju instalacja byla stosunkowo ciezka i przy wysokich temperaturach otoczenia praco¬ wala niezadowalajaco. Poza tym umieszczone na dachu chlodnice przy szybkiej jezdzie pojazdu po¬ wiekszaly powaznie opór powietrza.Umieszczenie chlodnic i przynaleznych do nich wentylatorów na obu czolowych powierz¬ chniach pojazdu równiez nie rozwiazywalo za¬ gadnienia w zadowalajacy sposób, gdyz tylna chlodnica nie byla owiewana pradem po¬ wietrza, a poza tym znajdowala sie w przestrze¬ ni o rozrzedzonym powietrzu, co dodatkowo po¬ garszalo cyrkulacje powietrza przez chlodnice.W nowszych czasach chlodnice wraz z przyna¬ leznymi wentylatorami umieszczono pod podlaga pudla wagonu. W tym przypadku naped wenty¬ latorów powodowany byl przez wal Gardana w lacznosci z wózkiem pojazdu, co stwarzalo niepo¬ trzebnie skomplikowany mechanizm napedowy.Poza tym w omawianym rozwiazaniu wentyla¬ tory pracuja w poblizu ziemi i w skotlowanym ru¬ chem pojazdu powietrzu, co przespieszalo zanie¬ czyszczenie chlodnicy wytwarzanym w tych wa¬ runkach kurzem.Z uwagi na mozliwosc dobrego doprowadza¬ nia swiezego powietrza dla obu kierunków jaz¬ dy, korzystnie jest umiescic chlodnice na bocz¬ nych scianach pudla pojazdu (np. Dieslowe po¬ jazdy, lokomotywa z turbina gazowa SBB).Przy tym wentylatory moga byc umieszczone bezposrednio wewnatrz chlodnic lub w przewor dach powietrznych, skierowanych ku dolowi pu-dla pojazdu. Takie urzadzenia chlodzenia, zwla¬ szcza przy pojazdach silnikowych, w których sil¬ nik spalinowy umieszczony jest na wózku i ma równoczesnie napedzac wentylator, nastrecza powazne trudnosci w doprowadzeniu napedu do wentylatora, tak iz w obliczeniach nalezy juz bezwarunkowo uwzglednic strate paliwa zuzyte¬ go do napedu tego dodatkowego mechanizmu; chyba ze wentylator jest napedzany osobnym sil¬ nikiem elektrycznym.Wymienione wady zostaly ominiete w nowym urzadzeniu, wykonanym wedlug wynalazku. W tym przypadku wentylator wraz z obejmujaca go czescia, przynalezna do plaszcza prowadza¬ cego powietrze, umieszczony jest trwale na wóz¬ ku pojazdu, czesc zas plaszcza powietrznego przylegajaca do chlodnicy, wraz z nia jest umo¬ cowana na pudle wagonu. Specjalnie korzystne jest to, iz plaszczyzna, bedaca plaszczyzna dzia¬ lowa obu czesci kanalu powietrznego, pokrywa sie z pionowa plaszczyzna, przechodzaca przez czop obrotowy wózka pojazdu.Na rysunku przedstawiono w uproszczony sposób wykonanie tego wynalazku, a mianowi¬ cie fig. 1 przedstawia uklad wentylatora w prze¬ kroju podluznym przez wózek pojazdu; fig. 2 — uklad wentylatora w rzucie poziomym i w prze¬ kroju wedlug linii II — II na fig. 1.Jak wynika z fig. 2, chlodnica 1 jest wbu¬ dowana w jedna z bocznych scian pudla pojazdu.Silnik 3 wraz z wentylatorem U jest umocowany na ramie 6 wózka. Wentylator jest napedzany silnikiem za pomoca pasa 7. Wentylator U ssie z zewnatrz do chlodnicy 1 powletrze, które prze¬ plywa przez kanal prowadzacy chlodne powie: trze 10, 11, jak wskazuja strzalki 8. Czesc 10 plaszcza, prowadzacego powietrze, jest zlaczona z chlodnica ./ i pudlem wagonu 2, czesc 11 zas laczy sie z rama wózka 6 oraz silnikiem 3. Obie wymienione czesci 10 i 11 nie moga byc ze soba sztywnie polaczone, a to z tego powodu, ze wó¬ zek pojazdu jest polaczony z pudlem pojazdu za pomoca obrotowego czopa i ma swobode ruchu wzgledem pudla. Zaznaczyc nalezy, iz wózek wzgledem pudla pojazdu* moze przekrecac sie nie tylko 'dookola pionowej osi, lecz równiez winien miec mozliwosc przesuwania sie w kierunku po¬ przecznym. Dlatego do polaczenia obu czesci 10 i 11 plaszcza powietrznego jest przewidziane szczelne ale przechylne polaczenie 1£. Gdy wó¬ zek pojazdu obróci sie wzgledem pudla w polo¬ zenie zaznaczone na fig. 2 liniami kreskowany¬ mi, wówczas polaczenie 1U przegina sie. Azeby polaczenie 1J+ bylo mozliwie malo naprezane, na¬ lezy obie czesci 10 i 11 plaszcza w ten sposób wzgledem siebie ulozyc, a miejsce ich zlaczenia tak wybrac, aby uzyskac mozliwie male przesu- P. O. Z. G./13,. Óddz- w B-stoku — niecie tych czesci wzgledem siebie. To korzystne polozenie uzyskuje sie wtedy, gdy plaszczyzna, przechodzaca przez miejsce przegubowe, pokry¬ wa sie z pionowa plaszczyzna, przechodzaca przez czop obrotowy wózka. W tym przypadku do po¬ laczenia obu czesci 10 i 11 wystarcza w zupel¬ nosci skórzana manszety.Omawiany wynalazek poza tym, ze* wyelimi¬ nowuje wymienione poprzednio wady podobnych i bedacych w uzyciu urzadzen, posiada jeszcze te zalete, ze zassane powietrze moze byc wyzy¬ skane do wytwarzania w oslonie silnika nieznacz¬ nego nadcisnienia w przestrzeni i5, które usunie moznosc przedostawania sie pylu do silnika. Ma to specjalne znaczenie dla pojazdów kursuja¬ cych w krajach tropikalnych. Plaszcz 10, pro¬ wadzacy powietrze, moze byc z korzyscia uzyty do poprzecznego usztywnienia pudla wagonu.W przypadku, gdy pudlo wagonu w stosun¬ ku do ramy wózka nie jest przesuwane na bokij a takze nie jest ono wahliwe wzgledem poziomej osi (niepodatne boczne podpory slizgowe lub toczne pomiedzy pudlem a rama wózka), mozna przy pionowym umieszczeniu wentylatora nad czopem obrotowym przymocowac sztywnie do pudla wagonu zamiast do ramy wózka czesc plaszcza obejmujaca wentylator. PL