Wi obrabiarkach, zwlaszcza w maszy¬ nach do rytowania lub do kopiowania, do dokladnego prowadzenia i unoszenia ciez¬ kich wzgledem siebie ruchiomych* czesci, które podczas pracy musza byc porusza¬ ne recznie, stosuje sie czesto sanki rózne¬ go ksztaltu, które sa osadzone na prowad¬ nicach slizgowych lub kulowych. Prowad¬ nice te zadawalniaja wprawdzie pod wzgledem wymaganego) jednoczesnego przejmowania róznie skierowanych reak¬ cji, ale stwierdzono, ze nawet prowadni¬ ce kulowe przy ulozeniu ciezkich przed¬ miotów nie sa dostatecznie latwo ruchli¬ we, gdyz kulki wzglednie tory toczne od¬ ksztalcaja sie sprezyscie wskutek duzego nacisku powierzchniowego, tak iz ich opór ruchu zwieksza sie a sanki odchylaja sie od przepisanego polozenia. Oprócz tego przy zbieraniu wiekszych wiórów naste¬ puja trwale zmiany ksztaltu kulek wzgled¬ nie ich torów, co oczywiscie sprowadza dalsze, w zadnym przypadku niedopusz¬ czalne powiekszenie oporu ruchu i wywo¬ luje bledy polozenia. Mozna wprawdzie osiagnac zmniejszenie nacisku powierzch¬ niowego przez powiekszenie liczby kulek lub pomnozenie ich, lecz ze wzgledu na ograniczone warunki przestrzenne w ta¬ kich obrabiarkach i ze wzgledu na to, ze kulki poruszaja sie razem o polowe drogi sanek, mozna te srodki tylko rzadko sto¬ sowac; poza tym pociagalyby za soba te srodki (przy zastosowaniu bardzo duzych kulek) dosc znaczne podrozenie obrabiar¬ ki. Proponowano juz stosowac cylindrycz-ne narzady toczne, lecz w znanych dotych¬ czas konstrukcjach tego rodzaju narzady toczne sa umieszczone tak, ze moga one byc obciazone tylko w jednym kierunku.Aby mozna bylo odbierac naciski o róz¬ nych kierunkach, nalezy w znanych kon¬ strukcjach uzywac zawsze wiecej oddziel¬ nych torów tocznych i prowadnic do na¬ rzadów tocznych, co daje w wyniku skom¬ plikowane formy konstrukcyjne i prowa¬ dzi do niepozadanie duzych rozmiarów urzadzenia.Wedlug wynalazku niedogodnosci tych unika sie w tón sposób, ze dla dokladne¬ go prowadzenia i unoszenia wspomnianych czesci lobrabiarek wiecej niz cztery cylin¬ dryczne narzady toczne, których dlugosc osiowa jest mniejsza anizeli srednica, wsta¬ wia sie ze skrzyzowaniem na przemian osi podluznych tych narzadów, pomiedzy dwie powierzchnie toczne, w ksztalcie litery V, przy czym przewidziana jest klatka, któ¬ ra swymi wycieciami utrzymuje narzady toczne w takiej- wzajemnej odleglosci, która jest najlepiej mniejsza anizeli sred¬ nica tych narzadów. Dalej wedlug wyna¬ lazku wyciecia w klatce sa wykonane najlepiej tak, ze nieprawidlowe wlozenie narzadów tocznych jest niemozliwe wzgle¬ dnie daje sie latwo rozpoznac.Konstrukcja tego wynalazku ma te za¬ lete, ze przy zachowaniu przestrzeni, któ¬ ra jest praktycznie równa przestrzeni ko¬ niecznej do prowadnic kulowych, osiaga sie bardzo maly opór ruchu i duza ddkladnosc prowadzenia, co jest bardzo wazne zwlasz¬ cza przy ograniczonych warunkach prze¬ strzennych i duzej wadze ulozonych cze¬ sci a Wiec szczególnie w maszynach do rytotwania lub do kopiowania.Znane jest co prawda stosowanie skrzyzowanych narzadów tocznych do prowadzenia karetek maszyn do pisania, przy tym jednak, poniewaz chodzi tu o prowadzenie tylko stosunkowo lekkiej czesci, stosuje sie walki tylko o takim ksztalcie, liczbie i rozmieszczeniu, jak to jest geometrycznie wymagane do prowa¬ dzenia. W znanych konstrukcjach stosuje sie z tego wzgledu w kazdym prowadze¬ niu tylko dwie pary skrzyzowanych wal¬ ków, które sa jak najdalej oddalone od siebie. Ponadto walki kazdej pary stykaja sie ze soba i podtrzymuja ciezar tylko na pewnej czesci swej dlugosci, poniewaz ich konce posiadaja mniejsza srednice. Taka konstrukcja wystarcza byc moze do pro¬ wadzenia lekkiej karetki maszyny do pi¬ sania ale jest zupelnie nieuzyteczna do osadzenia ciezkich czesci maszyn obrabia¬ rek.Oprócz zastosowania w maszynach do rytowania lub kopiowania, urzadzenie we¬ dlug wynalazku moze byc stosowane we wszystkich przypadkach, w których cho¬ dzi o osiagniecie, przy malym zuzyciu miejsca i duzej nosnosci, malego oporu tocznego wzglednie wysokiej dokladnosci prowadzenia (przez unikniecie luzów w lo¬ zyskach oraz zuzywanie sie), o co wlasnie chodzi w wielu obrabiarkach. A wiec oprócz wymienionych powyzej maszyn do rytowania wzglednie maszyn do kopiowa¬ nia, wynalazek niniejszy moze byc za¬ stosowany z korzyscia we wszystkich tych obrabiarkach, w których czesci, pomimo duzego ich obciazenia, powinny dawac sie przesuwac z latwoscia tam i z powrotem, np. w suportach maszyn szlifierskich, oraz w przesuwnych w kierunku osiowym su¬ portach obrabiarek do obtaczania walców.Ponadto znaczne korzysci daje zastosowa¬ nie wynalazku niniejszego w tych obra¬ biarkach, w których na pierwszym planie stoi nie latwosc przesuwania ich czesci, lecz dokladnosc prowadzenia ich oraz brak luzów, np. w stolach suportów wier¬ tarek do wzorców, wiertarek do otworów o bardzo malej srednicy i podobnych ma¬ szynach.Jako przyklad zastosowania wynalaz¬ ku niniejszego, na rysunku uwidoczniono — 2 —schematycznie maszyne do kopiowania a mianowicie fig. 1 przedstawia widok z boku, fig. 2 — widok z góry tej maszy¬ ny, fig. 3 —czesciowo w przekroju a czes¬ ciowo w widoku sanki przesuwane w kie¬ runku poziomym, a fig. 4—6 przedstawiaja w zwiekszonej podzialce poszczególne cze¬ sci prowadzenia waleczkowego.Na stojaku 1 maszyny umocowana jest pionowa prowadnica 2, na której osadzo¬ ny jest przesuwnie dzwigar 3. Dzwigar ten jest wyposazony w dwie poziome pro¬ wadnice 5, na których slizga sie rama 6—7 o ksztalcie litery U, na której poziomej poprzecznej prowadnicy 7 osadzona jest z kolei belka 8. Na belce 8 osadza¬ na jest obsada 9 narzedzia roboczego, obsada 10 sztyftu kopiujacego (dla robo¬ ty stosunku przeniesienia 1:1) oraz nasa¬ da 11, która jest polaczona z „punktem roboczym" 12 pantografu P, osadzonego za posrednictwem osi poziomej 13 na stojaku 1. Z „punktem wiodacym" 12a pantografu polaczona jest przegubowo tuleja 14, któ¬ ra za pomoca dwóch dzwigni 15, 16, osa¬ dzonych na belce 8, jest prowadzona zaw¬ sze równolegle do osi narzedzia robocze¬ go a podczas odchylen pantografu P do¬ okola osi 13 slizga sie w tulei dzwigni 15.Czesc dolna tullei 14 sluzy zwykle j&ko uchwyt; jednoczesnie zawiera ona obsade 17, w której — przy zmniejszaniu mode¬ lu — osadzony jest sztyft kopiujacy 18, a przy powiekszaniu —narzedzie robocze.Laczny ciezar wszystkich czesci, prze¬ suwajacych sie w kierunku pionowym, jest wyrównany za pomoca przeciwwagi lub sprezyny (nie przedstawionych na ry¬ sunku) , przy czym przenoszenie sily usku¬ tecznia sie za pomoca tasmy 19, która jest np. przymocowana do jednej z prowadnic 5 i obiega krazek 20.W celu osiagniecia mozliwosci latwe¬ go przesuwania i duzej dokladnosci pro¬ wadzenia sanek 3 i 6 oraz 8 pomimo ich stosunkowo znacznego ciezaru prowadni¬ ce, po których przesliwaja sie te liarzady, sa wykonane wedlug wynalazku jako pro- wadzenia walkowe wedlug fig. 4—6. W odpowiednich miejscach maszyny umoco¬ wane sa prowadnice 21, zaopatrzone w roWiki o przekroju poprzecznym w ksztalcie litery V. W rowki te wlozone sa waleczki 22, tak iz os podluzna kazde- goi waleczka krzyzuje sie z osiami dwóch waleczków sasiednich, jak to widac z fig. 5 rysunku. Poniewaz dlugosc osiowa tych waleczków jest przy tym nieco krótsza od ich srednicy, zostaje zapewnione to, ze plaskie powierzchnie czoloiwe tych wa¬ leczków nigdy nie sa obciazone. Dzieki temu, ze dlugosc osiowa waleczków jest tylko nieznacznie mniejsza od ich sredni¬ cy oraz dzieki temu, ze wzajemnemu sty¬ kaniu sie waleczków zapobiega klatka 23, której otwory 24 utrzymuja waleczki w odstepie wzajemnym takim, ze wolna od¬ leglosc pomiedzy waleczkami jest celowo mniejsza od ich srednicy, zostaje zapew¬ niona duza nosnosc prowadzenia walecz¬ kowego. Otwory 24 sa celowo przestawia¬ ne wzgledem siebie tak, iz wadliwe wlo¬ zenie do nich waleczków nie jest mozli¬ we wzglednie daje sie natychmiast zau¬ wazyc.W celu osiagniecia najwyzszego stop¬ nia dokladnosci prowadzenia stosuje sie specjalne narzady do nastawiania, np. w postaci znanych listw klinowych. W tym przypadku z tylu jednej z prowadnic 21 waleczków, w odpowiedniej czesci 25 ma¬ szyny, wyciety zostaje klinowy rowek 26, do którego pasuje klin 27, jedna strona przylegajacy do czesci 25 maszyny, a dru¬ ga — do prowadnicy 21. Klin 27 moze byc przesuwany w kierunku podluznym, przez co zmieniana moze byc odleglosc pomie¬ dzy prowadnica 21 a czescia 25 maszyny.Przesuwanie to mozna umozliwic np. przez to, ze w rowek poprzeczny 28 kli¬ na 27 wstawia sie glówke srubki 29, wkreconej do czesci 25 maszyny; zaryglo- - 3 —w&mie tej sruibki po naistawieniu jej usku¬ tecznia sie np. za pomoca zacisku 31, do¬ ciskanego do srubki 29 za pomoca srubki 32. W celu umozliwienia nastawiania pro¬ wadnic 21 otwory 33, w które wkreca sie srubki 34 laczace prowadnice 21 z czescia 25 maszyny, wywierca sie o srednicy nie¬ co wiekszej od srednicy, której wymaga¬ loby wkrecanie srubek 34. Wzmiankowa¬ ne wyzeij czesci urzadzenia zostaly opisa¬ ne w zastosowaniu do ma wania albo do kopiowania ale mog4 byc równiez zastosowane do wszelkiego ro¬ dzaju obrabiarek. PL