Wynalazek niniejszy dotyczy ukladu z jedna lub kilkoma gazowanymi lampami wyladowczymi, które sa polaczone jako prostowniki i zaopatrzone w katode, ano¬ de i siatke, przy czym do anody doprowa¬ dzone jest napiecie zmienne, podlegajace prostowaniu, a do siatki napiecie zmienne tej samej czestotliwosci, w obwodzie zas anodowym umieszczony jest odbiornik pradu stalego.Wynalazek dotyczy narzadów do ochrony odbiorników, wlaczonych w ob¬ wód anodowy przynajmniej jednej z lamp prostowniczych, przed skutkami nadmier¬ nego wzrostu pradu w obwodzie anodo¬ wym tych lamp, np. wskutek zwarcia w odbiorniku, przy czym te urzadzenia mo¬ ga miec równiez zastosowanie do zabez¬ pieczenia pozostalych lamp prostowni¬ czych w ukladzie wielofazowym w razie zaplonu wstecznego jednej z tych lamp.W tym celu proponowano juz, zeby w obwodzie anodowym jednej lub kilku lamp prostowniczych umiescic mechanicznie pracujacy przekaznik, który przy silnym wzroscie pradu w obwodzie anodowym jednej lub wiecej lamp prostowniczych po¬ woduje wylaczenie tych lamp. Przekaz¬ nik taki musi odpowiadac okreslonym wy¬ maganiom. Przede wszystkim czas wla-czania przekaznika powinien byc bardzo krótki (krótszy, niz czas trwania okresu prostowanego napiecia zmiennego), a poza tym w wielu przypadkach jest bardzo po¬ zadane, zeby przekaznik pozostal w po¬ lozeniu wlaczajacym prad nawet wtedy, gdy prad anodowy lampy lub lamp pro¬ stowniczych powróci do normalnej war¬ tosci.Wedlug wynalazku dla osiagniecia za¬ mierzonego celu stosuje sie oscylator wiel¬ kiej czestotliwosci, którego stan roboczy przy wzroscie pradu w obwodzie anodo¬ wym lampy lub lamp prostowniczych zo¬ staje zmieniony, przy czym przewidziane sa narzady, za pomoca których oscylator wylacza lampe prostownicza w zmienio¬ nym stanie roboczym.W jednej postaci wykonania ukladu wedlug wynalazku w razie wzrostu pradu w obwodzie anodowym lampy lub lamp prostowniczych oscylator wielkiej czesto¬ tliwosci zostaje uruchomiony, przy czym wyprostowane napiecie oscylatora prze¬ rywa doprowadzanie napiecia zmiennego do siatki lampy lub lamp prostowniczych.Aby to osiagnac, do siatki lampy prosto¬ wniczej doprowadza sie wedlug wynalaz¬ ku napiecie zmienne poprzez lampe, któ¬ rej napiecie siatkowe jest uzaleznione od wyprostowanego napiecia oscylatora.Gdy zastosowana jest lampa prosto¬ wnicza, w której w celu wylaczenia po¬ winno byc doprowadzone do siatki ujem¬ ne napiecie, wspomniana postac wykona¬ nia jest najlepiej wykonana tak, ze wypro¬ stowane napiecie oscylatora zostaje przy¬ lozone jako napiecie ujemne do siatki lam¬ py prostowniczej.W innej postaci wykonania ukladu we¬ dlug wynalazku w razie wzrostu pradu w obwodzie anodowym lampy lub lamp pro¬ stowniczych oscylator wielkiej czestotli¬ wosci powinien byc unieruchomiony.Ta postac wykonania jest wykonana najlepiej tak, ze napiecie zmienne jest do¬ prowadzane do siatki lampy lub lamp pro¬ stowniczych poprzez lampe wyladowcza, do której siatki doprowadzane jest napie¬ cie wielkiej czestotliwosci pochodzace z oscylatora, przy czym do siatki lampy wyladowczej przylozone jest jednoczesnie napiecie tej samej czestotliwosci co i na- piecie przylozone do siatki lampy lub lamp prostowniczych, lecz przeciwnej fazy wzgledem napiecia tej samej czestotliwo- wosci, doprowadzanego do anody lampy wyladowczej, i jest co do wartosci bez¬ wzglednej wieksze, anizeli napiecie dopro¬ wadzone do anody, podzielone przez wspólczynnik amplifikacji lampy wyla¬ dowczej.Gdy zastosowana jest lampa prosto¬ wnicza, dla unieruchomienia której nalezy doprowadzic do siatki napiecie ujemne, wówczas uklad jest najlepiej wykonany tak, ze do siatki lampy prostowniczej przy¬ lozone jest napiecie ujemne poprzez duzy opór.Wynalazek jest objasniony na rysun¬ ku, w którym przedstawiono postacie wy¬ konania ukladu wedlug wynalazku z jedna tylko lampa prostownicza.Na fig. 1 cyfra 1 oznacza lampe pro¬ stownicza z anoda 2, siatka 3 i katoda 4.Napiecie podlegajace prostowaniu jest do¬ prowadzane do anody 2 poprzez transfor¬ mator 5, a siatka 3 jest przylaczona do na¬ piecia zmiennego tej samej czestotliwosci poprzez transformator 6. W obwodzie anodowym lampy prostowniczej wlaczony jest odbiornik 7, do którego doprowadza¬ ne jest wyprostowane napiecie.Aby zabezpieczyc odbiornik 7 przed nienormalnym wzrostem pradu anodowe¬ go lampy 1, stosuje sie oscylator wielkiej czestotliwosci 8, który zawiera lampe os¬ cylacyjna 9 i obwód drgajacy 10. Napiecie siatkowe lampy oscylacyjnej jest uzalez¬ nione od napiecia baterii 11 i spadku na- — 2 —piecia na oporniku 12 w obwodzie anodo¬ wym lampy prostowniczej 1. Napiecie baterii 11 i wielkosc opornika 12 sa do¬ brane tak, ze przy normalnym natezeniu pradu anodowego lampy prostowniczej 1 napiecie siatki lampy 9 jest ujemne, a os¬ cylator 8 nie drga. Gdy jednak wzrasta prad anodowy lampy 1, to wzrasta rów¬ niez spadek napiecia na oporniku 12, a napiecie siatki lampy 9 staje sie mniej ujemne, tak iz oscylator 8 zostaje urucho¬ miony. Gdy oscylator zacznie dzialac, to drga w dalszym ciagu nawet wtedy, gdy spadek napiecia na oporniku 12 powróci znowu do pierwotnej wartosci.Aby drgania wytworzone przez oscy¬ lator 8 mogly unieruchomic lampe pro¬ stownicza, stosuje sie lampe wyladowcza 13, poprzez która doprowadza sie zmien¬ ne napiecie do siatki 3 lampy prostowni¬ czej 1. Napiecie siatki lampy 13 jest uza¬ leznione od wyprostowanego napiecia wyjsciowego oscylatora 8, i to tak, ze z chwila zjawienia sie drgan napiecie siat¬ ki staje sie ujemne, a lampa 13 posiada opór nieskonczenie wielki, wskutek czego doprowadzanie napiecia zmiennego do siatki 3 lampy prostowniczej 1 zostaje po¬ wstrzymane.Dioda 14 sluzy do prostowania napie¬ cia oscylatora. Napiecie podlegajace pro¬ stowaniu jest doprowadzane do diody 14 poprzez kondensator 15. Wyprostowane napiecie, wystepujace na oporniku 16, zo¬ staje przylozone poprzez opornik 17 do siatki lampy 13, przy czym ten opornik razem z kondensatorem 18 sluzy do splaszczania wyprostowanego napiecia oscylatora.W ukladzie przedstawionym na fig. 2 zastosowana jest dwufazowa lampa pro¬ stownicza 14, której katoda jest polaczo¬ na z katoda 4 lampy prostowniczej L W ukladzie tym wyprostowane napiecie os¬ cylatora, zjawiajace sie na oporniku 16, jest doprowadzane poprzez opornik 19 do siatki lampy 13, wlaczanej w obwód siatko¬ wy lampy prostowniczej 1, wskutek czego z poczatkiem drgan oscylatora zostaje przylozone napiecie ujemne do siatki lam¬ py 13, dzieki czemu przerywa sie dopro¬ wadzanie napiecia zmiennego do obwodu siatki lampy prostowniczej. Oprócz tego punkt 20 opornika 16 jest polaczony po¬ przez opornik 21 z katoda lampy 13, wsku¬ tek czego spadek napiecia, zachodzacy w tej czesci opornika 16, która lezy pomie¬ dzy punktem 20 i katoda dwufazowego prostownika 14, zostaje doprowadzony do lampy prostowniczej 1, i to tak, ze napie¬ cie siatkowe lampy prostowniczej jest ujemne wzgledem katody. W ukladzie wedlug fig. 2 zastosowane sa wiec dwa zabiegi jednoczesnie do wylaczania lampy prostowniczej 1.W przykladzie wykonania przedsta¬ wionym na fig. 3 napiecie baterii 11 i wiel¬ kosc opornika 12 sa dobrane tak, ze przy normalnym natezeniu pradu anodowego lampy prostowniczej 1 napiecie na siatce oscylatora 8 jest wprawdzie ujemne, ale posiada taki potencjal, ze oscylator 8 wy¬ twarza drgania. Gdy jednak wzrasta prad anodowy lampy 1, to wzrasta równiez spa¬ dek napiecia na oporniku 12, a napiecie siatki lampy 9 staje sie bardziej ujemne, tak iz oscylator nie drga. Gdy oscylator zostal raz wylaczony, to juz pozostaje unieruchomiony nawet wtedy, gdy spadek napiecia na oporniku 12 powróci znowu do wartosci pierwotnej.Aby lampa prostownicza 1 byla unieru¬ chomiona w chwili, kiedy oscylator 8 prze¬ staje drgac, przewidziana jest lampa wy¬ ladowcza, poprzez która doprowadzane jest zmienne napiecie do siatki 3 lampy prostowniczej. Do siatki lampy 13 do¬ prowadzane jest napiecie zmienne, dopro¬ wadzane równiez do siatki lampy prosto¬ wniczej poprzez transformator 6, który — 3 —zawiera uzwojenie pierwotne i dwa uzwo¬ jenia wtórne 24 i 25, przy czym uzwojenie 24 jest wlaczone do obwodu siatkowego lamp 13 i 3. Oprócz tego do obwodu siat¬ kowego tych lamp wlaczona jest opornosc pozorna 26, na której w normalnych oko¬ licznosciach wystepuje napiecie wielkiej czestotliwosci, pochodzace z oscylatora 8. Do obwodu anodowego lampy 13 wla¬ czone jest wtórne uzwojenie 25 transfor¬ matora 6, tak iz do anody lampy 13 przy¬ lozone jest napiecie o tej samej czestotli¬ wosci co i napiecie zmienne, doprowadza¬ ne do siatki lampy prostowniczej i posia¬ dajace odwrotna faze wzgledem napiecia zmiennego tej samej czestotliwosci, do¬ prowadzanego do siatki lampy 13. Liczba zwojów obu uzwojen wtórnych jest taka, ze lampa 13 jest zablokowana, gdy jedno¬ czesnie do siatki lampy 13 nie jest przy¬ lozone napiecie wielkiej czestotliwosci, pochodzace z oscylatora 8. Napiecie wielkiej czestotliwosci czyni dorywczo siatke lampy 13 dodatnia wzgledem kato¬ dy podczas tego pól okresu, kiedy napie¬ cie anody jest dodatnie wzgledem katody, lub inaczej mówiac, lampa 13 przewodzi prad, dopóki na opornosci pozornej 26 wy¬ stepuje napiecie wielkiej czestotliwosci.W chwili kiedy oscylator 8 juz nie drga, lampa 13 zostaje zablokowana, wskutek czego doprowadzanie dodatniego napie¬ cia zasilajacego do siatki 3 lampy prosto¬ wniczej 1 zostaje przerwane, a wiec lam¬ pa 1 przestaje pracowac.W ukladzie przedstawionym na fig. 4 zastosowana jest mala lampa prostowni¬ cza 27, która doprowadza stale napiecie ujemne do siatki lampy poprzez duzy opornik 32. Skoro tylko przerwa w dzia¬ laniu oscylatora 8 zablokuje doprowadza¬ nie napiecia dodatniego do siatki lampy 1, zaczyna dzialac ujemne napiecie wyla¬ czajace lampe prostownicza 1. Uklad przedstawiony na fig. 4 dotyczy lamp pro¬ stowniczych, do wylaczenia których po¬ winno byc doprowadzone do siatki napie¬ cie ujemne, gdyz samo przerwanie napie¬ cia dodatniego, doprowadzanego do siat¬ ki, nie jest wystarczajace.Poza tym w ukladzie wedlug fig. 4 za¬ stosowane jest zabezpieczenie 28 przed przepieciami, które ma na celu ochrone lampy 9 przed nadmiernym napieciem na oporniku 12 przy calkowitym zwarciu w odbiorniku 7. Aby uniknac takich wypad¬ ków, ze w razie przebicia zabezpieczenia przeciwprzepieciowego napiecie siatkowe oscylatora 8 stanie sie nagle tak malo ujemne, iz oscylator zacznie znowu dzia¬ lac, w szereg z zabezpieczeniem przeciw- przepieciowym 28 polaczone jest zródlo napiecia 29, wskutek czego przy przebi¬ ciu zabezpieczenia przeciwprzepieciowe¬ go do siatki lampy 9 przylozone zostaje napiecie ujemne. W ten sposób, jezeli bezpiecznik przeciwprzepieciowy 28 two¬ rzy calkowite zwarcie, to jednak mi¬ mo to oscylator wielkiej czestotliwosci 8 nie moze drgac. Równolegle do zródla napiecia 29 wlaczony jest kondensator 30, który sluzy do zabezpieczenia zródla na¬ piecia 29 w razie przebicia bezpieczni¬ ka 28. Poza tym równolegle do ukladu szeregowego bezpiecznika przeciwprze¬ pieciowego 28 i zródla napiecia 29 umieszczony jest kondensator 31, który stanowi zwarcie dla napiecia wielkiej cze¬ stotliwosci, wytworzonego w oscylato¬ rze 8.Wazna zaleta, wynikajaca z zastosowa¬ nia oscylatora wielkiej czestotliwosci dla zabezpieczenia odbiornika wlaczonego w obwód anodowy lampy prostowniczej, jest to, ze mozliwe jest bardzo szybkie wyla¬ czenie.Dalsza zaleta polega na tym, ze przy uzyciu oscylatora wielkiej czestotliwosci odleglosc pomiedzy obwodem oscylatora, w którym powstaja drgania wielkiej cze- — 4 —stotliwosci, i obwodem z cewka 26, na który sa one przekazywane, moze byc sto¬ sunkowo duza. Uwydatnia sie to zwlaszcza w wielofazowych ukladach Gratz'a, w któ¬ rych, jak wiadomo, lampy prostownicze moZ3: posiadac wzgledem siebie stosunko¬ wo duze i rózne napiecia, tak iz odleglosc pomiedzy lampami prostowniczymi powin¬ na byc dosc duza.Wazna zaleta przykladów wykonania przedstawionych na fig. 3 i 4 jest to, ze wszystkie zastosowane lampy 9 i 13 nor¬ malnie przewodza prad, a lampy popsute mozna rozpoznac od razu.Uklad ten moze byc równiez zastoso¬ wany w ukladzie wielofazowym w razie zaplonu wstecznego jednej z lamp pro¬ stowniczych dla zabezpieczenia pozosta¬ lych lamp prostowniczych. Do tego celu trzeba tylko, aby przynajmniej w dwie fazy wtórnego uzwojenia transformatora, zasilajacego lampy prostownicze, poprzez który doprowadza sie zmienne napiecie zasilajace do anod lamp prostowniczych, wlaczone bylo uzwojenie pierwotne inne¬ go transformatora, sluzacego do celów za¬ bezpieczenia lamp. Przy zaplonie wstecz¬ nym powstaje impuls pradu w uzwojeniu pierwotnym tego ostatniego transformato¬ ra, przy czym impuls ten zostaje prze- transformowany wzwyz w uzwojeniu wtórnym i nastepnie wyprostowany, a na¬ stepnie to wyprostowane napiecie moze byc doprowadzone do opornika 12, przez co oscylator wielkiej czestotliwosci 8 zo¬ staje uruchomiony lub unieruchomiony.Uklad wedlug wynalazku mozna uzu¬ pelnic przez zastosowanie przekaznika, który zostaje wzbudzony przy wylaczeniu lub wlaczeniu oscylatora i przywraca w polozenie zerowe regulator faz, np. re¬ gulator indukcyjny, który ustala przesu¬ niecie fazowe pomiedzy napieciami dopro¬ wadzonymi do siatki i anody lampy lub lamp prostowniczych i wskutek tego re¬ guluje natezenie pradu anodowego lampy prostowniczej, przy czym w tym polozeniu zerowym regulatora fazowego przesunie¬ cie fazowe pomiedzy obydwoma napiecia¬ mi wynosi 180°. Dzieki temu, gdy przy¬ czyna wzrostu pradu w obwodzie anodo¬ wym jest znaleziona i usunieta, unika sie wlaczenia lampy prostowniczej wtedy, gdy regulator fazowy nie jest w polozeniu ze¬ rowym.Przekaznik taki moze byc zastosowany prócz tego do ponownego samoczynnego wlaczenia lampy lub lamp prostowniczych, gdy zwarcie w obwodzie anodowym jest tylko krótkotrwale. W tym przypadku uklad jest wykonany tak, ze w polozeniu zerowym regulatora fazowego oscylator zostaje cofniety do pierwotnych warun¬ ków roboczych przez drugi przekaznik, po czym regulator fazowy zostaje przestawio¬ ny znowu w polozenie, w którym przesu¬ niecie fazowe pomiedzy napieciami dopro¬ wadzonymi do siatki i anody wynosi 0°.Sprowadzanie do poczatkowego stanu roboczego moze odbywac sie w ukladach wedlug fig. 1 i 2 w ten sposób, ze oscylator wielkiej czestotliwosci zostaje na chwile zwarty, wskutek czego zostaje on unieru¬ chomiony. W postaciach wykonania przed¬ stawionych na fig. 3 i 4 zwarte zostaje chwilowo najlepiej napiecie siatkowe oscy¬ latora, wskutek czego oscylator zostaje znowu uruchomiony. Gdy przesuniecie fazowe maleje, to prad anodowy lampy lub lamp prostowniczych wzrosnie znowu.Gdy jednak pierwotna przyczyna wzrostu pradu anodowego nie zostala usunieta, to zmiana stanu roboczego oscylatora, po¬ trzebna do wylaczenia lampy lub lamp prostowniczych, istnieje nadal, a regulator fazowy powraca ponownie w polozenie ze¬ rowe. Najlepiej, jezeli z przekaznikiem polaczony jest mechanizm licznikowy tak, zeby w razie wielokrotnego cofniecia re¬ gulatora w pierwotne polozenie robocze — 5 —cale urzadzenie zostalo unieruchomione dla odszukania przyczyny wzrostu pradu anodowego, PL