Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu kopiowania, zwlaszcza bardzo dlugich lacznych zapisów dzwiekowych, zapisa¬ nych jako drgania poprzeczne, to jest pis¬ mem amplitudowym lub zygzakowym, za pomoca dzwieków zapisywanych igla lub przy pomocy swiatla na materiale nosni¬ kowym do zapisywania dzwieków. Jako material nosnikowy do zapisywania dzwie¬ ków stosuje sie ogólnie tasmy filmowe.Znane jest zapisywanie dzwieków na nosnikach w postaci tasmy przez wycina¬ nie rowków za pomoca ostrza igly, oraz zlobienie wielu rowkowych sladów dzwie¬ kowych na tasmie dzwiekowej. Na takich tasmach dzwiekowych mozna zapisywac i odtwarzac dzwieki przez czas prawie nieograniczony. Przy dlugosci tasmy wyno¬ szacej np. 100 m i przy 100 rowkach po obydwóch stronach czas zapisywania — przy szybkosci zapisu lub odtwarzania wy¬ noszacej 45,6 cm/sek — wynosi okolo 12 godzin. Rodzaj tasmy oraz jej gruboisc i obustronne rozmieszczenie rowków utrudniaja powielanie jej oraz wykluczaja niektóre wygodne sposoby kopiowania, a zwlaszcza najkorzystniejsze kopiowanie optyczne. Te lub inne powody sa przyczy¬ na, ze dotychczas nie znano sposobu do¬ wolnie czestego powielania tego rodzaju tasm, a zwlaszcza tasm o takiej dlugosci.Znane jest ponadto zapisywanie swia¬ tlem po jednej stronie tasmy dzwiekowej kilku dzwiekowych sladów obok siebie.Równiez tego roddzaju slady dzwiekowe, zapisane swiatlem, traktowano juz podob-nie jak swiatlodruki, przemieniajac je w peczniejacy relief zelatynowy, z którego robiono posrednie plyty galwanopllastycz- ne, uzywane nastepnie do kopiowania pierwotnej tasmy dzwiekowej. Wreszcie znana jest tez przemiana swietlnego za¬ pisu dzwiekowego przez wytrawianie na zapis dokonywany igla dzieki temu, ze za¬ pis swietlny byl dokonywany (pismem po¬ przecznym o skladzie, którego przezroczy¬ stosc zmieniala sie od linii srodkowej ku brzegom, tak ze przez wytrawianie sladu wykonanego zapisem swietlnym osiagano uwypuklenia lub wglebienia odpowiadaja¬ ce rozmaicie oswietlonym czesciom, które albo bezposrednio dawaly slad igly dzwie¬ kowej, albo tez dawaly sie zmienic w taki slad na kopii.Wynalazek niniejszy rozwiazuje nato¬ miast prostymi srodkami zagadnienie wy¬ konywania matrycy bezposrednio ze zdje¬ cia oryginalnego, bez potrzeby poddawa¬ nia oryginalu obróbce mechanicznej, elek¬ trolitycznej lub innej w celu powielania, a nawet bez wystawiania oryginalu na dzialanie kapieli chemicznych. W ten spo¬ sób umozliwia sie wykonywanie, praktycz¬ nie biorac, nieokreslonej liczby bardzo do¬ kladnych kopii dzwiekowych bez obawy jakiegokolwiek zuzycia oryginalu. Sposób niniejszy moze byc wykonywany czescio¬ wo lub calkowicie samoczynnie.W sposobie wedlug wynalazku niniej¬ szego przyjmuje sie za punkt wyjscia zmia¬ ny dzwiekowe, zapisane sposobem amplitu¬ dowym, których slad posiada na swej sze¬ rokosci rózne zaczernienie. Wspomniane róznice zaczernien daja sie uzyskiwac przez niejednakowe naswietlanie szeroko¬ sci sladu (przy zapisie optycznym) lub przez zastosowanie rozmaitej grubosci tas¬ my na szerokosci sladu (przy zapisie me¬ chanicznym). Nowy sposób kopiowania po¬ lega na tym, ze z zapisów sporzadza sie np. fotochemicznie klisze do druku zwykle¬ go lub do druku wkleslego, które jednak nie sluza do drukowania, lecz do wyko¬ nywania przez tloczenie dowolnej liczby odbitek dajacych sie odtwarzac mecha¬ nicznie. Wynalazek wychodzi z tej zasa¬ dy, ze wszystkie sposoby drukarskie, nie stosujace rastrów, musza zamieniac róz¬ nice w jasnosci naswietlenia na róznice wysokosciowe kliszy drukarskiej i w tym zakresie sa juz udoskonalone w jak naj¬ dalej idacy sposób. Wedlug wynalazku ni¬ niejszego wyzyskuje sie przy tloczeniu je¬ dynie wspomniane róznice wysokosciowe.Niech bedzie na przyklad zapis dzwie¬ ku zapisany sposobem amplitudowym na drodze optycznej. W tym celu na swiatlo¬ czula tasme filmowa rzuca sie promien swietlny w postaci punktu lub szczeliny i zgodnie z czestotliwoscia dzwieku steru¬ je sie go tak, ze gdy tasma dzwiekowa przesuwa sie, zapisuje sie na niej falista linie na ksztalt pisma berlinskiego, jednak¬ ze z rozmaitym zaczernieniem na iszero- kosci sladu. Po normalnym wywolaniu za¬ pis ukazuje sie w postaci linii falistej o róznym zaczernieniu na jej szerokosci, podczas gdy nienaswietlone miejsca tasmy filmowej pozostaja przezroczyste. Jest rze¬ cza specjalnie wazna dla osiagniecia okre¬ slonego profilu rowka na matrycy, aby za¬ pis byl posrodku najciemniejszy i w kie¬ runku obu brzegów rozjasnial sie w posta¬ ci szarego klina. W tym celu stosuje sie najprosciej szczeline swietlna specjalnie przezroczysta w srodku.Zaczernienie sladu moze sie zwiekszac lub zmniejszac ku srodkowi tasmy dzwie¬ kowej. Tasma moze byc zatem posrodku najciemniejsza lub tez najjasniejsza. Ten ostatnio podany najprostszy przypadek jest przedstawiony na fig. 1.Wynalazek niniejszy opiera sie ponad¬ to na stwierdzeniu tej okolicznosci, ze przy zastosowaniu do kopiowania zapisów dzwiekowych znanego w drukarstwie spo¬ sobu druku wkleslego jest sprawa zupel¬ nie obojetna, czy pierwotny zapis zostal — 2dokonany na drodze optycznej, czy mecha¬ nicznej. Amplitudowy zapis optyczny, czy zapis mechaniczny sa przy wykonywaniu sposobu niniejszego zupelnie jednoznaczne i daja sie wzajemnie dowolnie zastepowac.Naswietlanie bowiem zapisu mechaniczne¬ go .daje równiez zapis zmieniajacy sie od linii srodkowej ku brzegom. Obydwa te ro¬ dzaje zapisywania umozliwiaja zatem w mysl wynalazku fotochemiczne wykony¬ wanie metalowych klisz drukarskich z wy¬ puklym pismem dzwiekowym, a zatem wy¬ konywanie klisz metalowych, które sluza do bezposredniego wykonywania duzej liczby bardzo dokladnych kopii.Na podstawie powyzszego, kazdy prze¬ cietny znawca latwo zrozumie, ze oczywi¬ scie powielone kopie zapisów mechanicz¬ nych dadza sie przemieniac przez kopio¬ wanie optyczne na zapis, który daje sie odtwarzac na drodze optycznej. Wreszcie nalezy wyraznie podkreslic, ze przy po¬ wielaniu wedlug tego nowego sposobu pierwotna tasme dzwiekowa naswietla sie tylko i nie poddaje zupelnie dzialaniu srod¬ ków chemicznych.Na rysunku przedstawione sa tylko dwie z wielu mozliwosci zapisywania ory¬ ginalu filmu w postaci tasmy z zapisem optycznym o róznym zaczernieniu na jej szerokosci.Fig. 1 i 2 przedstawiaja schematycznie zasadnicze szczególy urzadzenia do prze¬ prowadzania sposobu, fig. 3 przedstawia czesc urzadzenia, w którym tasma mie¬ dziana, sluzaca jako matryca, ulega oczysz¬ czaniu, fig. 4 wyjasnia sposób suszenia tas¬ my, a nastepnie nakladanie warstwy ko¬ piujacej, kopiowanie, wywolywanie war¬ stwy kopiowej, fig. 5 — wytrawianie tasmy miedzianej i przemywanie, fig. 6 przedsta¬ wia piec przekrojów tasmy wyjasniajacych poszczególne okresy powstawania miedzia¬ nej matrycy tasmowej, fig. 7 wyjasnia od¬ bijanie matrycy w materiale filmu, fig. 8 — dalszy ciag pracy i 6 odbitek w dwóch przekrojach przez tasme, fig. 9 — dwu^ stronne odbicie tasmy bez konca, która nastepnie wkleja sie w zwój bez konca, fig. 10 przedstawia miejsce polaczenia ma¬ tryc tasmowych wedlug fig. 9, a fig. 11 — miejsce podlegajace sklejaniu na tasme bez konca.Fig. 1 wyjasnia sposób wykonywania matryc. Tasma 25 jest negatywem zdjecia oryginalnego. Za pomoca tego negatywu naswietla sie papier pigmentowy. Promie¬ nie swietlne, zaznaczone strzalkami, prze¬ chodza przy oswietlaniu przez niepokryte miejsca negatywu zaleznie od zaczernienia silniej lub slabiej na warstwe zelatyny chromowej i wywoluja zmniejszenie jej rozpuszczalnosci w wodzie. Naswietlona tasme papieru pigmentowego przenosi sie na tasme miedziana 8 i nastepnie przeplu¬ kuje woda. Ta czesc zelatyny, która pozo¬ stala rozpuszczalna, zostaje splukana, podczas gdy czesc naswietlona pozostaje jako slad rowkowy, gdyz przez naswietle¬ nie zelatyna zostala zabezpieczona od roz¬ puszczania sie. Przez nastepne trawienie tasmy miedzianej za pomoca roztworu chlorku zelaza miedz rozpuszcza sie po¬ czatkowo w tych miejscach, w których tasma miedziana jest najslabiej przykryta warstewka zelatyny, podczas gdy przez peczniejaca zelatyne roztwór trawiacy przedostaje sie powoli. W ten sposób slad rowkowy z cala dokladnoscia przenosi sie na tasme miedziana. Po trawieniu przeplu¬ kuje sie tasme miedziana i matryca mie¬ dziana jest gotowa.Jak widac z fig. 1, cale postepowanie od zdjecia az do wytworzenia gotowej ma¬ trycy sklada sie z pieciu zabiegów robo¬ czych. Jeden zabieg mozna pominac, jeze¬ li zdjecie oryginalne wykona sie fotogra¬ ficznie sposobem odwracalnym tak, ze na¬ stepne sporzadzanie negatywu stanie sie zbyteczne.Naswietlanie moze sie równiez odby¬ wac bez stosowania szarego klina. W tym — 3 —przypadku trawienie przeprowadza sie punktowa metoda trawienia, w którym profilowanie sladu rowkowego uskutecz¬ nia sie przez wielokrotne barwienie i tra¬ wienie za pomoca roztworów trawiacych o róznej sile trawienia.Wynalazek niniejszy posiada specjalna zalete przy fabrycznym wykonywaniu fil¬ mów dzwiekowych, gdyz mimo to, ze wy¬ konywana odbitka jest przeznaczona do odtwarzania mechanicznego, to jednak przy zdjeciach nie stosuje sie igly, która przy wielogodzinnych zdjeciach staje sie tepa. Ponadto wskutek niestosowania igly nie otrzymuje sie wiórków. Lacznie z tym odpadaja równiez nie dajace sie usunac niedokladnosci i zanieczyszczenia, jakie sa polaczone z pracami, przy których po¬ wstaja wiórki.Jezeli do specjalnych celów jest rzecza pozadana, aby zdjecie mozna bylo natych¬ miast odebrac sluchowo', to nalezy je wy¬ konac mechanicznie za pomoca igly. W tym celu jedna strone nosnika dzwiekowe¬ go, którym równiez moze byc plyta dzwie¬ kowa, pokrywa sie cienka czarna powlo¬ ka. W celu powielenia kopiuje sie zdje¬ cie na filmie fotograficznym, aby do na¬ swietlania rowek dzwiekowy matrycy byl jasny. Przy naswietlaniu zdjecie umiesz¬ cza sie na tasmie miedzianej 8, zaopatrzo¬ nej w warstwe kopiujaca. Po naswietlaniu uskutecznia sie wywolywanie, plukanie i trawienie. Zachodzi przy tym ta korzyst¬ na okolicznosc, ze przez wyciecie rowka profilowanego nosnik dzwiekowy w tym miejscu staje sie przezroczysty i przepusz¬ czalnosc swiatla staje sie taka, jak gdyby od srodka w kierunku obydwóch krawedzi dzialal coraz ciemniejszy szary klin, po¬ dobnie jak przy zdjeciach za pomoca szczeliny swietlnej.Jezeli zapis rowkowy zostanie wykona¬ ny na tasmie, która nie posiada czarnej warstwy pokrywajacej, to warstwa ta mo¬ ze byc równiez umieszczona po dokonaniu zdjecia, gdyz farba, np. w razie nawalco¬ wania, pokrywa tylko powierzchnie tasmy, gdy natomiast rowki z powodu ich glebo¬ kosci pozostawia nie pokryte.Do kopiowania sluzy w kazdym przy¬ padku posredni negatyw zapisu oryginal¬ nego, z którego za pomoca srodków -zna¬ nych w technice drukarskiej sporzadza sie fotochemicznie klisze drukarska. Ten spo¬ sób jest korzystny, o ile daje klisze wy¬ pukle, praktycznie biorac, wolne od ra¬ strów, dostatecznie odporne pod wzgledem mechanicznym i posiadajace zwlaszcza ostre krawedzie.Na fig. 3—7 przedstawiony jest przy¬ klad dokladnego przebiegu nowego sposo¬ bu kopiowania za pomoca srodków foto¬ chemicznych. Poniewaz liczba kopii jest bardzo duza, mozna w danym przypadku sposób ten uwazac za powielanie. Calko¬ wite urzadzenie jest przedstawione na fig. 3, 4, 5 i 6. Umozliwia ono z zapisów dzwie¬ kowych, dokonanych na tasmach filmo¬ wych, wykonywanie odbitek, których od¬ twarzanie uskutecznia sie za pomoca igly.W sposobie wedlug wynalazku niniej¬ szego zuzytkowano te okolicznosc, ze np. zelatyna chromowa pod dzialaniem swia¬ tla traci, zaleznie od sily naswietlania, w mniejszym lub wiekszym stopniu swoja roz¬ puszczalnosc w wodzie. Nadaje sie zatem z tego powodu jako nosnik kopii dzwieku zapisanego na filmie za pomoca swiatla.Jako' warstwa do wykonywania kopii na¬ daje sie miedzy innymi przede wszystkim mieszanina kleju rybnego, wody destylo¬ wanej, dwuchromianu amonu i amoniaku.Dzialanie polega na tym, ze promie¬ nie swietlne, padajace na powloke, odpo¬ wiednio do zaczernienia filmu kopiowane¬ go dzialaja mniej lub bardziej czynnie na warstwe kopiujaca i w ten sposób wywo¬ luja zmiane jej rozpuszczalnosci w wodzie.Ta zmiana rozpuszczalnosci w wodzie jest tym silniejsza, im glebiej wnika swiatlo.Na miejscach przezroczystych filmu ko- — 4 _piowanego zachodzi to najsilniej, a najsla¬ biej — na miejscach pokrytych.Na bebnie / nawinieta jest tasma me¬ talowa, sluzaca jako matryca, np. tasma miedziana (fig. 3), która odwijajac sie z bebna wchodzi do zbiornika 2. W zbiorniku tasme miedziana oczyszcza sie za pomoca szczotki i papki z mulu kredowego i roz- czynu potazu zracego. W zbiorniku 3 na¬ stepuje przeplukanie woda, która doply¬ wa rura 4 i odplywa rura 5. Zbiorniki 6 i 7 sluza równiez do oczyszczania. Zbior¬ nik 6 jest napelniony spirytusem, a zbior¬ nik 7 — mieszanina wody i spirytusu. Tas¬ ma miedziana 8 jest napedzana silnikiem 9, który porusza równiez szczotke 10: Wal¬ ce 11 i 12 sluza do suszenia tasmy.Zbiornik 12 zawiera mase powloki ko¬ piujacej, np. o podanym juz skladzie, któ¬ ra w miejscu 14 naklada sie warstwa o okolo 0,2 mm grubosci na tasme miedzia¬ na 8. Na drodze do lampy kopiujacej 16 powloka kopiujaca ulega wysuszeniu. W tym celu zastosowany jest np. grzejnik elektryczny 15, ewentualnie zaopatrzony w wentylator.Podczas przejscia tasmy 8 pod lampa 16 tasma filmowa 25, przeznaczona do ko¬ piowania i przechodzaca z bebna 23 po krazkach 19, 20, 21 i 22 pomiedzy tasma¬ mi 17 i 18, uklada sie nad tasma 8, zaopa¬ trzona w powloke do wykonywania ko¬ pii 6. Przezroczysta tasma prowadnicza 18 ma na celu wywolanie dobrego styku po¬ miedzy tasma zdjeciowa 25, zaopatrzona w podanym przykladzie w cztery slady dzwiekowe, a tasma 8. Po naswietleniu za pomoca lampy 16 tasma 25 jest nawija¬ na na beben 24, podczas gdy tasma 8 z po¬ wloka do wykonywania kopii 26 ulega wy¬ wolaniu w zbiorniku 27 napelnionym wo¬ da doplywajaca rurami 28 i 29, tak ze czesc warstwy do wykonywania kopii 26, która wskutek nie dojscia do niej promieni swietlnych pozostala rozpuszczalna, ule¬ ga wymyciu, gdy natomiast czesc nieroz¬ puszczalna pozostaje jako slad rowkowy.Przed wejsciem do kapieli trawiacej, znaj¬ dujacej sie w zbiorniku 31, dolna strone tasmy 8 w miejscu 32 pokrywa sie szybko- schnacym lakiem, który zapobiega dziala¬ niu cieczy trawiacej na dolna strone tasmy miedzianej 8.Trawienie uskutecznia sie w ten spo¬ sób, ze ciecz trawiaca, np, roztwór chlor¬ ku zelaza, trawi i rozpuszcza najpierw te miejsca tasmy miedzianej, pokrytej sladem rowkowym pozostalym po wywolaniu war¬ stwy do wykonywania kopii, na które uprzednio swiatlo padalo najsilniej, i chlo¬ rek rozpuszcza miedz tym glebiej im dlu¬ zej na nia dziala. Praktycznie biorac, prze¬ nosi sie zatem slad rowkowy z warstwy kopiujacej na tasme miedziana, gdyz chlo¬ rek nie moze trawic tasmy miedzianej po¬ przez slad rowkowy, dzialajacy jako war¬ stwa ochronna.W zbiorniku 33 wykonywa sie ostatnie przemycie tasmy 8 woda, po czym tasmo¬ wa maltryca miedziana jest juz gotowa.Rowki dzwiekowe wystaja jako wypukle slady 34 na tasmie miedzianej 8. Przy dal¬ szym posuwaniu sie gotowa matryca 8 do¬ staje sie do urzadzenia przedstawionego na fig. 7.Do urzadzenia tego doprowadza sie nosnik 36 dzwieków, odwijajacy sie z beb¬ na 35, przeznaczony do wykonywania od¬ bitek przez tloczenie matrycy i wykona¬ ny ze szkla „pleksji", celofanu lub innego materialu, nadajacego sie jako nosnik row¬ ków dzwiekowych, oraz ewentualnie dru¬ ga matryce 8 do tloczenia drugiej strony nosnika 36 rowków dzwiekowych.Nastepnie obie matryce 8 wraz ze znaj¬ dujacym sie pomiedzy nimi nosnikiem 36, prowadzone dokladnie przez prowadnice 37, dostaja sie pomiedzy walce 38 i 39, po¬ miedzy którymi odbywa sie odbijanie sla¬ dów rowkowych 34 w nosniku 36 rowków.Walce ogrzewa sie w celu ulatwienia od¬ bijania. — 5 —Po odbiciu gotowa juz tasma dzwieko¬ wa zostaje nawinieta na beben 40, a ma¬ tryce 8 posuwaja sie dalej, aby ewentual¬ nie sluzyc do dalszego odbijania.Dzwieki moga byc odtwarzane z ma¬ trycy bezposrednio po wykonaniu jej lub podczas wykonywania, a mianowicie spo¬ sobem elektromagnetycznym, o ile matry¬ ca posiada wypuklosci, lub przez dotyk igla, o ile matryca posiada slady rowkowe, z których daja sie odtwarzac slady wypu¬ kle, nadajace sie do odbioru elektroma¬ gnetycznego. Wszystkie zapisy moga byc odtwarzane igla podczas wykonywania i wlaczone do przyrzadów do mierzenia czestotliwosci w ten sposób w stosunku do siebie, ze róznice w dokladnosci odtwarza¬ nia natychmiast daja sie wykazac za po- mo;ca wskazników optycznych lub aku¬ stycznych.Ostateczna odbitka moze zatem posia¬ dac wklesle lub wypukle znaki dzwieko¬ we. Wypukle znaki daja sie za pomoca no¬ woczesnych sposobów drukarskich odtwa¬ rzac z tak ostrymi krawedziami z po¬ wierzchni nosnika dzwiekowego na matry¬ ce, ze rowek pomiedzy ta powierzchnia i brzegiem tloczenia daje sie odtwarzac igla, o ile zapisany byl zapis amplitudo¬ wy. Wypukle znaki, otrzymane z zapisu wykonanego na drodze optycznej czy me¬ chanicznej, mozna nadto znanymi sposoba¬ mi uczynic przewodzacymi elektrycznosc i nastepnie odtwarzac elektromagnetycz¬ nie.Specjalna zaleta wynalazku polega na tym, ze sposób niniejszy lezy na granicy pomiedzy technika filmowa a technika drukarska i umozliwia drukowanie filmów dzwiekowych za pomoca nowoczesnych sposobów drukarskich. Te rozmaite dzie¬ dziny zostaly ze soba polaczone zatem w mysl wynalazku niniejszego z korzyscia. PL