Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do rozrzadzania czynnikiem roboczym, znajdujacym sie pod cisnieniem ^nadcisnie- niem wzglednie podcisnieniem), doprowa¬ dzanym do mechanizmu wlaczajacego po¬ szczególne biegi przekladini zmiennej, zwlaszcza w pojazdach mechanicznych, w których doprowadzanie czynnika robocze¬ go jest uzaleznione od polozenia wzgled¬ nie ruchów dzwigni sterowniczej (dzwigni przepustnicy gaznika, dzwigni sprzeglowej lub innej specjalnej dzwigni sterowniczej), a mianowicie zarówno przy odchylaniu jej fod polozenia normalnego, jak i przy powro¬ cie jej ku temu polozeniu. Czynnik robo¬ czy, znajdujacy sie pod cisnieniem, doply¬ wa przy tym do mechanizmu, wlaczajacego poszczególne \\ie£i przekladm zmiennej, poprzez narzad rozrzadczy, który w olbu swych polozeniach krancowych zamyka przeplyw czynnika roboczego, a otwiera go w swych polozeniach posrednich.Do przestawiania wymienionego narza¬ du urzadzenie wedlug wynalazku niniej¬ szego jest wyposazone w kilka, np. dwa narzady w postaci tloków o róznych sko¬ kach, z których pierwszy przesuwa narzad rozrzadczy do polozenia, odpowiadajacego stanowi otwarcia, podczas gdy drugi na¬ rzad przestawiajacy dzieki wiekszemu sko-kowi moze przesuwac narzad rozrzadczy z jednego polozenia krancowego w drugie* Wymieniony ostatnio narzad przestawiaja¬ cy korzystnie jest przytrzymywac w jego polozeniu krancowym za pomoca cisnienia czynnika roboczego, za pomoca którego uskutecznia sie wyzwalanie mechanizmu.Drugi zas narzad uruchomiajacy jest poru¬ szany w znany sposób za pomoca cisnienia wyzwalajacego i przytrzymywany cisnie¬ niem rozrzadzajacym w polozeniach, w któ¬ rych przeplyw czynnika roboczego jest otwarty.Na rysunku przedstawiony jest schema¬ tycznie, przewaznie w przekroju, przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku.Czynnikiem roboczym pod cisnieniem jest tutaj podcisnienie, panujace w przewodzie ssawnym silnika napedowego pojazdu. Mo¬ zna jednak zastosowac, bez wprowadzania jakichkolwiek istotniejszych zmian, równiez i nadcisnienie, np. powietrze sprezone.Cyfra 1 oznacza przewód, którym do urzadzenia doprowadzany jest czynnik ro- boczy — podcisnienie, wprawiajace w ruch czesci urzadzenia i doprowadzane za po¬ moca uruchomienia jednej z dzwigni ste¬ rowniczych, np. przepustnicy gaznika, dzwigni sprzeglowej lub innej osobnej dzwigni sterowniczej; 6 oznacza .glówny przewód, którym doprowadzane jest pod¬ cisnienie, panujace w przewodzie ssawnym, do mechanizmu wlaczajacego biegi prze¬ kladni, a 11 — przewód, laczacy urzadze¬ nie sterujace z narzadami rozdzielczymi wzmiankowanego mechanizmu, wlaczajace¬ go poszczególne biegi przekladni. Przewód 11 jest przylaczony do komory 12 oslony urzadzenia; do komory tej przylega komo¬ ra 13, w której miesci sie zawór o podwój¬ nym dzialaniu 108. W komorze 13 sa umie¬ szczone dwa gniazda 109a i 110a, do któ¬ rych zawór 108 moze byc dosuwany swymi powierzchniami roboczymi 109 i 110, przez co moze byc oddzielona badz komora 12 od komory 13, badz tez komora 13 od przyle¬ gajacej do niej nastepnej komory 14. Od komory 12 odchodzi kanal 2 poprzez otwór dlawiacy 27 do komory 28 oslony, która jest polaczona kanalem 29 z komora cylin¬ drowa 20. W komorze 20 umieszczony jest tlok 17, znajdujacy sie pod dzialaniem sprezyny 49. Liczba 37 oznacza otwór, po¬ laczony z powietrzem zewnetfznym, a licz¬ by 65 i 66 — dwa przewody, odgaleziaja¬ ce sie od przewodu 1 i przechodzace na¬ stepnie w odpowiednie kanaly. Od kanalu 66 odgaleziaja sie z kolei kanaly 67 i 68.Suwak 70 posiada rowek 71, a w swej prawej czesci — kanal osiowy 72, od któ¬ rego odgaleziaja sie kanaly poprzeczne 73 z wylotami, umieszczonymi w rowku obwo¬ dowym 74. Dalej od kanalu osiowego 72 odgaleziaja sie inne kanaly poprzeczne 75.Trzpien 79 jest osadzony miedzy tlokiem 80 a tlokiem 78. Kanal 82 laczy komore 81 z rowkiem 85, wykonanym na trzpieniu- suwaku 84.Tlok 87, na który moze dzialac czynnik roboczy, uruchomia za pomoca trzpienia 90 zawór 91, zamykajacy norma/nie ofwór do doprowadzania czynnika roboczego do sprzegla (nie uwidocznionego na rysunku) przez przewód 183. Z drugiej strony tlo¬ ka 87 jest równiez umieszczony w scianie oslony otwór 99, laczacy komore cylindra z powietrzem zewnetrznym. Te sama role pelni otwór 95, wykonany w oslonie, po¬ nizej suwaka 84.Urzadzenie jest przedstawione w polo¬ zeniu odpowiadajacym nieczynnej dzwigni sterowniczej, to znaczy, ze nie zachodzi zadne przelaczanie biegów przekladni. Po uruchomieniu dzwigni sterowniczej podcis¬ nienie przenosi sie przewodem 1 do kana¬ lów 65, 66, 67 i 68. Z kanalu 67 podcisnie¬ nie przenosi sie do przestrzeni 89 i powo¬ duje przesuniecie sie tloka 87 wraz z draz¬ kiem 90 w lewo, a przez to i otworzenie sie zaworu 91. Wskutek tego podcisnienie, pa- — 2 —nujace w przewodzie 6, przenosi sie zen poprzez komore 94, otwarty zawór 91 i ko¬ more 93 do przewodu 183; nastepuje wyla¬ czenie sprzegla.Czynnik roboczy, doprowadzany z prze¬ wodu / do kanalu 68, plynie z tego kanalu przez rowek 71 w st^raku 70 do kanalu 83 oraz przez rowek 85 suwaka 84 i kanal 82 do przestrzeni 81 przed tlokiem 80. Wsku¬ tek tego tlok 80 przesuwa sie w lewo i po¬ ciaga za soba za pomoca trzpienia 79 tlok 78 tak daleko, az tlok 80 oprze sie o lewa scianke przestrzeni 81. Szerokosc prze¬ strzeni 77 jest wieksza od szerokosci prze¬ strzeni 81, wskutek czego tlok 78 nie do¬ chodzi do swego lewego polozenia skraj¬ nego. Tlok 78 przesuwa ponadto w lewo suwak 70, który odsuwa grzybek zaworu 108 od gniazda 109a przeciwko dzialaniu sprezyny 115. Zawór J08 znajduje sie te¬ raz w polozeniu posrednim miedzy dwoma skrajnymi polozeniami, a zatem czynnik roboczy przeplywa z przewodu 6 poprzez komore 94, kanal 106, komore 14 i naokolo grzybka zaworu 108 do komory 13 oraz da¬ lej do komory 12, z której plynie przewo¬ dem 11 do skrzynki biegów.Z komory 13 czynnik roboczy plynie kanalem 102 i rowkiem 71 suwaka 70, któ¬ ry wskutek przesuwu tloka 80 w lewo zo¬ stal przesuniety w lewo tak daleko, iz po¬ laczyl kanal 102 z kanalem 83, do kana¬ lu 83. Z kanalu tego czynnik roboczy ply¬ nie przez rowek 85 suwaka 84 oraz kanal 82 do przestrzeni 81. Wskutek tego tlok 80 pozostaje nadal przytrzymany w jego le¬ wym polozeniu skrajnym. Suwak 70 zada¬ nia w tym polozeniu kanal 68.Jednoczesnie czynnik robocasy plynie z komory 12 przez kanal 2, otwór dlawiacy 27, komore 28 i kanal 29 do komory cylin¬ drowe) 20 przed tlok 17. Skoro w komo¬ rze 28 przestanie ujawniac sie dzialanie otworu dlawiacego 27, hamujace wzrost cisnienia, i cisnienie czynnika roboczego w komorze cylindrowej 20 (podcisnienie) osiagnie swa wartosc najwieksza, to tlok 17 przesuwa sie wbrew naciskowi sprezyny 49 w prawo, a wraz z nim i suwak 84. W swym piawym polozeniu skrajnym suwak 84 za¬ slania wylot kanalu 83 i laczy kanal 82 z otworem 95, polaczonym z powietrzem zewnetrznym. Jednoczesnie kanal 65 zo¬ staje polaczony z kanalem 69 poprzez ro¬ wek 86 w suwaku 84.Jezeli w tym czasie kierowca naciska wciaz na dzwignie sterownicza, to czynnik rdboczy, doprowadzony przewodem /, ply¬ nie przez kanal 65, rowek 86 i kanal 69 do komory 77. Wskutek tego tlok 78 zostaje przesuniety jeszcze dalej w lewo az do je¬ go lewego polozenia skrajnego. Wraz z nim zostaje przesuniety suwak 70, a zawór 108 dochodzi do gniazda 110a. W tym poloze¬ niu suwaka rowek 74 zatrzymuje sie przy wylocie kanalu 68, dzieki czemu czynnik roboczy moze plynac z przewodu / przez przewód 66, kanal 68, wydrazenie 74, ka¬ naly 73, kanal osiowy 72 oraz kanaly po¬ przeczne 75 do komory 77, tak iz tlok 78 zostaje nadal w swym lewym polozeniu skrajnym. Zawór 108 zamyka przeplyw czynnika roboczego z komory 13 do kana¬ lu 2 i przewodu 11. Do skrzynki biegów czynnik roboczy juz nie doplywa; proces wlaczania biegu zostal zakonczony. Rów¬ niez i czynnik roboczy, który zostal dopro¬ wadzony z kanalu 2 do komory cylindro¬ wej 20, szybko z niej uchodzi przez istnie¬ jace nieszczelnosci. Suwak 84 przesuwa sie wiec z powrotem w polozenie, w któ¬ rym jest on uwidoczniony na rysunku, wy¬ loty kanalów 65 i 69 zostaja ponownie za¬ mkniete. Wskutek tego do komory 77 nie jest juz- wiecej doprowadzany czynnik ro- boczy z kanalu 69; przeciwnie, do prze* strzeni tej doplywa, jak poprzednio, z ka¬ nalu 68 przez wzmiankowane kanaliki su¬ waka 70 czynnik roboczy, doprowadzany - a —przewodem /. Zawór 108 pozostaje w stanie zamknietym.Doplyw czynnika roboczego z komory 13 przez kanal 102, rowek 71 w suwaku 70, kanal 83, rowek 85 w suwaku 84 i kanal 82 do przestrzeni 81 odbywa sie w dalszym ciagu, jak poprzednio. Tlok 80 pozostaje wiec nadal w swym lewym polozeniu skraj¬ nym.Jezeli teraz kierowca zwolni dzwignie sterownicza, przewód 1, a z nim i komo¬ ra 77 przez kanaly 66 i 68 oraz kanaly 73, 72 i 75 suwaka 70 lacza sie z powietrzem zewnetrznym. Tlok 78 pod naciskiem spre¬ zyny 115 przesuwa sie z powrotem wraz z suwakiem 70 i grzybkiem zaworu 108 tak daleko w prawo, az trzpien 79 popychany tlokiem 78 zetknie sie z tlokiem 80, znaj¬ dujacym sie w lewym polozeniu skrajnym.Teraz czynnik roboczy prezplywa w ta- kiz sposób, jak opisano powyzej, przez przewód 11 do skrzynki biegów oraz przez kanal 2 do komory, cylindrowej 20 przez tlok 17. Skoro to podcisnienie osiagnie w tej komorze swa wartosc najwieksza, tlok 17, a wraz z nim i suwak 84, zostaje przesu¬ niety w prawo, wylot kanalu 83 zaslonie¬ ty, a kanal 82 polaczony z otworem 95 do polaczenia z powietrzem zewnetrznym. Cis¬ nienie w przestrzeni 81 staje sie równe at¬ mosferycznemu. Wskutek tego tlok 80, trzpien 79, tlok 78, suwak 70 oraz grzybek zaworu 108 ustawiaja sie ponownie w swe prawe polozenie skrajne, jak to widac na rysunku. Zawór 108 przylega do prawego gniazdka (109a), komora 13 zostaje odla¬ czona od przewodu, doprowadzajacego czynnik roboczy. Wskutek tego zarówno do przewodu 11 i kanalu 2, jak i do kanalu 102, czynnik roboczy nie jest juz wiecej do¬ prowadzany. Tlok 17 i suwak 84 przesu¬ waja isie z powrotem w swe lewe poloze¬ nie skrajne az do chwili ponownego uru¬ chomienia dzwigni sterowniczej.Jezeli kierowca pojazdu zwolni dzwig¬ nie sterownicza przed tym, zanim podcis¬ nienie w komorze cylindrowej 20 osiagnie swa wartosc najwieksza, to chociaz kana¬ ly 65, 66 i 68 zostaja, jak opisano powy¬ zej, polaczone z powietrzem zewnetrznym, zawór 108 pozostaje w polozeniu otwartym, poniewaz do przestrzeni 81 doprowadzony zostaje czynnik roboczy poprzez komory i kanaly 13, 102, 71, 83, 85 i 82. Gdy pod¬ cisnienie w komorze cylindrowej 20 osiag¬ nie swa wartosc najwieksza, suwak 84 zo¬ staje przesuniety, jak opisano powyzej, w jego prawe polozenie skrajne. Wtedy komora 81 zostaje polaczona z powietrzem zewnetrznym przez kanaly 82 i 85 oraz otwór 95; z powietrzem zewnetrznym po¬ laczona zostaje równiez przestrzen 77 przez kanaly 65, 86, 69. Tloki 78 i 80 prze- suwaja sie wiec oba w swe prawe poloze¬ nie skrajne z powrotem; przesuniety w pra¬ wo zostaje równiez suwak 70 i grzybek za¬ woru 108 az do oparcia sie o gniazdo 109a.Jezeli wiec kierowca pojazdu zwolni dzwi¬ gnie sterownicza przedtem, zanim zakon¬ czony zostanie proces wlaczania biegu w przekladni, to zawór 108 nie przesuwa sie dalej w lewo, lecz wraca do swego po¬ lozenia wyjsciowego, jak na rysunku. PL