Znane dotychczas sposoby obróbki ko¬ sci zmierzaja w ogólnosci ku dwu calkowi¬ cie róznym celom: albo ku wyciagnieciu z kosci mozliwie calej zawartej w nich ilo¬ sci tluszczu bez wzgledu na otrzymanie substancji klejowej lub ku uzyskaniu w sta¬ nie nienaruszonym substancji klejowej (kol- lagenu) potrzebnej do fabrykacji zelatyny i kleju, przy czym racjonalne wyciagniecie tluszczu, a w szczególnosci tluszczu jadal¬ nego, jest uwazane za sprawe mniejszej wagi.W przeciwienstwie do sposobów, w któ¬ rych zwraca sie mniej uwagi albo na otrzy¬ mywanie substancji klejowej, albo tez tlu¬ szczu, wynalazek niniejszy ma na celu otrzymywanie w mozliwie najdalej idacej mierze substancji-klejowej przy jednoczes¬ nym jednak praktycznie biorac calkowitym uzyskiwaniu tluszczu jadalnego, nadajace- go sie do przechowywania. Zgodnie z wy¬ nalazkiem niniejszym kosci zostaja podda¬ ne trwajacej dluzszy czas goracej kapieli wodnej, której temperatura jest dobrana takr ze wytopiona zostaje przewazajaca czesc tluszczu zawartego w kosciach, przy czym jednakze przede wszystkim substan¬ cja klejowa pozostaje, praktycznie biorac, w stanie nienaruszonym. Po tym procesie nastepuje odtluszczanie nastepne, majace na celu najdalej idace odtluszczenie kosci (az do kilku zaledwie dziesietnych procen¬ tu) , w ciagu którego w kapieli natryskowej w temperaturach, wprawdzie lezacych po¬ wyzej punktu topliwosci tluszczów, lecz ponizej temperatury, w której substancjaklejowa rozpuszcza sie widocznie, wyplu¬ kany zostaje tluszcz pozostaly jeszcze w kosciach.Dla sposobu zgodnego z wynalazkiem niniejszym istotne zatem jest odtluszczanie wstepne w polaczeniu z odtluszczaniem na¬ stepnym, co ma na celu otrzymywanie wy- sokowartosciowego surowca do fabrykacji zelatyny i kjleju oraz do przemyslu prze¬ robu kopyt i racic.Temperatura kapieli wodnej, potrzeb¬ na do odtluszczania wstepnego kosci przy zachowaniu warunku zasadniczego, ze w kapieli wodneij substancja klejowa zasad¬ niczo nie zostanie rozpuszczona, moze byc tym wyzsza, im krócej kosci pozostaja w tej kapieli. Poniewaz w temperaturze wrzenia wody nastepuje znaczne rozpuszczanie sie kollagenji, temperatura kapieli wodnej mu¬ si byc nizsza od temperatury wrzenia wo¬ dy. Jako szczególnie ekonomiczna okazala sie kapiel o temperaturze okolo 92—93°C trwajaca szesc godzin.Wydajnosc procesu otrzymywania tlusz¬ czu mozna powiekszyc przez zastosowanie sposobów nastepujacych.Po pierwsze przez doprowadzanie pary do kapieli wodnej, przy czym jednakze na¬ lezy zwaizac na to, aby swieza para nie stykala sie bezposrednio z koscmi, gdyz na powierzchni kosci mogloby zachodzic kal- cynowanie ich czyli odbudowa kollagenu.W tym samym celu zgodnie z wynalazkiem niniejszym dzialanie odtluszczania wstep¬ nego moze byc wzmocnione przez obecnosc pecherzyków powietrza, które moga byc wytwarzane np. przez wdmuchiwanie po¬ wietrza goracego.Do zamierzonego celu mozna dojsc w szczególnosci przez laczne doprowadzanie zarówno pary, jak i powietrza goracego przy tym samym czasie trwania kapieli i utrzymywaniu nizszej temperatury, albo tez przy jednakowej wysokosci temperatu¬ ry i skróconym czasie trwania odtluszcza¬ nia wstepnego. Przy zastosowaniu dosta¬ tecznie silnego doplywu goracego powie¬ trza i ewentualnie pary dolna granica tem¬ peratury odpowiadajaca ekonomicznemu otrzymywaniu tluszczu bez naruszenia sta¬ nu substancji klejowej moze wynosic okolo 65 do70°C.W praktyce okazalo sie korzystne prze¬ prowadzenie odtluszczania nastepnego w kapieli natryskowej w temperaturze okolo '66°C w ciagiif 30 do 40 minut. Równiez i w tym przypadku w razie nieznacznego pod¬ wyzszenia temperatury czas trwania od¬ tluszczania nastepnego moze byc skrócony i odwrotnie.Urzadzenie potrzebne do przeprowadza¬ nia sposobu zgodnego z wynalazkiem niniej¬ szym sklada sie zasadniczo z urzadzenia do otwierania zamknietych czesci kosci piszczeli, np. przez odpilowywanie czesci stawowych, do czego nadaje sie najlepiej pila tarczowa, z urzadzenia do odtluszcza¬ nia wstepnego, urzadzenia do odtluszcza¬ nia nastepnego i z suszarni.Do odtluszczania uzywa sie zwyklego kotla otwartego do gotowania o wystarcza¬ jacej wielkosci, podgrzewanego w sposób dowolny.W przypadku ogrzewania urzadzenia do odtluszczania wstepnego przy pomocy pary przewody rurowe, umieszczone w po^ blizu dna, sa zaopatrzone w male otworki.Wyloty tych otworków sa skierowane ku dolowi, aby para w zadnym razie nie mogla zetknac sie bezposrednio z koscmi. W od¬ leglosci okolo 5 cm nad wezownica parowa znajduje sie dno wykonane z drewna lub blacJiy i zaopatrzone w otwory. Na dnie tym umieszczone sa kosci.Przewody rurowe, doprowadzajace pa¬ re, moga sluzyc równoczesnie do doprowa¬ dzania goracego powietrza. J&k wspomnia- nono powyzej, bezposrednie stykanie sie pary z koscmi nie jest wskazane, gdyz zo¬ staje znacznie wzmozone wytapianie sie tluszczu. - 2 —Urzadzenie do odtluszczania nastepne¬ go przy przerobie dziennie srdnio 3 do 6 ton swiezych kosci zawiera cylinder o oko¬ lo 1,50 m do 3 m dlugosci i okolo 80 cm srednicy. Na dwóch mocnych pierscieniach zelaznych osadzone sa dzwigary zelazne, pomiedzy którymi pozostawione sa odstepy 3 do 4 mm. Od przodu i od tylu cylinder jest zamkniety. Z boku posiada on otwór do wkladania i wyjmowania kosci. Przez srodek cylindra przeprowadzony jest prze¬ wód rurowy, posiadajacy polaczenie z prze¬ wodami doprowadzajacymi wode i pare.Z zewnatrz cylinder jest zaopatrzony w dwa pierscienie prowadzace i oparty na krazkach. Silnik niewielkiej mocy za po¬ srednictwem pedni i lancucha napedowego oraz kólka zebatego, osadzonego na cylin¬ drze, wprowadza go w ruch. Ruch ten mo¬ ze byc obrotowy lub wahadlowy i ma na celu stale ocieranie sie kosci o siebie oraz o sciane wewnetrzna cylindra, co powoduje calkowite oddzielanie sie od kosci czesci miesnych i sciegien. Cylinder robi okolo 35 obrotów na minute.Do zbierania wody, tluszczu i czesci miesnych sluizy umieszczony pod cylindrem zbiornik, w którym równiez znajduje sie wezowmica ogrzewajaca. Z jednej strony te¬ go zbiornika znajduje sie urzadzenie do zbierania tluszczu, przez które moze stale przeplywac woda.Zastosowanie grzejnika w zbiorniku da¬ je te wazna korzysc, ze zapobiega calkowi¬ cie krzepnieciu tluszczu, który az do za¬ konczenia klarowania go pozostaje w sta¬ nie calkowicie cieklym. Jest to konieczne z tego wzgledu, ze krzepniecie tluszczu w czasie przebiegu procesu mogloby powodo¬ wac tworzenie sie wolnych kwasów tlusz¬ czowych, wywierajacych ujemny wplyw na jakosc tluszczu.Z tego samego powodu tluszcz plywa¬ jacy na powierzchni wody w urzadzeniu do odtluszczania wstepnego nalezy zgarniac lub odprowadzac mozliwie starannie, utrzy¬ mywac w zbiorniku w stanie goracym i wle¬ wac go przez filtr solny do zbiornika oczy¬ szczajacego, do którego tluszcz, otrzymany w urzadzeniu do odtluszczania nastepnego, zostaje doprowadzony po przejsciu przez filtr solny.Wysokie wymagania stawiane surowco^ wi przez przemysly zelatynowy, klejowy i przerobu kopyt oraz racic pociagaja za soba koniecznosc stosowania szczególnych srod¬ ków ostroznosci, które nalezy zachowywac przy oczyszczaniu kosci odtluszczanych sposobem zgodnie z wynalatzkiem. Aby uniknac kruszenia sie kosci i ich pekania, suszenie nalezy przeprowadzac stopniowo w temperaturach wzglednie umiarkowa¬ nych, wynoszacych najwyzej ókok 45°G, a w przypadku kopyt i racic, przeznaczo¬ nych do dalszego przerobu, nawet do 30°C Po znacznym odtluszczeniu, a zarazem przy zachowaniu znacznej zawartosci kol- lagenu, kosc utrzymuje dobry wyglad ze¬ wnetrzny wówczas, gdy po ukonczeniu od¬ tluszczania nastepnego i po spuszczeniu wody w przeciagu okolo jednej minuty wpuszcza sie do cylindra czysta pare, po czym kosci ostudza sie woda.Sposób wedlug wynalazku w porówna¬ niu ze sposobami dotychczas zfranymi daje korzysci nastepujace.Otrzymany zostaje tluszcz wysokowar- tosciowy, dajacy sie przechowywac przez dluzszy czas, oczywiscie pod warunkiem, ze jako surowiec wyjsciowy uzyte zostana swieze kosci pozostale po usunieciu czesci kopyt i racic. O ile jest to mozliwe, kosci nie nalezy przez noc przechowywac w chlo¬ dni, gdyz po odtluszczeniu powstaja na ich powierzchni czarne plamy.W kosci zachowana zostaje mozliwie duza zawartosc substancji klejowej, kosci zas zostaja odtluszczone tak, ze bez po¬ trzeby stosowania, jak zwykle dotychczas, dodatkowego wylugowywania * tych. kosci moga one byc uzyte w odnosnym przemysle przetwórczym do wyrobu wysokowartoscio- - 3 -wych zelatyn emulsyjnych i jadalnych oraz do wyrobu klejów kostnych.Na rysulnku przedstawiono tytulem przykladu w sposób schematyczny urzadze¬ nie do^wykonywania sposobu wedlug wyna¬ lazku.Z wózka 1 kosci przetransportowuje sie na stól 2, skad doprowadza sie je do pily 3.Jezeli, jak jest to przedstawione na ry¬ sunku, urzadzenie jest rozmieszczone na paru pietrach, zaleca sie, aby bieg calego procesu odbywal sie w kierunku z góry ku dolowi. W takim przypadku od pily 3 ko¬ sci przedostaja sie przez rynne 4 do ko¬ sciami, która moze zawierac kilka kotlów 5.Na dnie kotla 5 umieszczona jest wezów nica parowa 6, z, której, jak opisane zosta¬ lo ppwyzej, para wydostaje sie ku dolowi.Kosci uklada sie warstwami na dnie po¬ dwójnym 7, umieszczonym nad wezowni- ca 6.Po zakonczeniu gotowania i ostudzeniu do ojtolo 37°C kosci wprowadza sie przez przechylenie kotla 5 do rynny pionowej 8 i nastepnie do urzadlzenia odtluszczajace¬ go. Urzadzenie to jest utworzone z cylin¬ dra, którego plaszcz tworzy szereg pretów zelaznych 10, umieszczonych w niewielkich odstepach od siebie. Na swych koncach prety 10 sa przymocowane do pierscieni //, które opieraja sie na krazkach 12 umiesz¬ czonych w 'taki sposób, ze cylinder moze z latwoscia sie obracac. Naped umozliwia¬ jacy wykonywanie takiego ruchu obrotowe¬ go otrzymuje cylinder za posrednictwem lancucha 13 od pedni 14.W przedstawionym na rysunku przy¬ kladzie wykonania w osi cylindra, jednakze calkowicie niezaleznie od plaszcza cylindra, znajduje sie nieruchomy przewód rurowy 15, do którego z przewodu 16 doprowadza¬ na jest para, z przewodu 17 zas — woda.Regulujac stosunek zmieszania pary i wo¬ dy mozna otrzymywac pozadana tempera¬ ture, której wysokosc wskazuje termometr 18. Z przewodu rurowego 15, podobnie jak W natrysku, wyplywaja promieniowo w dól strumienie goracej wody, które padajac iia kosci znajdujace sie we wnetrzu cylindra, wyplukuja zawarty w nich jeszcze.tluszcz, splywajacy wraz z woda do zbiornika 19, a nastepnie stamtad do cylindra 20. Bezpo¬ srednio potem kosci mozna doprowadzic do suszariki 21.Jest rzecza wskazana, aby przewód ru¬ rowy, doprowadzajacy wode, byl zaopa¬ trzony w regulator do regulowania cisnie¬ nia wody, gdyz im wieksze jest to cisnienie, tym wieksza jest szybkosc wyplywu stru¬ mieni wody z przewodu rurowego 15, umie¬ szczonego wspólosiowo w cylindrze, a wiec tym wydatniejsze i szybsze jest odtluszcza¬ nie. PL