Wynalazek niniejszy dotyczy przelacz¬ nika do sprzegiel, przestawiajacych prze¬ kladnie z kól, zwlaszcza w Wiertarkach, gwinciarkach i innych narzedziarkach, w których zmiana liczby obrotów nastepuje jednoczesnie z wlaczaniem sprzegla cier¬ nego miedzy napedem i przekladnia z kól przez samoczynny przesuw kólek prze¬ stawnych. Przy tym dzwignia jprzelaczni- kowa sprzegla jest polaczona t zaworem przelacznikowym, który przy wlaczeniu sprzegla otwiera przeplyw czynnika tlo¬ czacego przez recznie odpowiednio do licz¬ by obrotów nastawiony zawór rozdzielczy do cylindrów przestawiajacych, powodu¬ jacych przesuw kólek zebatych. Przesuw kólek zebatych nastepuje tylko wtedy, gdy dzwignia przelaczajaca sprzegla jest wy¬ sunieta z wyciecia, ustalajacego jej polo¬ zenie spoczynkowe. Przy zwyklym od¬ wracaniu sprzegla, np. przy nacinaniu gwintu, zawór przelaczajacy nie zostaje rozrzadzony, wobec czego nie nastepuje nowe przestawienie kólek- Wynalazek niniejszy ma na celu zasto¬ sowanie prostych i niezawodnie dzialaja¬ cych narzadów i osiagniecie takiego wspól¬ dzialania tychze, aby przy wlaczaniu sprzegla przelaczajacego z polozenia spo¬ czynkowego w dowolnym kierunku opóznie dzialanie sprzegla, celem osiagniecia nie¬ zawodnego i cichego zazebienia sie kólekzebatych, przy czym jednak to opóznienie jest usuniete, gdy sprzeglo jest, bez usta¬ wienia dzwigni w polozenie spoczynkowe, przelaczane w dowolnym kierunku. Na¬ stepuje to wedlug wynalazku wskutek te¬ go, ze cylinder przyrzadu opózniajacego, w którym tlok, zaopatrzony w waski otwór przelotowy i polaczony z przekladnia draz¬ kowa sprzegla, przesuwa sie w dwóch kie¬ runkach przy wlaczaniu i wylaczaniu sprzegla za pomoca dzwigni, dzialajacej przy pomocy sprezyn na przekladnie draz¬ kowa, jest zaopatrzony w przejscie kran¬ cowe, laczace dwa konce cylindra, w któ¬ rym znajduje sie zawór, rozrzadzany za¬ leznie od polozenia dzwigni wlaczajacej i sprzegla, który otwiera te przejscia przy wlaczonym sprzegle i zamyka dopiero przy wylaczonym sprzegle; Szczególnie proste i niezawodnie dzialajace urzadzenie osiaga sie, gdy zawór dla tych przejsc jest rozrza¬ dzany hydraulicznie, a mianowicie np. przez wspóldzialanie suwaka tlokowego, przestawianego za pomoca dzwigni przy wlaczaniu sprzegla przelaczajacego z po¬ lozenia spoczynkowego w kierunku wla¬ czania, oraz suwaka pomocniczego, rozrza¬ dzanego przez sprzeglo w polozeniu wla¬ czonym, które to suwaki w tym polozeniu wzgledem siebie otwieraja doplyw czynni¬ ka tlocznego do tloka rozrzadzajacego za¬ woru, celem otwarcia przejsc krancowych.Zaleznie od polozenia tych dwóch wspól¬ dzialajacych suwaków zostaje przestawio¬ ny tlok, regulujacy przeplyw przez przej¬ scie. Te dwa suwaki wspóldzialaja przy tym tak, iz przejscie pozostaje otwarte, gdy sprzeglo jest wlaczane w dowolnym kierunku z pominieciem polozenia spoczyn¬ kowego dzwigni przelaczajacej, zostaje Ijednakze zamkniete w tej chwili, gdy ta dzwignia zostaje przelaczona z kierunku wlaczania w wyciecie do polozenia spo¬ czynkowego.Rysunek przedstawia przyklad wyko¬ nania urzadzenia wedlug niniejszego wy¬ nalazku. Fig. 1 przedstawia schematycz¬ nie uklad calego urzadzenia z przyrzadem (opózniajacym, a fig. 2 do 5 — suwak tlo¬ kowy i suwak pomocniczy w róznych polo¬ zeniach wzgledem siebie.Dzwignia przelaczajaca 1 sprzegla 2 przesuwa sie w prowadnicy 3 do przelacza¬ nia sprzegla na bieg w prawo lub lewo.Prowadnica 3 posiada wyciecie 4 do usta¬ lania polozenia spoczynkowego oraz wy¬ ciecia 5 i 6 do nastawiania biegu w prawo i lewo. W wycieciu 4 dzwignia jest przy¬ trzymywana sprezyna 7, gdy znajduje sie w srodku prowadnicy. Sprezyna dziala takze, gdy dzwignia znajdzie sie w polo¬ zeniu krancowym, Z wyciecia 4 w srodku musi byc dzwignia 1 wysunieta przeciw dzialaniu sprezyny 7, nim moze byc prze¬ stawiona w prowadnicy 3. Przy wysuwa¬ niu otwiera dzwignia na rysunku nie uwi¬ doczniony zawór do wylaczenia nastawio¬ nego polaczenia kólek zaworu rozdzielcze¬ go. Przy przesuwie w góre i w dól dzwigni jest obracany drazek 8 z wycinkiem zeba¬ tym 9. Ten wycinak zazebia sie z zebat¬ ka 10 tulei sprezynowej 11, przesuwajacej sie w góre i w dól na drazku 12, zaleznie ocl polozenia dzwigni. Przy tym jest sci¬ skana jedna ze sprezyn 13, 14 w tulei 1U wskutek czego sprzeglo zostaje wlaczone pod naciskiem sprezyny. Przesuw wlacza¬ jacy drazka 12 zostaje jednak opózniony za pomoca znajdujacego sie na koncu tego drazka przyrzadu opózniajacego, sklada¬ jacego sie z cylindra 15 z ruchomym tlo¬ kiem 16, zaopatrzonym w otwór przeloto¬ wy dlawiacy 17. Tlok 16 jest np. polaczo¬ ny z drazkiem 12, natomiast cylinder 15 jest osadzony nieruchomo. Przestrzenie nad i pod tlokiem 16 sa wypelnione ole¬ jem. Oba konce cylindra sa polaczone przejsciami 18, prowadzacymi do boczne¬ go cylindra 19, w którym przesuwa sie tlok rozrzadzajacy 20 pod dzialaniem do¬ plywajacego czynnika tloczacego i sprezy¬ ny cofajacej 21. Tlok 20 posiada dwie na- — 2 —sady 22, 23, rozmieszczone wzgledem siebie tak, iz zamykaja wloty przejsc 18 do cylindra 19 w jednym polo¬ zeniu koncowym tloka rozrzadzajacego.Tlok 20 posiada takze kanaly 24, laczace przestrzen miedzy nasadami tlokowymi 22, 23 z przestrzenia pod tlokiem 23. W dol¬ nym polozeniu przylega tlok 20 do gniazd¬ ka 25 w cylindrze. Przewód doplywowy 26 czynnika tloczacego doprowadza go pod nasade 23. Na przeciwleglej stronie posiada cylinder otwór powietrzny 27, aby tlok mógl sie swobodnie przesuwac.Dzwignia 1 po wysunieciu z wyciecia uruchamia za pomoca przekladni drazko¬ wej 28, 29, 30 kólka zebate 31, zazebiaja¬ ce sie z zebatka 32, przestawiajaca suwak tlokowy 33, ruchomy w oslonie 34. Suwak tlokowy 33 rozrzadza przez swój przesuw przewody odplywowe 35, 36 dla tloka 20 i suwaka pomocniczego 37 oraz przewód doplywowy 38 od zasobnika. Przewód 26 jest takze polaczony z oslona 34. Suwak tlokowy 33 i suwak pomocniczy 37 sa osa¬ dzone w oslonie ruchomo jeden w drugim.Suwak pomocniczy jest zaopatrzony w trzpien 39, wspóldzialajacy z krzywikowa tarcza 40 na drazku 12, która posiada dwie skosne powierzchnie odpowiednio do przesuwu w góre i w dól tego drazka.Przy przesuwie suwaka pomocniczego 37 w prawo jest sciskana sprezyna 41, przy- * legajaca do dna wydrazenia 42 suwaka tlokowego 33 i do powierzchni tloka 43.Celem zapewnienia swobody ruchów su¬ waków 33, 37 sa wykonane otwory 44, 45 w suwaku tlokowym 33 i w oslonie 34. Otwór 44 laczy wydrazenie 42, wykonane w po¬ staci cylindra dla suwaka pomocniczego 37, z prawa powierzchnia tlokowa 46 tloka 33. Otwór 45 znajduje sie w prawym dnie oslony 34.Na fig. 2 jest uwidocznione polozenie suwaków 33, 37 wzgledem siebie, odpowia¬ dajace fig. 1. Sprzeglo znajduje sie w po¬ lozeniu srodkowym. Tlok 16 przyrzadu opózniajacego znajduje sie takze w polo¬ zeniu srodkowym. Tlok rozrzadczy 20 zaj¬ muje pod naciskiem sprezyny 21 dolne po¬ lozenie krancowe, poniewaz przewód 26 jest polaczony z przewodem odplywowym 35. Przewód 38 od zasobnika jest zamknie¬ ty za pomoca suwaka tlokowego 33. Su¬ wak pomocniczy 37 zajmuje pod naciskiem sprezyny 41 lewe polozenie krancowe po¬ niewaz czynnik tloczacy, który go dotych¬ czas przytrzymywal, odplynal na zewnatrz przewodem 36.Celem wlaczenia przedstawionego na rysunku przykladowo sprzegla przelacza¬ jacego przestawia sie dzwignie 1 z wycie¬ cia 4 na prowadnice 3. Przy tym suwak tlokowy 33 zostaje przesuniety w lewo za pomoca przekladni drazkowej 30, 31, 32, jak to jest uwidocznione na fig. 3. Prze¬ wód 38 jest polaczony z otworem 47 w su¬ waku tlokowym 33. Doplyw czynnika tlocz¬ nego jest jednak jeszcze zamkniety dwo¬ ma tlokami suwaka pomocniczego 37.Wskutek tego tlok 20 znajduje sie w po¬ lozeniu wedlug fig. 1, w którym przejscie krancowe 18 jest zamkniete. Sprzeglo wla¬ cza sie wiec z opóznieniem. Przy przesu¬ wie drazka 12 wspóldziala tarcza krzywi¬ kowa 40 z trzpieniem 39 suwaka pomoc¬ niczego 37 i przesuwa go w prawo prze¬ ciw naciskowi sprezyny 41. Przy tym prze¬ suwie otwiera sie przeplyw czynnika tlocz¬ nego przez otwór 47 do przestrzeni 42 su¬ waka pomocniczego 37, przesuwajacego sie pod dzialaniem tego czynnika na pra¬ wo w polozenie koncowe. Jednoczesnie otwarty jest przeplyw czynnika tlocznego z przewodu 38 do przewodu 26. Tlok 20 przesuwa sie wiec przeciw naciskowi spre¬ zyny 21 w góre i otwiera przejscie 18. Prz)/ przelaczaniu sprzegla z biegu prawego na lewy i na odwrót przeplywa olej, znajdu¬ jacy sie w przyrzadzie opózniajacym przez przejscie 18, cylinder 19 i ptwory 24 bez dlawienia. Polozenie suwaków w tym sta¬ nie wzgledem siebie jest uwidocznione na - 3 —fig. 5. Trzpien 39 odsunal sie od tarczy 40, wobec czego nie przeszkadza on przesu¬ wowi drazka 12 przy wlaczaniu sprzegla z biegu prawego na lewy i na odwrót, np. przy nacinaniu gwintu. To przelaczanie nastepuje bez opóznienia, poniewaz przy¬ rzad opózniajacy po otwarciu przejscia 18 jest wylaczony.Skoro dzwignia 1 zostanie w polozeniu srodkowym umieszczona w wycieciu 4, przesuwa sie tlok 33 za pomoca przekladni drazkowej 30, 31, 32 znowu na prawo.W tym polozeniu przewód doplywowy 38 czynnika tloczacego jest zamkniety. Prze¬ wód odplywowy 35 jest znowu polaczony z przewodem 26. Tlok 20 przestawia sie wiec pod dzialaniem sprezyny 21 w dolne polozenie wedlug fig. 1, w którym zamyka przejscie 18. Przewód odplywowy 38 jest polaczony przez otwór 48 w suwaku tloko¬ wym 33 z wewnetrzna przestrzenia 42 su¬ waka pomocniczego 37. Wskutek tego su¬ wak pomocniczy moze sie przestawic pod dzialaniem sprezyny 41 w lewe polozenie koncowe wedlug fig. 1 wzglednie fig. 2.W ten sposób osiagniete jest znowu polo¬ zenie wyjsciowe, uwidocznione na fig. 2.Prócz tego zostaje przy przestawieniu dzwigni 1 w wyciecie 4, w którym to po¬ lozeniu sprzeglo jest wylaczone, ponownie zamkniety zawór, polaczony z ta dzwignia, wobec czego w zaworze rozdzielczym mo¬ ze byc nastawiona nowa liczba obrotów.Nastepnie wlaczenie sprzegla moze sie odbyc znowu z opóznieniem, bez wzgledu na to, czy sprzeglo jest wlaczone na pra¬ wy lub lewy bieg. PL