Do radiowego wytyczania trasy stosuje sie urzadzenia nadawcze posiadajace ante¬ ne o scisle okreslonej kierunkowosci i an¬ tene niekieriunkowa; obie te anteny sa za¬ silane stale z generatora wielkiej czestotli¬ wosci. W najprostszym przypadku stosuje sie antene linkowa, posiadajaca charaktery¬ styke w ksiztalcie kola, wraz z antena kie¬ runkowa o charakterystyce w ksztalcie po- dwóijnego kola. Obydwie te anteny zasila sie na przemian wspólosiowo i przeciw- fazowo w scisle okreslonym rytmie, np. w rytmie znaków a i n alfabetu Morsego lub znaków kropka-kreska, otrzymujac w ten sposób charakterystyki promieniowania w ksztalcie dlwóch kardioid, skierowanych przeciwnie. Kierunek trasy wyznaczonej w ten sposób jest zgodny z kierunkiem linii, przeprowadzonej przez punkty .przeciecia sie tych kardioid. Antene prostoliniowa nie- kiertinkowa mozna zastapic antena kierun¬ kowa. Wówczas zamiast charakterystyk o ksztalcie kardioid polwstaja np. charakte¬ rystyki o ksztalcie wydluzonej elipsy, za¬ konczonej ostro z jednego konca.Wynalazek dotyczy narzadów do od¬ wracania fazy zespolu anten kierunkowych.W znanych urzadzeniach nadawczych do odwracania fazy pradu zasilania anten sto¬ sowano przelaczniki mechaniczne lub przy¬ rzady z lampami elektronowymi, które na przemian otwierano i zamykano. Mecha¬ niczne przelaczniki maja te wade, ze cala energia widkiej czestotliwosci przeplywaprzez kontakty przelacznika, wobec czego przelacznik taki -mozna stosowac tylko przy nieznacznych energiach nadawczych.Oprócz tego lacznik laki posiada kontakty wielobiegwnowe, które powinny ofwierac sie wzglednie zamykac sie dokladnie rów¬ noczesnie. Warunkowi temu trudno spros¬ tac ze wzgledów technicznych, wobec czego podczas przelaczania zachodiza wahania obciazenia generatora, które oddlzialywuija na antene -stalle zasilana, wskutek czego w mieljiscu odbioru powstaje wzrost Idb spadek sygnalu i trzask w sluchawce.Przelaczanie fazy przy pomocy lamp elektronowych, wlaczanych i wylaczanych na przemian, ma te wade, ze budowa i wlasnosci lamp oddzialuja na faze zasi¬ lania anten, a wiec równiez na ich charak¬ terystyki kierunkowe.W urzadzeniu nadawczym wedlug wy¬ nalazku faze zasilania anten odwraca sie przez zwieranie i rozwieranie na przemian linii lancuchowych. Sposób taki posiada te zalete, iz przelaczania nie dokonywa sie w przewodach niosacych energie zasilania anten. Ponadto urzadzenie wedlug wyna¬ lazku zawiera tylko laczniki jednobiegu- nowe.Aby uniknac wahan obciazenia genera¬ tora, wystepujacych przy nie jednoczesnym przelaczaniu kontaktów lacznika, wlacza sie w przewody, prowadzace do anteny przelaczanej, odpowiednie narzady, np. li¬ nie lancuchowe, których opornosc zwarcia lub opornosc biegu jalowego Obciaza na¬ dajnik w momencie przestawiania kontak¬ tów lacznika w taki sposób, iz prad zasi¬ lania stale wlaczonej, anteny nie zmienia sie.W odmianie urzadzenia wedlug wyna¬ lazku linie lancuchowe sa polaczone, w uklad mostkowy, przy czym ramiona most¬ ku zwiera sie lub otwiera na przemian za pomoca odpowiedniego lacznika.Na fig. 1 rylsunku uwidocziiiono uklad polaczen jednego z przykladów urzadze¬ nia wedlug wynalazku, fig. 2 uwidocznia uklad linii lancuchowej, stosowanej w urzadzeniu wedhig fig. 1, fig:. 3 i 4 uwi¬ daczniaja uklady polaczen innych przy¬ kladów wykonania urzadzenia, weszcie fig, 5a i 5b sluza do objasnienia dzialania urzadzenia wedlug fig. 4.W urzadzeniu wedlug fig. 1 antena nie- kierunkowa 1 jest stale zasilana poprzez li- ni^ 2 z generatora wielkiej czestotliwosci 3, Na promieniowanie tej anteny naklada sie na przemian z faza ta sarna lub przeciwna promieniowanie anteny kierunkowej, skla¬ dajacej sie z oscylatorów 4, 5. Odwraca¬ nie fazy .pradów zasilania anten 4, ó usku¬ tecznia sie w nastepujacy sposób: energie generatora wielkiej czestotliwosci 3 od¬ prowadza sie do zespolu anten 4, 5 przez jedna lub dhuga z dwóch równoleglych dróg /, II. . Stala czasu jednej i drugiej drogi jest taka sama i odpowiada np. prze¬ sunieciu o 180° fazy pradów na wejsciu w stosunku ido fazy pradów na wyjsciu drogi. Drogi /, //zawieraja linie lancuchor we 6, 7 oraz 8, 9 i sa na swym wyjsciu skrzyzowane ze soba w tym celu, aby faza pradu na wyjsciu jednej dirogi byla prze¬ ciwna fazie pradu na wyjsciu drugiej dro^ gi. Przelaczanie fazy odbywa sie przez otwieranie i zamykanie na przemian kon¬ taktów 10, 11. Przy zamknietym kontak¬ cie //, a otwartym kontakcie 10 energia przechodzi poprzez linie lancuchowa 6, 7.Linie lancuchowe 6, 7 i 8, 9 powininy posiadac bardzo duza opornosc wejsciowa w stanie zwarcia, a bardzo mala opornosc w stanie jalowym. Taka wlasciwosc posia¬ daja np. czwórniki kratowe wedlug fig. 2 przy kacie przesuniecia fazy 90°.Przy zamknietym kontakcie // (fig. 1) linia lancuchowa 8, 9 przedstawia opornosc bardzo duza, wskutek czego droga / nie podlega przez to zadnym wplywom. Jesli zamkniety zostanie kontakt 10, a otwarty kontakt //, to energia przeplywa droga //, wskutek czego faza pradu zasilania zespo- — 2 —lu anten 4, 5 zostaje odwrócona o 180°.Opornosci falowe linii lancuchowych 6, 7 i 8, 9 moga byc dostosowane do linii zasi lajacych anteny przy pomocy odpowied¬ nich transformatorów.W urzadzeniu wedlug fig. 1 kontakty 10, 11 powinny dzialac synchronicznie,. Je¬ zeli warunek ten nie jest spelniony, wów¬ czas w urzadzeniu tym powstaja wahania obciazenia generatora, które oddzialywaja na energie promieniowania anteny /. Zapo- bieic temu mozna stosujac urzadzenie wed¬ lug fig. 3.W urzadzeniu wedlug fig. 3 w celu za¬ pobiezenia wahaniom obciazenia generato¬ ra wlacza sie czwórnik 12, który posiada równiez bardzo wielka opornosc wyjsciowa w sitanie zwarcia, a bardzo mala w stanie jalowym. Gdy w tym urzadzeniu zamknie¬ te zostana równoczesnie kontakty 10 i 11, wólwczas do wyjscia linii lancuchowej 12 wlaczona zostaje bardzo duza opornosc zwarcia linii lancuchowych 6, 8. Linia lan¬ cuchowa 12 ma wobec tego mala opornosc biegu jalowego i zapdbiega wzrostowi ener¬ gii, spowodowanemu niedokladnym przela¬ czeniem. Natomiast gdy kontakty 10,11 sa oba otwarte na czais krótki, to do wyjscia linii lancuichoWelj 12 wlaczony jest bardzo maly opór biegu jalowego czwómików 6, 8.Czfwórnik 12 przedstawia wiec w tym przy¬ padku bardzo duza opornosc zwarcia.Czwórnik 12 jest tak, dobrany, ze jego opornosc w stanie zwarcia lub w stanie ja¬ lowym przedstawia takie obciazenie gene¬ ratora, iz promieniowanie anteny / pozo¬ staje stale bez zmian. Aby móc dowolnie nastawiac faze zasilania anteny kierunko¬ wej, mozna umiescic w urzadzeniu wed¬ lug fig. 3 czwórnik 13.W urzadzeniu wedlug fig. 3 zasilany jest stale kierunkowy zespól anten, skla¬ dajacy sie z oscylatorów 14, 15, 16, które sa umieszczone w odstepach — od siebie [k odpowiada dlugbsci lali).W urzadzeniu wedlug fig. 4 generator wielkiej czestotliwosci zasila stale poprzez linie 2 antene niekierunkowa /. Na prV- mieniowariJe tej anteny naklada sie na przemian z faza równa i przeciwna pro¬ mieniowanie anteny kierunkowej, skladalja- cej sie z oscylatorów 4, 5. Odwracanie fa¬ zy anteny kierunkowej 4, 5 uskutecznia sie wedltcg wynalazku za pomoca mostkowego ukladu polaczen 6'.Mostkowy ukfed polaczen 6' zawiera dwie jednakowe cewki indukcyjne LI, L2, dwa jednakowe kondensatory Cl, C2 i je¬ den kondensator C3, którego pojemnosc jest dwa razy wieksza, ni£ pojemnosc kon¬ densatora Cl lub C2. Generator 3 jest po¬ laczony z zaciskami 17, 18 mostku 6', ze¬ spól zas anten 4, 5 jest przylaczony do za- cisków 19, 20. Zmiane fazy uskutecznia sie zr pomoca lacznika 2', który w pozycji a zwiera lewe ramie mostku,- w pozycji zas b — prawe ramie mostku, odwracajac przez to faze pradu zasilania zespolu an¬ ten 4, 5 o 180°. Pozycje srodkowa laczni¬ ka 2' oznaczono litera c.Na fig. 5a, 5b przedstawiono czwórniki utworzone pirzy nastawieniu przelacznika 2' na kontakt a (fig. 5a) i na kontakt 6 (fig. 5b). Oznaczenia poszczególnych narzadów na fig. 5a i 5b sa takie same, jak na fig. 4.Z fig. 5a wynika, ze przy przestawianiu lacznika 2' wyjscie mostku uzyskuje prze¬ ciwna biegunowosc, przez co faza pradu na zaciskach 19, 20 zmienia sie w rytmie przestawiania przelacznika od —90° do +90° w stosunku do fazy pradu na zaci¬ skach 17, 18. Równolegly dbwód rezonan¬ sowy, skladajacy sie z cewki LI i pojem¬ nosci C3/2 (fig. 5a) lub z cewki L2 i po¬ jemnosci C3/2 (fig. 5b), posiada nieskon¬ czenie wielka opornosc, przez co nie ob¬ ciaza zródla pradu.W pozycji c lacznika Z mostek 6 jest w równowadze — 3 —Wobec tego zaciski 17, 18 sa ztwarte rów- nole^le dwoma szeregowymi obwodami re¬ zonansowymi, nastrojonymi na czestotli¬ wosc pjradli. Dzieki temu w trakcie prze¬ stawiania lacznika 21 enetgia nie ma do¬ stepu do zespolu anten 4, 5. Czwórnik 12 pochlania energie plynaca w tym czasie do anten 4, 5, dzieki czemu energia ta nie mo¬ ze oddzialywac na antene 1,. (przez co uni¬ ka sie zaklócen w promieniowaniu tej an¬ teny. PL