Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do sprzegania walów obracajacych sie z róznymi szybkosciami, w których narzad sprzeglowy, zalozony na jednej z czesci sprzeganych, np. na wale silnika pojazdu mechanicznego, przesuwnie lecz nie obro¬ towo i zaopatrzony w obrotowy stozek cierny, jest pociagany przez nieobrotowa' wizgledem niego, wspólosiowa przesuwna za pomoca narzadu rozrzadczego w kierun¬ ku osiowym tuleje sprzeglowa, skoro na¬ rzady zapadkowe, zapobiegajace przesu¬ wowi, zostana przez obrót podwójnego stozka ciernego wyprowadzone z polozenia zaryglowania. Znane podobne urzadzenia maja te wade, ze na narzad zapadkowy jest wywierany duzy nacisk, gdy kierowca stosuje duza sile przelaczajaca, która nie moze byc wykorzystana do przyspieszenia przebiegu sprzegania. Wedlug wynalazku narzad sprzeglowy, posiadajacy najlepiej równolegle do osi szeby, po których prze¬ suwa sie uzebiona tuleja sprzeglowa, po¬ siada w wycieciach czopy przesuwne w kie¬ runku promieniowym, przylegajace skosnie scieta powierzchnie najlepiej pod dziala¬ niem sily odsrodkowej do skosnie scietych powierzchni w tuiei. Przy przestawianiu tych czopów wspóldzialaja ukosne po¬ wierzchnie obwodowe podwójnego stozka ciernego.Rysunek przedstawia przyklady wyko¬ nania przedmiotu wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia sprzeglo w przekroju po dluz-nym; fig. 2 — w przekroju poprzecznym wedlug linii II—// na fig. 1; fig. 3 — w przekroju podluznym wedlug linii III—/// nla fig. 2; fig. 4 i 5 — czesc fig. 2 w in¬ nych polozeniach roboczych; fig. 6 — od¬ miane urzadzenia w przekroju poprzecz¬ nym, a fig. 7 — w widoku iz góry, czescio¬ wo w przekroju wedlug linii VII—VII na fig. 6.W oslonie / miesci sie wal 2, napedza¬ ny silnikiem. Za pomoca igliel 3 jest na nim osadzone kolo zebate 4, zazebiajace sie z lkalem zebatym 5 osadzonym na walku 6 w oslonie /. Na walku 6 znajduje isie dru¬ gie kolo zebate 7, zazebiajace sie z kolem zebatym 8, przymocowanym do walu na¬ pedzanego 9, osadzonego w oslonie / Wspólosiowo z walem 2.Koniec walu 2 jest zaopatrzony w row¬ ki 10, w których przesuwa sie narzad sprzeglowy //. Na narzadzie sprzeglowym 11 znajduje sie podwójny stozek cierny, skladajacy sie z dwóch jednakowych stoz¬ ków wydrazonych 12, 13 i laczacych je laczników 14, przesunietych przez otwory 15 w narzadzie 11. Laczniki 14 posiadaja na zewnetrznej stronie wglebienia. W pla¬ szczyznie srodkowej narzadu 11 sa wyko¬ nane promieniowe otwory, w których mie¬ szcza sie czopy 16, pólkuliste na obu kon¬ cach. Na zewnetrznej powierzchni narza¬ du 11 sa wykonane zeby sprzegajace 17 równolegle do osi, w które zachodza odpo¬ wiednie zeby 19, znajdujace sie na tulei 18.Zejby 17 i 19 sa za pomoca obwodowych rowków srodkowych w narzadzie 11 i tu¬ lei 18 podzielone na dwie strefy. W ze¬ wnetrzny rowek pierscieniowy tulei 18 sa zalozone widelki nastawcze 20, osadzone obrotowo na walku 21 w odslonie 1 i zaopa¬ trzone na wystepie 22 w krazek 23, prowa¬ dzony w rowku krzywiznowym ramienia 24, osadzonego na czopie 25 w oslonie /, (pola¬ czonym zewnatrz z ramieniem 26 i draz¬ kiem 27, Naprzeciw stozków 12, 13 znajduja sie na kolach zebatych 4, 8 odpowiednie stoz¬ ki 28, 29. Na tych kolach zebatych 4, 8 znajduja sie takze wience zebate 30, 31, w które moga wejsc zeby 19 (tulei 18. -W plaszczyznie srodkowej narzadu sprzeglo¬ wego 11 sa miedzy otworami z czopami 16 wykonane dalsze, takze promieniowe otwo¬ ry, w których znajduja sie kulki 33, naci¬ skane od wewnatnz sprezynami 32.Do utrzymywania widelek 20 w polo¬ zeniach nastawczych i dzieki temu czesci sprzegla w polozeniach wlaczonych, widel¬ ki 20 sa zaopatrzone w wystep 34, posia¬ dajacy trzy wglebienia zapadkowe (fig. 7), w które wchodzi zapadka 36 oslony 1 pod naciskiem sprezyny 35.Krzywka w ramieniu 24 jest tak uksztal¬ towana, ze przy obracaniu ramienia z po¬ lozenia srodkowego krazek 23 jest przesu¬ wany w jednym z kierunków z wzrastaja¬ ca szybkoscia. Wskutek tego przy ruchu drazka 27 'z polozenia srodkowego wedlug fig. 1 widelki 20 i wraz z nimi tuleja 18 zostaja przesuwane najpierw powoli.Przy tym przesuwie zeby 19 naciskaja na czopy 16 i kulki 33, wskutek czego na¬ rzad // jest zabierany wraz z podwójnym stozkiem ciernym, "utworzonym z stozków 12, 13 i laczników 14. Gdy np. drazek 27 zostanie nacisniety w kierunku strzalki x na fig. 3, ramie 24 zostaje podniesione i krazek 23 wskutek tego odsuniety od czo¬ pa 25. Wskutek tego widelki 20 zostaja przestawione na fig. 1 w prawo. Stozek 13 przylega do stozka 29, a kolo zebate 8 jest pociagane przez walek 2. Pod dzialaniem osiowego nacisku widelek 20 na tuleje 18 skosne boki 19' lewych stron zebów 19 sa dociskane do wierzcholków czopów 16.Czopy 16 naciskaja wskutek tego promie¬ niowo w kierunku osi spirzegla na skosne boki 14' laczników 14 (fig. 2). Wspóldzia¬ laja one w ten sposób przy obracaniu stoz¬ ków 13, spowodowanym przez tarcie stoz¬ ków 13, 29, w kierunku strzalki y (fig. 2) — 2 —wzgledem narzadu 11. Gdy lacznik 14 zaj¬ mie polozenie srodkowe wzgledem oitworu 15 (fig. 4), czop 16 jest calkowicie wsunie¬ ty w narzad 11 pod dzialaniem zebów 19.Poniewaz jednoczesnie kulki 33 zostaly przeciw dzialaniu sprezyn 32 wtloczone w narzad 11, na drodze zebów 19 nie ma zad¬ nych przeszkód i tuleja 18 moze byc prze¬ sunieta w prawo, przy czym jej zeby 19 sprzegaja sie z zebami 31. W ten sposób zostalo zastapione poczatkowe sprzegnie¬ cie cierne miedzy stozkami 13, 29 przez sl"ale sprzegniecie szczekowe miedzy zeba¬ mi 19, 31, wobec czego waly 2, 9 sa teraz sprzegniete.Kolo zebate 4 jest przy tym napedza¬ ne za posrednictwem kólek 5, 7 oraz wal¬ ka 6 kolem zebatym 8 i obraca sie swo¬ bodnie na walku 2, a mianowicie wolniej niz ten walek.Gdy celem rozprzegniecia walków 2, 9 drazek 27 zostanie cofniety i tym samym tuleja 18 przestawiona z powrotem w lewo w polozenie srodkowe wedlug fig. 1, na¬ stepuje rozlaczenie zebów 19 i 31 jak rów¬ niez sltozików 13 i 29. Kulki 18 zostaja wy¬ suniete na zewnatrz, dzieki czemu sprze¬ glo jest zabezpieczone w polozeniu srod¬ kowym przeciw niepozadanemu przesuwo¬ wi. Przy odpowiedniej liczbie obrotów czesci obrotowych zostaja wysuniete takze czopy 16 pod dzialaniem sily odsrodkowej.W odpowiedni sposób zostaja sprzeg¬ niete drugie polówki zebów 19 z zebami 30, gdy nastapi zetkniecie s.ozków 12, 28.Wtedy kolo zebate 4 obraca sie z liczba obrotów walka 2, zas walek 9 jest obraca¬ ny predzej za pomoca kólek 5, 7 i 8.Po rozprzegnieciu zebów 19 i 30 lub 31 walki 2 i 9 maja niezalezna od siebie licz¬ be obrotów. Poniewaz dla ulatwienia roz- przegania wylacza sie najlepiej najpierw naped walka 2, zluzniajac np. w samocho¬ dzie sprzeglo glówne i zamykajac przede wszysitlkim gaz, to walek 2 szybko zmniej¬ szy szybkosc obrotowa. Przy ponownym wlaczeniu gazu osiaga ten walek jednakze znowu szybko duza liczbe obrotów. Wa¬ lek 9 zachowuje dluzej swa liczbe obro¬ tów z powodu znaczniejszej chyzosci jada¬ cego wozu, a nawet moze obracac sie szyb¬ ciej, gdy pojazd zjezdza z góry. Przy jez¬ dzie pod góre natomiast szybkosc obrotów tego walka zmaleje. Stosunek liczb obro¬ tów, isltniejacy do chwili rozprzegniecia pa sprowadzeniu do polozenia srodkowego moze ulegac zmianom. Przy nastepnym sprzeganiu przesuwem tuilei 18 z polozenia srodkowego nastepuje najpierw polaczenie cierne jednego z stozków 12 lub 13 z odpo¬ wiednim stozkiem 28 lub 29.Przy malej liczbie obrotów czopy 16 moga sie nie wysunac. Gdy w'tedy przy ponownym sprzeganiu czesci sprzegane obracaja sie z jednakowa szybkoscia, o ile ma byc przywrócone poprzednie sprzeg¬ niecie i wszystkie czesci zachowaly jeszcze wzajemny stosunek obrotu, albo tez gdy kolo zebate, które ma byc sprzegane, przy¬ jelo wlasnie liczbe obrotów narzadu 11, czyli miedzy podwójnym stozkiem 12, 14, 13 i stykajacym sie z nim sltozkiem cier¬ nym 28 lub 29 nie ma róznicy w liczbie obrotów, to tuleja 18 moze byc przesunie¬ ta, gdyz trzeba tylko usunac kulki 33.W przykladzie wykonania wedlug fig. 6 i 7 czopy 40 sa pryzmatyczne i przesuwne promieniowo w szczelinach o prostokatnym przekroju poprzecznym w narzadzie 41. Ku osi sprzegla skierowane podstawy maja sciete narozniki, którymi one opieraja sie na skosnych powierzchniach laczników 42, zas na zewnatrz skierowane konce maja ksztalt scietej piramidy 43, których szero¬ kie boki przylegaja do boków zebów 44 tu- lei 45. PL