Wynalazek dotyczy piszczalki do wy¬ twarzania drgan glosowych okreslonej cze¬ stotliwosci i sluzacych w szczególnosci do przekazywania sygnalów na pojazdach.Wiadomo, ze takie piszczalki wykazuja bardzo male tlumienie, wobec czego zakres mozliwej do wytwarzania czestotliwosci jest bardzo ograniczony. Waski pas cze¬ stotliwosci tych piszczalek prowadzi jed¬ nak z drugiej strony, jak to wykazaly przy¬ klady, latwo do szkodliwych objawów w -uzyciu. Szczególnie jesli sie pragnie uzy¬ skac dobra sprawnosc przy przekazywaniu sygnalów trudno jest zapewnic potrzebna dla dobrego przekazywania sygnalów zgod¬ nosc czestotliwosci wlasnej odbiornika i czestotliwosci piszczalki. Mozna, co praw¬ da, po stronie odbiornika przez zastosowa¬ nie tlumienia uzyskac rozszerzenie zakre¬ su czestotliwosci i w ten sposób uniknac rozmijania sie czestotliwosci nadajnika i odbiornika. Tlumienie takie jest jednak¬ ze niepozadane, wiaze sie ono bowiem ze znaczna strata czulosci i obnizeniem se¬ lektywnosci.Szczególniej przy przekazywaniu sy¬ gnalów na pojazdach, np. przy sygnalach echowych odbieranych przez samoloty, a stosowanych do pomiaru wysokosci sa¬ molotu wspomniane wady staja sie jesz¬ cze bardziej szkodliwe pomimo przedsie¬ branych srodków zaradczych.Zjawiska te sprowadzaja sie w istocie do tego, ze czestotliwosc piszczalki zalezyod sizybkosoi dzwieku w gazie w otworze piszczalki. Szybkosc dzwieku zmien'a sie jednak ze zmiana temperatury, a wiec i czestotliwosc piszczalki jest zalezna tez od temperatury. Nie gra to zwykle wiek¬ szej roli i daje sie latwo wyrównac wspom¬ nianymi wyzej srodkami zaradczymi, sto¬ sowanymi w odbiorniku. W szczególnym przypadku jednak, gdy piszczalki uzywa sie przy bardzo duzych róznicach tempera¬ tur (—30"C), jak to ma miejsce przy prze¬ kazywaniu sygnalów na pojazdach, np. w urzadzeniach sygnalowych przy okreslaniu wysokosci samolotów za pomoca echa i przy wymijaniu samochodów, zaleznosc od temperatury prowadzi do nie dajacych sie zniesc rozstrojen.Wady tej unika sie wedlug wynalaz¬ ku w taki sposób, ze glebokosc gardzieli piszczalki wzglednie odleglosc miedzy gar¬ dziela piszczalki a jej wargami jest re¬ gulowana samoczynnie za pomoca narza¬ du reagujacego na zmiane temperatury.Dzieki powyzszemu zmiany czestotli¬ wosci zwiazane z wahaniami temperatury daja sie w nadajniku calkowicie wyelimi¬ nowac. Przy zastosowaniu waskiego pasa czestotliwosci w odbiorniku, un::ka sie z zupelna pewnoscia przy najwiekszych wahaniach temperatury rozmijania sie cze¬ stotliwosci odbiornika i dzieki temu zabez¬ piecza sie stale dobre przekazywanie sy¬ gnalów.Na rysunku przedstawiany jest przy¬ klad wykonania wynalazku, a mianowicie fig. 1 przedstawia przekrój podluzny pisz¬ czalki wykonanej wedlug wynalazku, fig, 2 zas — w powiekszonej podzialce widok tyl¬ nej strony gardzieli po odjeciu przykryw¬ ki ochronnej.Przedstawiona przykladowo piszczalka sklada sie z tak zwanej wargi 1 z kanalem wyjsciowym 2 w ksztalcie pierscienia, po¬ laczonym z rura 3, doprowadzajaca po¬ wietrze lub inny gaz oraz z narzadu 4, two¬ rzacego tzw. gardziel piszczalki, ustawio¬ nego wspólosiowo w stosunku do warg gwizdawki i posiadajacego zaostrzony brzeg 7; narzad ten jest umieszczony w pewnej odleglosci od wargi / i umocowany za posrednictwem dwóch zeber 5 w otworze kadluba posiadajacego ksztalt parabolicz¬ nego leja 6.Dla wytworzenia dzwieku powietrze jest przedmuchiwane przez kanal pier¬ scieniowy 2 wargi 1 cienkim strumieniem w kierunku brzegu 7 gardzieli piszczalki.Dzieki wspóldzialaniu brzegu 7 i zawarte¬ go w gardzieli slupka powietrza S powsta¬ ja drgania dzwiekowe, których punkt po¬ wstania 9 mozna przyjac mniej wiecej po¬ srodku wolnej przestrzeni miedzy gardzie¬ la i warga.Piszczalka przedstawia zawily obraz drgan. Czestotliwosc ich zostaje wyzna¬ czona glównie przez wysokosc slupka po¬ wietrza lub glebokosc gardzieli t i odle¬ glosc a miedzy brzegiem 7 gardzieli i war¬ ga 1, a mianowicie wysokosc czestotliwo¬ sci zmniejsza sie ze zwiekszaniem gleboko¬ sci / i odleglosci a. Poza tym jednak cze¬ stotliwosc zalezy od szybkosci dzwieku w srodowisku gazu piszczalki. Poniewaz szybkosc dzwieku zmienia sie wraz ze zmiana temperatury, czestotliwosc piszczal¬ ki nie jest wielkoscia stala, okreslona przez wymiary gwizdawki t i a, ale jest zalezna. od wahan temperatury. Przy róznicach temperatur wynoszacych np.v —30UC, co wystepuje przy przekazywaniu sygnalów na pojazdach i szczególnie przy pomia¬ rach echowych na samolotach, zachodza wahania czestotliwosci o llr/c, co przy cze¬ stotliwosci np. 3000 okr/sek stanowi 330 okr/sek, Azeby mimo tak znacznych wa¬ han czestotliwosci uniknac rozmijania sie czestotliwosci nadajnika z okreslonym za¬ kresem czulosci odbiornika, nie bedac zmu¬ szonym po stronie odbioru do tlumienia, zmniejszajacego niekorzystnie czulosc i se¬ lektywnosc, stosuje sie wedlug wynalazku urzadzenie, dzieki któremu wahania tem- — 2 —peratury wyrównywaja sie w piszczalce samoczynnie, a mianowicie wyrównanie to nastepuje za posrednictwem regulowania pod wplywem zmian temperatury wymia¬ rów piszczalki okreslajacych czestolliwosc, to jest glebokosci gardzieli l lub odleglo¬ sci a miedzy brzegiem 7 gardzieli i warga piszczalki L, lufo przez jednoczesne regu¬ lowanie obu tych wielkosci.Regulacje te na przedstawionym przy¬ kladzie wykonywa dwumetalowy pasek 11, skrecony w formie spiralnej sprezyny, któ¬ ry od strony tylnej gardzieli 4 otacza wy¬ stajacy koniec nasrubowanego tloka 12, wyznaczajacego glebokosc gardzieli, przy czym pasek dwumetalowy jest przymoco¬ wany zewnetrznym koncem do gardzieli 4, wewnetrznym zas — do tloka 12. Tlok, utrzymywany w gardzieli przez stromy gwint, przekreca sie za pomoca dwume ba¬ lowego paska odpowiednio do panujacej temperatury, tak ze glebokosc gardzieli t zwieksza sie, gdy temperatura podnosi sie i odwrotnie. Dzieki powyzszemu uzyskuje sie to, ze czestotliwosc piszczalki sLaje sie niezalezna od temperatury i mozna po¬ slugiwac sie odbiornikiem o stromym i o malej szerokosci zakresie czestotliwo¬ sci bez obawy rozmijania sie czestotliwo¬ sci nadajnika i odbiornika nawet przy najwiekszych omawianych wahaniach tem¬ peratur.Narzad nastawiajacy, tj. dwumetalowy pasek, jest osloniety przez umocowana na gardzieli 4 przykrywe ochronna, majaca np. postac ciala o ksztaltach oplywowych.Oczywiscie wynalazek nie ogranicza sie do przedstawionego przykladu, mozliwe sa rózne zmiany i inne wykonania. Szcze¬ gólnie zamocowanie gardzieli i uksztalto¬ wanie leja dzwiekowego moze byc inne niz w przedstawionym przykladzie. Wynala¬ zek moze byc tez z korzyscica zastosowa¬ ny do piszczalek innego typu, np. do pisz¬ czalek bez leja dzwiekowego, szczegól¬ niej do piszczalek pracujacych na zasadzie wytwarzania drgajacego pradu gazu, np. do piszczalki Hartmanna.Dalej istnieje mozliwosc stosowania za¬ miast zmiany glebokosci gardzieli — zmia¬ ny odleglosci a od gardzieli do wargi.Mozna równiez przewidziec dokonywanie obu zmian jednoczesnie o zgodnym ze so¬ ba skutku. Posiada to te zalete, ze przy malych przesunieciach uzyskuje sie stosun¬ kowo wiekszy zakres regulacji. Narzad rea¬ gujacy na zmiane temperatury moze byc równiez inaczej wykonany. PL