Wynalazek dotyczy urzadzenia laczne¬ go do przekladni zmiennej i glównego s|przegla napedu, zwlaszcza do pojazdów silnikowych, i ma na cedu stworzenie za¬ bezpieczenia przed szkodliwymi skutkami przypadkowych wylaczen sprzegiel w czasie ruchu.Zdarza sie czasem przy urzadzeniach lacznych zwlaszcza po dluzszym ruchu, ze sprzegla laczne wylaczaja sie samoczyn¬ nie.Znane urzadzenia zabezpieczajace, zwlaszcza w sprzeglach klowych, nie sta¬ nowia dostatecznie dobrych i pewnie dzia¬ lajacych srodków. Wlprawdziie urzadzenie wedlug wynalazku nie jest w stanie za¬ pobiec calkowicie wylaczaniu sie sprze¬ giel lacznych, jednak w takich przypad¬ kach powoduje natychmiastowe samoczyn¬ ne ponowne ich wlaczenie. Wedlug wyna¬ lazku odlacza sie samoczynnie za pomo¬ ca osobnego urzadzenia polaczenie po¬ miedzy silnikiem i zmienna przekladnia w chwili, gdy wchwyt czesci sprzegiel lacznych ustanie, a po wlaczaniu sie sprze¬ giel lacznych wlacza sie ponownie samo¬ czynnie sprzeglo glówne.Przy urzadzeniach z cylindrami i tlo* kami wlaczajacymi i glównym sprzeglem napedu, poruszanych za pomoca czynnika cisnacego wedlug wynalazku, czlon, za¬ mykajacy doplyw czynnika cisnacego doglównego sprzegla, jest uruchomiany czyn¬ nikiem cisnacym, zaleznym od nastawiania czesci, które maja byc polaczone.Jesli urzadzenie zawiera urzadzenie pomocnicze do przyspieszania przebiegu laczenia, to wtedy jako czynnik cisnacy do poruszania czlona zamykajacego slu¬ zy czynnik cisnacy, dzialajacy w urzadze¬ niu do przyspieszania przebiegu laczenia.Szczególnie celowa postac wynalazku polega na tym, ze pod poszczególne tloki doprowadza sie stale cisnienia czynnika w sensie utrzymywania w chwycie poló¬ wek wlaczonych i ze czynnik cisnacy, sluzacy do urzadzen pomocniczych i do poruszania czlona zamykajacego, dochodzi od cylindrów sprzegiel lacznych, przy czym jego sterowanie odbywa sie za po- srednictweim trzonów tlokowych.Na rysunku pokazano schematycznie czesciowo w przefkroju jeden z przykla¬ dów wykonaniia.Liczba 1 oznacza przekladnie zmien¬ na o znanej budowie, której sprzegla la- czme sa poruszane za pomoca tloków 30, 60, 90 poprzez trzony tlokowe 31, 61, 91, dzwignie 32, 62, 92 i waly 33, 63, 93.Liczba 2 oznacza skrzynke sterowni¬ cza przekladni z urzadzeniem wstepnego wybieraka 3, nastawianego dzwignia 4* Liczba 10 oznacza czlon sterowniczy, przynalezny do tloka 30.Urzadzenie wstepnego wybieraka 3 posiada znana budowe dla kazdego z czlo¬ nów sterowniczych ze znanymi otworami i wrebarcii, z których pokazano otwór katowy 20 i wrajb 21, sluzace do nasta¬ wiania czlonu sterowniczego 10* Liczby 22, 23 oznaczaja otwory odwietrzajace, liczby 24 i 25 — przewody do lewego wzglednie prawego konca czlonu sterow¬ niczego 10* Liczba 125 oznacza doprowa¬ dzenie, uchodzace do wrebu 26, rozciaga¬ jacego sie na calej dlugosci urzadzenia wybieraka wstepnego 3.Oid cylindra 35 tloka 30 prowadzi prze* wód 36 do kanalu sterowniczego 16, a przewód 34 do kanalu sterowniczego 14* Do cylindra 65 tloka 60 uchodza przewo¬ dy 64, 66, a do cylindra 95 tloka 90 — przewody 94, 96* Na trzonie tlokowym 31 znajduja sie wreby 40, 41, 42, 43, na trzonie tloko¬ wym 61 — wreby 70, 71, 72, 73, a na trzo¬ nie tlokowym 91 — wytoczenie 100, 101, 102, 103; liczby 45, 46, 47, 48, 49 i 50 oznaczaja przewody. Liczby 55 i 56 sa to otwory odwietrzajjace.Liczba 150 oznacza silnik spalinowy, na którego przewód, doprowadzajacy pa¬ liwo, dziala dzwignia 152* Na dzwigni 152 jest zaczepioaiy trzon 153 tloka 154, umie¬ szczonego w cylindrze 155. Wal silnika jest oznaczony liczba 158. Liczba 159 ozna¬ cza glówny wal zmiennej przekladni 1, której kolo zebate 160 jest uwidocznione.Liczba 161 oznacza wal poboczny zmien¬ nej przekladni z jej kolem zebatym 162* Liczba 163 jest to polowa glównego sprze¬ gla, osadzona na wale 159 ze sprzeglowy¬ mi tarczami ciernymi 164. Liczba 165 oznacza powierzchnie hamownicza, do której moze byc dociskany hamulec 166 za pomoca tloka 168, umieszczonego w cy¬ lindrze 167. Na wale 158 jest osadzona druga polowa glównego sprzegla, ozna¬ czona liczba 170 z tarczami ciernymi 171.Liczba 172 oznacza sprezyne, zwierajaca sprzeglo, której sila zwarcia moze byc usuwana za pomoca tloka 173 w cylin¬ drze 174. Przestrzen na prawo od tloka 173 jest oznaczona liczba 175. Do niej uchodzi przewód 176.Na wale 158 jest umocowane kolo ze¬ bate 177, zazebiajjace sie z kolem zeba¬ tym 178* Kolo zebate 178 jest polaczone z polowa sprzegla 179, która moze byc zlaczona z polowa sprzegla 180, osadzona na wale 161, przez przesuw tloka 181 w przestrzeni 182. Liczba 183 oznacza sprezyne, dzialajaca na polowy 179 i 180 2 —sprzegla w sensie wylaczania. Przestrzen 182 laczy sie z przewodem 226.Liczba 190 oznacza dzwignie urucho¬ miajaca np. peidal nozny. Jest ona pola¬ czona poprzez drazki 191, 192, 193 z draz¬ kiem 194, na którym jest osadzony czlon zamykajacy 195, poruszajacy sie w prze¬ strzeni 196 cylindra 197. Drazek 191 po¬ siada podluzny otwór 198, dozwalajacy na podniesienie czlonu zamykajacego 195 bez poruszania dzwigni 190; liczba 199 ozna¬ cza sprezyne ciagnaca.Liczba 200 oznacza pompe olejowa, liczba 201 — przewód do dalszego roz¬ prowadzania oleju uzytego jako czynnik cisnacy. Przewód 201 doprowadza czynnik cisnacy do srodkowych wytoczen czlonów sterowniczych. W pokazanym czlonie ste¬ rowniczym 10 przedostaje sie czynnik ci¬ snacy przez kanal sterowniczy 15 do wy¬ toczenia 12. Od przewodu 201 odgalezia sie przewód 202, uchodzacy do przestrze¬ ni 196. Przestrzen 196 jest polaczona z pizestrzenia 175 przewodem 176.Liczba 206 oznacza odgalezienie prze¬ wodu 176, uchodzace do cylindra 197 na wysokosci wytoczenia 207 tloka 208. Tlok 208 moze sie poruszac w przestrzeni 209 cylindra 197 i jest przytrzymywany spre¬ zyna 210 w jednym swoim polozeniu kon¬ cowym, zaleznym od trzona 211 tloka 212, umieszczonego w przestrzeni 213.Liczba 215 oznacza drazek, przymocowa¬ ny do tloka 208, przylegajacy do czlonu zamykajacego 195. Na tej samej wysoko¬ sci, jak przewód 206^ uchodzi do cylindra 197 przewód 220, przedluzajacy sie w do¬ prowadzenie 125. Do przestrzeni 213 po¬ nizej tloka 212 uchodzi przewód 50, od którego odgalezia sie przewód 226, ucho¬ dzacy do cylindra 155 za tlokiem 154.Liczby 216, 217, 218 oznaczaja otwory od- wietrzajace. Do przestrzeni 209 uchodzi ponizej tloka 208 przewód 219, tworzacy polaczenie z wnetrzem cylindra 167.W poikazauym na rysunku polozeniu ruchu czlon sterowniczy 10 znajduje sie w swoim prawym polozeniu koncowym.Czynnik cisnacy, doprowadzany przewo¬ dem 201 z pompy olejowej 200, dostaje sie jaiko tak zwane ,,cisnienie laczne" po¬ przez kanal sterowniczy 15 do wytocze¬ nia 12, a stamtad przez kanal sterowni¬ czy 16, przewód 36 do cylindra 35 na le¬ wo od tloka 30, utrzymujac go tym sa¬ mym w jego prawym polozeniu. Odpo¬ wiednio do pokazanego polozenia tloków 60 i 90 znajiduja sie przynalezne do nich czlony sterownicze w tym samym pra¬ wym polozeniu koncowym, jak czlon ste¬ rowniczy 10, poniewaz przewody 66 i 96 sa pod cisnieniem lacznym. Przewody 34, 64, 94 sa odwietrzone, przy czyim odwie- trzanie przewodu 34, tok jak pokazano, odbywa sie poprzez kanal 14, wytocze¬ nie 11 i otwór odwietrzajacy 17* Ponie¬ waz przez przewód 201 przy pokazanym polozeniu czlonów sterowniczych dopro¬ wadza sie stale cisnienie do przewodów 36, 66, 96, tloki 30, 60 i 90 pozostaja tak dlugo w pokazanym polozeniu i tak dlu¬ go nie zachodzi zmiana biegu, dopóki czlon sterowniczy 10, albo inny, albo wszystkie razem lub tez czesc z nich nie zostanie przesunieta odpowiednio do za¬ mierzonego polaczenia biegu w inne kon¬ cowe polozenie.Czynnik cisnacy w przewodzie 202, odgalezionym od przewodu 201, nazwany tez „cisnieniem sterowniczym", w poka¬ zanym polozeniu spoczynku dzwigni 190 fest zamkniety tlokiem 795. Skoro jednak wychyli sie dzwignie 190, podnosi sie tlok 195 i zwalnia doprowadzane z przewodu 202 cisnienie sterownicze, które przedo¬ staje sie poprzez przestrzen 196, przewód 776, odgalezienie 206 przewodu, wytocze¬ nie 207, przewód 220 do doprowadzenia 125. Z doprowadzenia 125 cisnienie ste¬ rownicze jest rozdzielane poprzez wrab 26, urzadzenie wstepnego wybieraka 3 i przedostaje isie odpowiednio do jegona- - 3 _stawienia w pozadanym 'kierunku do jed¬ nej lub drugiej strony czlonów sterowni¬ czych. Przy pokazanym nastawieniu prze¬ dostalo sie np. cisnienie sterownicze przez kanal katowy 20 i przewód 24 na lewo od czlonu sterowniczego 10, talk ze teii prze¬ sunal sie w pokazane prawe koncowe po¬ lozenie, powodujac tym samym ruch tlo¬ ka lacznego 30 w pokazane prawe polo¬ zenie koncowe, Przestrzen na prawo od czlonu sterowniczego 10 zostala odwie- trzona poprzez przewód 25, wrab 21 i ot¬ wór 23. Po nastawieniu czlonów sterow¬ niczych cisnienie sterownicze zanika, po¬ niewaz z powodu cofniecia dzwigni 190 czlon zamykajacy 195 zamyka dalszy do¬ plyw cisnienia sterowniczego z przewodu 202. Równoczesnie z otwarciem cisnienia sterowniczego przez przewód 176 prze- slano cisnienie do przestrzeni 175 na pra¬ wo od tloka 173, tale ze sila, zwierajaca sprezyny 172 sprzegla, zostala zniesiona, a przez to polowy 163 i 170 sprzegla zo¬ staly rozlaczone. Po zamknieciu przewo¬ du 202 przez tlok 795, polowy 163 i 170 sprzegla zostaja znowu zwarte sprezy¬ na 172.Podczas przebiegu laczenia biegu, gdy wiec czesci sprzegiel znajduja sie w polo¬ zeniach posrednich pomiedzy polozeniami koncowymi, doiplyw cisnienia sterownicze¬ go do urzadzenia wstepnego wybieraka jest zamkniety, tak ze nie moze nastapic przestawienie czlonów (sterowniczych, a tym samym zadna zmiana w odbywaja¬ cym1 sie laczeniu. Przyjmijmy, ze dla usku¬ tecznienia przelaczenia biegu tlok 30 ma byc przesuniety z prawego polozenia kon¬ cowego w lewe- Dzwignia 4 obraca sie urzadzenie wstepnego wybieraka tak, ze laczy sie przewody 26 i 25 poprzez kanal katowy 20, a przewód 24 poprzez wrab 21 z otworem odwietrzajacym 22. Mimo tego nastawienia urzadzenia wstepnego wybieraka, na razie czlon sterowniczy 10 nie porusza sie, poniewaz nie ma cisnie¬ nia sterowniczego. Azeby zapobiec nie zaraierzonym przesunieciom czlonu stero¬ wniczego 10, spowodowanym wstrzasami w czasie jazdy itd., moze on byc zabezpie¬ czony specjalnym narzadem, w rodzaju pokazanego na rysunku progu kulkowego.Jezeli ma nastapic przelaczenie biegu, kierowca wychyla dzwignie 190. Czlon zabezpieczajacy porusza sie ku górze i zwalnia cisnienie sterownicze, dopro¬ wadzane przewodem 202 do przestrzeni 196. Cisnienie sterownicze .przenosi sie poprzez przewód 176 i wylacza, jak juz opisano, glówne sprzeglo. Równoczesnie przedostaje sie cisnienie sterownicze po¬ przez przewód odgaleziony 206, wytocze¬ nie 207, przewody 220, 125, wrab 26, ka¬ nal katowy 20, przewód 25 na prawo od suwaka sterowniczego 10, takze przesu¬ wa sie on w swoje lewe polozenie kon¬ cowe. Przestrzen na lewo od suwaka ste¬ rowniczego 10 odwietrza sie poprzez prze¬ wód 24, wrab 21 i otwór 22, Teraz prze¬ dostaje sie cisnienie laczne z przewodu 201 poprzez kanal sterowniczy 15, wyto¬ czenie 12, kanal sterowniczy 14 i prze¬ wód 34 do przeistrzeni na prawo od tlo¬ ka 30, tak ze przesuwa sie on w lewo.Trzon tlokowy 31, przesuwajacy sie w lewo wraz z tlokiem 30, laczy poprzez wrab 42 wnetrze cylindra na prawo od tloka 30 z przewodem 47, tak iz czesc ci¬ snienia lacznego moze przedostac sie do tego przewodu. Z przewodu 47 przedo¬ staje sie cisnienie laczne przez wytocze¬ nie 101 trzona tlokowego 91 do przewo¬ du 50 i do przestrzeni 213 ponizej tloka 212. Tlok 212 podnosi sie i porus'za przy tym drazkiem 211 tlok 208 tak daleko ku górze, ze zamyka on przewód 220. Tym samym cisnienie sterownicze nie moze przedostawac sie do ^przewodu 220 ani do urzadzenia wybieraka wstepnego 3. Jeze¬ liby podczas przebiegu laczenia kierowca nastawil dzwignie 4 urzadzenia wstepnego wybieraika w inne polozenie, a równo- — 4 -czesnie dzwignia 190 znajdowala sie jesz¬ cze w polozeniu wychylonym lub zostala wychyllona, to ta zmiana nastawiania urzadzenia wstepnego wybieraka pozosta¬ nie bez wplywu, laczenie odbywa sie ra¬ czej daleij bez zaburzenia, poniewaz opi¬ sane wlasnie urzadzenie uniemozliwia do¬ plyw cisnienia sterowniczego do urzadze¬ nia wstepnego^ wybieraka. Równoczesnie przedostalo sie cisnienie z przewodu 50 do przewodu 226, a od niego do przestrze¬ ni 182 na prawo od tloka 181 i do cylin¬ dra 155 ponizej Udka* 154. Polowy 179,180 sprzegla zostaja polaczone, tak ze silnik 150 poprzez kola zebate 177, 178, sprzeglo 179, 180 napedza wal 161, podczas gdy wskutek ruchu tloka 154 iku górze otwie¬ ra sie za pomoca drazków 153, 152 do¬ plyw paliwa. Polowy sprzegla, iktóre maja byc wlaczone, sa doprowadzane natych¬ miast w ich polozenie wchwytu pod dziala¬ niem pomocniczego urzadzenia wlaczaja¬ cego, tak iiz sprzeglo wlacza sie, a tlok 30 moze przesunac sie w swoje lewe polo¬ zenie IkoncoWe.Skoro tlok 30 znalazl sie w swoim le¬ wym polozeniu koncowym, zamyka sie do¬ plyw cisnienia lacznego do przewodu 47, a przewód 47 odwietrza sie poprzez wrab 43, przewód 48, wrab 71 i otwór 55. Cis¬ nienie laczne zanika, tlok 212, a z nim tlok 208 moga pod naciskiem sprezyny 210 znowu przesunac sie ku dolowi. Przewód 220 zostaje otwarty, tak ze do urzadzenia wstepnego wybieraka 3 moze znowu do¬ chodzic cisnienie sterownicze, sikoro wy¬ chyli sie dzwignie 190.Podczas biegu kly sprzegiel biegowych, bedace we wchwycie, moga wyskoczyc z te¬ go polozenia, nawet jezeli odnosny tlok stale znajduje sie pod cisnieniem w polo¬ zeniu wchwytu.Przyjmijjimy, ze sprzeglo laczne, przy¬ nalezne do tloka 60, otwarlo sie wskutek tego, ze kly obu polów sprzegla wypadly z wchwytu. Wskutek tego przez obrót walu 63 i ruch dzwigni 62, a tym samym trzonu tlokowego 61 ku dolowi, laczy sie przewód 45 z wnetrzem cylindra 65. W tym polozeniu przedostaje sie czynnik ci¬ snacy z przewodu 66 przez wrab 72 do przewodu 45, stamtad przez wrab 40 do przewodu 46 i przez wytoczenie 103 do przewodu 4$. Z przewodu 49 czynnik ci¬ snacy dostalje sie przez przewód 219 do przestrzeni 209. Tlok 208 podnosi sie', a równoczesnie za posrednictwem sworz¬ nia 215 podnosi sie czlon zamykajacy 195.Z przewodu 202 dostaife sie czynnik cisna¬ cy do przewodu 176 i powoduje, jak juz opisano, wylaczenie glównego sprzegla.Równoczesnie, jak Ijuz równiez opisano, zamytka tlok 208 doplyw czynnika cisna¬ cego do przewodu 220 itd. Czynnik cisna¬ cy z przewodu 219 przedostaje sie dalej do pomocniczego urzadzenia wlaczajacego 166, 167, 168.Poniewaz glówne sprzeglo jest wyla¬ czone i uruchomione odnosne pomocnicze urzadzenie wlaczajace, a poza tym przez przewód 66 dostaje sie cisnienie laczne pod tlok 60, wiec odnosni sprzeglo laczne, które sie wylaczylo, wlacza sie natych¬ miast.Do tego nie byl potrzebny zaden za¬ bieg (kierowcy, przeciwnie ledwie mógl on zauwazyc, ze sprzegjlo wylaczylo sie, poniewaz czlon zamykajacy 195 mógl dzieki podluznemu otworowi 198 poruszyc sie ku górze, nie poruszajac dzwigni 190.Skoro po wlaczeniu sprzegla trzon tloko¬ wy 61 zajmie znowu pokazane polozenie, przewód 45 jest zamkniety w odniesieniu do przewodu 66, natomiast odwietrza sie on przez wra|b 73 i otwór 56. Cisnienie moze wiec uchodzic ta sama droga, jak zostalo doprowadzone. Czlon zamykajacy 195 przesuwa isie pod dzialaniem sprezy¬ ny 199 na powrót w swoje dolne poloze¬ nie. Sprzeglo glówne wlacza sie, poniewaz przewód 176 jest zamkniety w odniesieniu do przewodu 202. 5 —Urzadzenie wedlug wynalazku daje du¬ za pewnosc w ruchu przekladni zmien¬ nych, paniewaiz wypadle z wchwytu sprze¬ gla (laczne wlaczaja sie zupelnie samo¬ czynnie i natychmiast. Zmiana biegu nie moze przy tym nastapic; zabieg kierowcy jest zbedny.Rodzaj wybieraka w urzadzeniu wed¬ lug wynalazku ma podrzedne znaczenie, o ile chodzi o wynalazek. Pokazane w przykladzie wykonanie zanikniecia urza¬ dzenia wybieraka, równoczesne z wyla¬ czeniem glównego isprzegla, nie jest ko¬ nieczne dla samej istoty wynalazku, jed¬ nak 'zwieksza ono pewnosc ruchu. PL