Pierwszenstwo: 30 pazdziernika 1936 (Stany Zjednoczone Ameryki) Wynalazek niniejszy dotyczy tackoi- metrów, w szczególnosci zas tachometrów mechanicznych odsrodkowych, w któirych do kierowania ruchów czesci, poddanych dzialaniu sily odsrodkowej, sluza spre¬ zyny.Glównym celem wynalazku jest stwo¬ rzenie tachometru odsrodkowego z me¬ chanizmem, pozwalajacym na zastosowa¬ nie tarczy, posiadajacej podzialke jedno¬ stajna na calej dlugosci bez stosowania ukladów dzwigni o nastawianej przeklad¬ ni, poslugujac sie slizgajacymi sie czes¬ ciami.Innym celem wynalazku jest nadanie tachometrowi prostych narzadów do na¬ stawiania zakresu wskazan.Innym celem wynalazku jest zaopa¬ trzenie tachometru w ulepszone urzadze¬ nie do regulacji napiecia poczatkowego sprezyny zwracajacej i do kalibrowania malych szybkosci wskaznika.Oprócz tego wynalazek ma na celu zmniejszenie do minimum wahan wskazów¬ ki tachometru, zwlaszcza w chwili rap¬ townej zmiany mierzotne|j szybkosci.Wynalazek dotyczy tachometriu od¬ srodkowego z ciezarem tachometrycznym, osadzonym na ramieniu, utrzymywanym przez sprezyne zwracajaca w polozeniu pochylym wzgledem walka napedowego przyrzadu, które pod wplywem sily od¬ srodkowej dazy do polozenia prostopadle¬ go wzgledem tego walka; polozenie rów-ftowagi dla kazdej okreslonej szybkosci osiaga sie przy zrównowazeniu sily od¬ srodkowej, wywierane} na ciezar tacho¬ metryczny, sila napiecia sprezyny zwraca¬ jacej. Obrót ramienia przekazuje sie wska¬ zówce, obracajacej sie po tarczy podzia¬ lowej, wycechowanej w wartosciach szyb¬ kosci (Obrotowej. Poniewaz sila odsrodko¬ wa, wywierana na ciezar tachometryczny, zmienia sie proporcjonalnie do kwadratu szybkosci obrotowej i proporcjonalnie do odleglosci ciezaru tachometrycznego od osi obrotu, przeto nie przeksztalcone prze¬ niesienie przesuwu tego ciezaru na wska¬ zówke wymagaloby podzialki niejedno¬ stajnej. Azeby tego uniknac, stosowano dotychczas uklad dzwigniowy o przeklad¬ ni zmiennej, w którym jedna czesc slizga sie po drugiej tak, iz niejednostajny prze¬ suw ciezaru tachometrycznego przeksztal¬ ca sie w jednostajny przesuw wskazówki.Ten jednak poslizgowy uklad dzwigniowy stanowi w tachometrze najwazniejsze zró¬ dlo niedokladnosci, tarcia i zuzycia; wyna¬ lazek ma tez przede wszystkim na celu usuniecie tego zródla usterek i zuzywania sie.W przyrzadzie wedlug wynalazku po¬ zadany jednostajny przesuw wskazówki osiaga sie dzieki takiemu ustawieniu spre¬ zyny zwracajacej, ze skladowa sily utrzy¬ mujacej, dzialajacej prostopadle do osi obrotu ciezarów tachometrycznych, rów¬ nowazy sile odsrodkowa, wywierana przez ten ciezar, gdy ten ostatni przesuwa sie z polozenia spoczynkowego o katy rów¬ ne, proporcjonalne dio rówtnych przyro¬ stów zmiany szybkosci obrotowej. Innymi slowy sprezyna zwracajaca jest talk urza¬ dzona, ze moment, wstrzymujacy jej re¬ akcje wzgledem osi wahan ciezaru tacho¬ metrycznego, równowazy moment odchy¬ lajacy sily odsrodkowej, wywieranej na ten ciezar, przy równych, przyrostach prze¬ suwu ciezaru tachometrycznego.Rysunek przedstawia przyklad tacho¬ metru wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia jego piomlowy prze¬ krój podluzny ivzdluz liinii 1—1 na fig. 3; fig. 2 — jego pionowy przekrój podluzny wzdluz linii* 2—2 na fig. 3, przy czym nie¬ które czesci zostaly czesciowo usuniete w celu lepszego uwidocznienia glowicy trzpienia, narzadów przenoszacych ruch oraz dzwigni; fig. 3 — jego przekrój po¬ przeczny wzdluz linii 3—3 na fig. 1; fig. 4 przedstawia schematycznie jego mecha¬ nizm i wyjasnia jego dzialanie za pomoca wykresu obciazenia lub wydluzenia spre¬ zyny zwracajacej dla poszczególnych po¬ lozen ciezaru tachometrycznego, odpo¬ wiadajacych poszczególnym wartoscilom mierzonej szybkosci, rózniacym sie kolej¬ no o wielkosc stala.Tachometr ma podstawe 11, zlozona z okraglej plyty 12, krótkiego obrzeza 13 i tulei lozyskowej 14 w srodku plyty 12.Obrzeze 13 jest zaopatrzone w symetrycz¬ nie wzgledem srednicy przeciwleglych punktach w dwa pionowe wsporniki 15, 16 ze zgrubieniami 21 \ do ich górnych kon¬ ców przymocowana jest trzema srubami 17 pokrywka 18 z plytka podzialkowa 19.Wsporniki 15, 16 maja boki ukosne; wspor¬ nik 16 jest szerszy od wspornika 15 i ma wyciecie 20, ulatwiajace dostep do mecha¬ nizmu, którego czesci moga byc po pola¬ czeniu osadzone jalklo calosc na podsta¬ wie 11.Podstawa 11 z mechanizmem, pokrywka 18, plytka podzialkowa 19 i wskazówka 22 jest nakryta oslona 23, wykonana najlepiej z materialu izolacyjnego, nalozona dolnym koncem dosc szczelnie na obrzeze 13 pod¬ stawy 11^ przymocowana czterema sruba¬ mi 24, wkreconymi w dolna czesc wspor¬ ników 15, 16 i w nasadki 25, 26 obrzeza 13, i oparta o kolnierz 27 podstawy 11.Do osadzenJia tachometru na tablicy z przyrzadami ma oslona 23 w górnym koncu kolnierz 28 z czterema uchami 29 — 2 —z otworami 30 na sruby. Górny wylot oslo¬ ny 23 jest zamkniety szklana szyba 31, osadzona w niej miedzy pierscieniem roz¬ porowym 32 a wewnetrznym kolnierzem 33 oslony 23 ze wstawka z gumowej usz¬ czelki 34, Mechanizm tachometru ma wydrazony walek 35, osadzony iza posrednictwem kulkowych lozysk 36 w tulei lozyskowej 14 i dzwigajacy przymocowany don sruba 37 krazek 38, stanowiacy podstawe pozo¬ stalych obrotowych czesci mechanizmu, a oparty za posrednictwem kolnierza 39 walka 35 o górna powierzchnie czolowa *gómego lozyska 36. Walek 35 jest zakon¬ czony u dolu kwadratowym lbem 40 do laczenia go z gietkim walem lub z innym narzadem, sluzacym do napedzania tacho¬ metru przez wal korbowy silnika lub przez inny obrotowy narzad, którego szybkosc obrotowa ma byc mierzona.W celu zmniejisteenia drgan wskazów¬ ki, wystepujacych zazwyczaj w tachome¬ trach, napedzanych gietkim walem, zasto¬ sowano sprzeglo sprezyste, pochlaniajace jego drgania obrotowe, umieszczone pomie¬ dzy walkiem 35 a miejscem przylaczenia gietkiego walu napedowego. W tym celu kwadratowy leb 40 jest wykonany oddziel¬ nie od walka 35 i ima cylindryczna nasad¬ ke 41 o srednicy mniejszej od jego boku, wpuszczona w dolny koniec wydrazenia walka 35 i zaopatrzona w szczeline, w któ¬ ra wchodzi dolny koniec plaskiej sprezy* ny 42, umocowanej wr tejze za pomoca przetyczki 43. Górny /koniec sprezyny 42 jest przymocowany piodobna przetyczka 44 do cylindrycznego trzpienka 45, umie¬ szczonego w wydrazeniu walka 35 i pola¬ czonego z nim jeszcze jedna przetyczka 46, Lewy koniec przetyczki 43 wystaje z bocznej powierzchni nlasadki 41 i wcho¬ dzi w wyciecie 47, wykonane w dolnym koncu walka 35 i obejmujace kat okolo 120°, co umozliwia wzgledny obrót lba 40 wzgledem walka 35 w granicach tego ka¬ ta. Gdy sprezyna 42 jest nie odksztalco- na, to koniec przetyczki 43 znajduje sie posrodku wyciecia 47, co umozliwia spre¬ zynie 42 skrecanie sie o kat 60°, zanim ko¬ niec przetyczki 43 oprze sie o jeden luib drugi brzeg wyciecia 47. Dzieki sprezysto¬ sci sprezyny 42 i bezwladnosci krazka 38 drgania walu gietkiego, przeniesione na leb 40, nie przenosza sie na walek 35 i wskazówke tachometru.Krazek 38 jest zaopatrzony w trzpie¬ nie 50, umieszczone po przeciwnych jego stronach tak, iz ich os przecina prosto¬ padle os walka 35. Na nich osadzone jest obrotowo wahadlo tach/oimetryczne, zlozo¬ ne z dwóch równoleglych plaskowników 51, osadzonych obrotowo na trzpieniach 50 i laczacych konce walcowych cieza¬ rów tachometrycznych 52, 53. Gdy ta¬ chometr znajduje sie w stanie spoczynku, wówczas plaszczyzna wahadla tworzy z osia walka 35 kat okolo 45°, pr^ czym jest ono utrzymywane w tym polozeniu srubowa sprezyna zwracajaca 54, której zewnetrzny koniec jest polaczony z gór¬ nym ciezarem tachometrycznym 52, ko¬ niec zas wewnetrzny je&t przyczepiony do krazka 38 wewnatrz kenta pomiedzy plasz¬ czyzna wahadla a walkiem 35. Dla pola¬ czenia sprezyny zwracajacej 54 z górnym ciezarem tachometrycznym 52 ma on w pogrubionej srodkowej czesci 55 poprzecz¬ na szczeline 56 o glebokosci wiekszej od jego promienia i podluzna wspólosiowa przetyczke 57, haczyk zas zewnetrzny 58 sprezyny zwracajacej 54 jest wsuniety w szczeline 56 i zahaczony o przetyczke 57.Haczyk wewnetrzny 59 sprezyny zwraca¬ jacej 54 jest zaczepiony podobnie o prze¬ tyczke 60, umieszczona w pionowej szczelin nie 61 wspornika 62, osadzonego obroto¬ wo na trzpienku 63 w wycieciu 64 krazka 38. Dolny koniec wspornika 62 jest zaopa- trzoiny w srube nastawcza 65 z nakretka dociskowa 66, która opiera sie o wew¬ netrzna scianke wyciecia 64 i która moz- - 3 —na go obracac okolo trzpienka 63 tak, aby odpowiednio nastawic napiecie sprezyny zwracajacej 54.W spoczynkowym polozeniu wahadla tachometryczngo os sprezyny zwracajacej 54 twiorzy z jego plaszczyzna kat ostry, tak iz wywiera na nie niewielki tylko mo¬ ment zwracajacy, utrzymujacy je w po¬ lozeniu spoczynkowym, póki walek nie osiagnie tej szybkosci obrotowej, która ma stanowic dolna grahice zakresu wskazan przyrzadu. To poczatkowe napiecie spre¬ zyny zwracajacej mozna rejgulowac sruba naistawcza 65. Dla nastawienia spoczynko¬ wego polozenia wahadla tachometryczne¬ go krazek 38 jest zaopatrzony w wysta¬ jacy poziomy trzpieniek 67, o który opiera sie jeden z plaskowników 51 nieco ponizej swej osi obrotu. Podobny trzpieniek 68 ogranicza wychylenie wahadla tachome¬ trycznego pod wplywem sily odsrodkowej, nie pozwalajac mu przekroczyc polozenia tworzacego kat okolo 16° z poziomem. Po¬ laczenie konców sprezyny zwracajacej 54 z ciezarem tachometrycznym 52 i wspor¬ nikiem 62 za pomoca' trzpienka i haczyka pozwala jej obracac sie tak, iz wywiera ona zawsze sile wzdluz linii prostej, laczacej srodki obu trzpienków, nie ulegajac gieciu.Obrót wahadla tachometrycznego okolo trzpieni 50 przeksztalca sie przy jednoczes¬ nym zwiekszeniu w obrót wskazówki 22 za posrednictwem Ukladu dzwigni o niezmien¬ nym stosunku przekladni i pionowo prze¬ suwnego nurnika 73. W tytm celu jeden z plaskowników 51 ma ramie 69, lekko po¬ chyle wzgledem plaszczyzny wahadla i gór¬ nym koncem polaczone obrotowo z jednym koncem drazka 70, którego drugi koniec obrotowo obejmuje trzpieniek 71, posiada¬ jacy na lewym koncu jedna z dwóch kato¬ wych dzwigni 72, które swym prawym kon¬ cem nadaja pionowy przesuw nurnikowi 73, dolna czescia umieszczonemu przesuwnie w wydrazeniu walka 35 Katowe dzwignie 72 $a sztywno zlaczone poprzeczkami 74 i 75, z których pierwsza jest wspólosiowa z trzpienkiem 71, laczacym drazek 70 i lewy koniec jednej z dzwigni katowych 72. Te dzwignie 72 sa osadzone obrotowo za po¬ srednictwem oski 76 na koncu wysiegnika 77, umieszczonego na krajzku 38 srednico¬ wo przeciwlegle do wyciecia 64, W którym osadzony jest wspornik 62 sprezyny. Pra¬ we konce katowych dzwigni 72 sa zaopa¬ trzone w jskierowane ku wnetrzu trzpienki 78, przyiegaljace od dolu do kolnierza 79 glowicy 80 nurnika 73. Glowica 80 nurnika ma srednice wieksza od srednicy wydraze¬ nia walka 35 i opiera sie w stanie spoczyn¬ ku o górny jego koniec. Gdy wahadlo ta¬ chometryczne pod wplywem sily odsrodko¬ wej odchyla sie w prawo, nurnik 73 zostaje podniesiony za posrednictwem ramienia 69, drazka 70, dzwigni 72 i kolnierza 79 o dlu¬ gosc w przyblizeniu proporcjonalna do ka- - ta obrotu wahadla.Pionowy przesuw nurnika 73 przeksztal¬ ca sie w obrót wskazówki 22 za posrednic¬ twem walka 86 i przekladni zebatej, osa1 dzonej ha plytce 81, która jest przymoco¬ wana od dolu do pokrywki 18 sryfoami 82, otoczonymi tulejkami 83. Do plytki 81 przy¬ mocowane sa dwa trzpienie 84, przez które przechodza poziome wspólosiowe sruby 85, zakonczone stozkiem, wchodzacym w zagle¬ bienia lozyskowe, wykonane w koncach walka 86. Do walka 86 przymocowane jest ramie 87, którego koniec, zakrzywiony w postaci haczyka 88, opiera isie o plaska po¬ wierzchnie wkladki 89, wykonanej z twar¬ dego kamienia i osadzonej w górnej po¬ wierzchni czolowej glowicy 80 nurnika 73.Ramie 87 jest wykonane z chromowanego drutu stalowego, uzywanego na struny in-, strumentów muzycznych, dzieki czemu je¬ go tarcie o wkladke 89 jest znikome, i przy¬ lega ^do, niej pod dzialaniem srubowej sprezyny 90, któfej jeden koniec jest przy¬ mocowany do plytki 81, a drugi zaczepio¬ ny o ramie 87 tak, ze ciagnie to ramie do dolu. Na walku 86 osadzony jest za pomo- — 4 —"ca sruby naciskowej 96 kolnierz 91, do którego przymocowany jest drazek 92, przechodzacy przez otwór 93 plytki 81 i przylegajacy górnym koncem do poziome¬ go drazka 94, osadzonego w trzpieniu 95, osadzonym obrotowo pomiedzy plytka 81 a pokrywka 18. Walek 86 i drazek 94,, jak mozna najlepiej ocenic z fig. 3, sa wichro¬ wate, przy czym poziome ich rzuty przeci¬ naja sie pod katem ostrym. Kolnierz 91 mozna, po zwolnieniu sruby naciskowej 96, obracac okolo walka 86 i przesuwac wzdluz niego, zmieniajac w ten sposób miejsce drazka 94, w^ którym przylega don dra¬ zek 92.Na trzpienku 95 osadzony jest nad drazkiem 94 poziomy wycinek zebaty 97, zazebiony z kólkiem zebatym 98, osadzo¬ nym na pionowej osce 99, osadzonej obro¬ towo w plytce 81 i pokrywce 18. Na gór¬ nym koncu oski 99, wystajacym ponad po¬ krywke 18 i plytke podzialkowa 19, osa¬ dzona jest wskazówka 22, podlegajaca dzia¬ laniu sprezyny spiralnej 100, obracajacej ja do polozenia zerowego to znaczy w kie¬ runku przeciwnym do ruchu wskazówki ze¬ garka, jak uwidoczniono na fig. 3, a przy¬ mocowanej koncem wewnetrznym do oski 99, zewnetrznym zas do jednej z tulejek 83.Obrót wskazówki 22 w lewo jest ograni¬ czony zatrzymem 101, przymocowanym do pokrywki 18 i chwytajacym wycinek zeba¬ ty 97, Walek 35 jest dbracany przez wal kor¬ bowy silnika lub inny narzad obrotowy, któ¬ rego szybkosc obrotowa mierzy sie za po¬ srednictwem gietkiego walu, przylaczone¬ go do kwadratowego lba 40 i sprezyny pla¬ skiej 42, pochlaniajacej obrotowe drgania walu gietkiego, które dzieki temu nie prze¬ nosza sie na wskazówke" tachometru. Wa¬ lek 35 obraca krazek 38 z wahadlem tacho¬ metrycznym, sprezyna zwracajaca i osadzo¬ nymi na tym krazku dzwigniami. Póki szyb¬ kosc obrotowa walka 35 jiie przekracza dol¬ nej granicy zakresu wskazan tachometru, poty sprezyna zwracajaca 54 utrzymuje wa¬ hadlo tachometryczne w polozeniu poczat¬ kowym, w którym jeden z jego plaskowni¬ ków 51 przylega do trzpienka 67. W miare wzrostu szybkosci obrotowej wahadlo ta¬ chometryczne zaczyna pod wplywem sily odsrodkowej, wywieranej na ciezary tacho¬ metryczne 52, 53, a wbrew sile napiecia sprezyny zwracajacej 54, obracac sie okolo trzpieni 50.Obrót wahadla tachometrycznego prze¬ nosi sie za posrednictwem ramienia 69, drazka 70, dzwigni katowych 72, kolnierza 79, nurnika 73, wkladki 89, ramienia 87, walka 86, drazka 92, drazka 94, zebatego wycinka 97, kola zebatego 98 i oski 99 na wskazówke 22.Sila odsrodkowa jest proporcjonalna do kwadratu szybkosci obrotowej i do odle¬ glosci ciezarów tachometrycznych 52, 53 od osi obrotu^ która nieco wzrasta wraz z odchyleniem wahadla tachometrycznego w prawo. Moment sily odsrodkowej wzgle¬ dem osi trzpieni 50 jest jej iloczynem przez pionowa odleglosc ciezarów tachometrycz¬ nych 52, 53 od tej osi, która w miare obro¬ tu wahadla tachometrycznego w prawo nie¬ co maleje. Dzieki ustawieniu plaszczyzny tego wahadla pod katem okolo 45° wzgle¬ dem osi obrotu wplyw zmiany obu tych od-, leglosci w przyblizeniu znosi sie wzajemnie tak, iz zmiany momentu sily odsrodkowej wzgledem osi trzpieni 50 sa zasadniczo pro¬ porcjonalne do kwadratu szybkosci obro-- towej.Sila napiecia sprezyny zwracajacej 54 wzrasta w miare, jak wzrasta dlugosc tejze przy wzglednym obrocie wahadla tachome¬ trycznego w prawo, gdy punkt zaczepienia jej zewnetrznego konca o trzpieniek 57 od¬ dala sie od osi obrotu. Jednoczesnie Ten punkt zaczepienia sie obniza, powiekszajac przez to ramie dzwigni sily napiecia spre¬ zyny wzgledem osi trzpieni 50. Moment wiec sily napiecia sprezyny zwracajacej 54 wzgledem osi trzpieni 50 wzrasta szybciej — 5 —niz ta sila, a przebieg jego wzrostu zalezy od polozenia trzpienka 60 wzgledem pozo¬ stalych narzadów.Wahadlo tachometryczne ustala sie w polozeniu, w. którym moment sily odsrod¬ kowej* wzgledem osi trzpieni 50 jest zrów¬ nowazony motnentem sily napiecia sprezy¬ ny zwracajacej 54 wzgledem tejze osi. Je¬ zeli dobrac wymiary tak, by ten ostatni mo¬ ment wzrastal jako funkcja liniowa kwa¬ dratu odchylenia wahadla tachometryczne¬ go od polozenia spoczynkowego, to odchy¬ lenie to moze byc proporcjonalne lub w przyblizeniu proporcjonalne do szybkosci obrotowej walka 35, Aby osiagnac to, trzeba urtiiescic trzpie- niek 60, o który zahaczony jest wewnetrz¬ ny koniec sprezyny zwracajacej 54, wzgle¬ dem wahadla tachometrycznego tak, by skladowa sily napiecia tej sprezyny, skie¬ rowana prostopadle do walka w kierunku przeciwnym do sily odsrodkowej, równo¬ wazyla: sile odsrodkowa przy wychyleniu tego wahadla z polozenia spoczynkowego o kat liniowo proporcjonalny do przyrostu szybkosci obrotowej.W tym wzgledzie nalezy zauwazyc, ze najpierw1 wielkosc i ciezar plaskowników 51, ciezarów tachometrycznych 52, 53 wa¬ hadla, nastepnie polozenia katowe poczat¬ kowe lub spoczynkowe wahadla oraz ma- ximum kata wychylenia sa najpierw wyzna¬ czone w przyblizeniu, uwzgledniajac istnie¬ jace wymiary i ciezary.Na fig. 4 oznaczono mase M ciezarów tachometrycznych, pomyslana jako skupio¬ na na osi górnego ciezaru 52, dlugosc L po¬ lowy plaskownika 51 i katy at, cr7 miedzy plaszczyzna wahadla tachometrycznego a osia obrotu w obu jego skrajnych poloze¬ niach, a ponadto przedstawiono schema¬ tycznie oba skrajne polozenia ramienia 69, drazka 70 i dzwigni katowej 72.Polozenie trzpienka 60 jest do pewne¬ go stopnia wyznaczone przez wzgledy kon¬ strukcyjne; w tych granicach obiera sie je poczatkowo na podstawie oceny, a nastep¬ nie wprowadza dlan poprawke na podsta¬ wie rachunku, przeprowadzonego dla tego polozenia poczatkowego. Obiera sie je tak, by juz w polozeniu spoczynkowym os spre¬ zyny zwracajacej tworzyla pewien kat z plaszczyzna wahadla tachometrycznego tak, iz sprezyna juz wtedy przyciaga je ku osi obrotu. Kat fa7—Qx), o który wahadlo tachometryczne obraca sie, przechodzac od polozenia, odpowiadajacego szybkosci naj¬ mniejszej, do polozenia, odpowiadajacego szybkosci najwiekszej, dzieSli sie na pewna liczbe równych czesci, wyznaczajac jego polozenia dla kazdego równego przyrostu ruchu tak, aby te polozenia odpowiadaly proporcjonalnie przyrostom szybkosci. Je¬ zeli np. najmniejsza szybkosc, mierzona ta¬ chometrem, wynosi 500 obrotów na minute, najwieksza zas — 3500 obrotów na minute, to kat obrotu wahadla mozna podzielic na szesc równych czesci, z których kazda od¬ powiada przyrostowi szybkosci o 500 obro¬ tów na minute.Sile odsrodkowa F dla kazdej z tych szybkosci oblicza sie z równania F = Af.I.sina(^-)2, gdzie N jest to liczba obrotów na minute, a — kat miedzy plaszczyzna wahadla ta¬ chometrycznego a osia obrotu. Potrzebna sile S sprezyny zwracajapej okresla sie na¬ stepnie, wyznaczajac graficznie jej wydlu¬ zenie miedzy jej polozeniem, odpowiadaja¬ cym szybkosci najwiekszej a najmniejszej, i dzielac przez to wydluzenie róznice mie¬ dzy sila odsrodkowa przy szybkosci naj¬ wiekszej i najmniejszej. Nastepnie wylicza sie skladowa pozioma R sily napiecia spre¬ zyny zwracajacej dla kazdego polozenia wahadla tachometrycznego ze wzoru R = S . D . (cos b — sin b tg a), gdzie b jest to kat pomiedzy osia sprezy¬ ny zwracajacej a prostopadla do osi dbro- — 6 —tu, D — wydluzenie sprezyny zwracajacej.Jezeli wybrane polozenie trzpienka 60 jest wlasciwe, to skladowa R sily napiecia spre¬ zyny zwracajacej równowazy w kazdym po¬ lozeniu sile odsrodkowa F. Jezeli jednak znalezione liczby nie sa sobie równe, to po¬ lozenie trzpienka 60 trzeba zmieniac poty, póki nie znajdzie sie dlan polozenia wla¬ sciwego, w którym osiagnie sie równomier¬ ny ruch katowy wahadla dla równomier¬ nych zmian szybkosci obrotu, wywolanych przez nierównomierne zmiany wydluzenia sprezyny (jak to pokazano przez zakresko- wane pole o ksztalcie czesci sierpa kolowe¬ go na fig. 4) oraz przez reakcje przeciw ru¬ chowi na zewnatrz wahadla. PL