Wynalazek dotyczy pomocniczego urza¬ dzenia lacznego do zmiennika szybkosci ze sprzeglami wyprzedzajacymi, zwlasz¬ cza w samochodach. Jako sprzegla wy¬ przedzajace moga byc zastosowane np. sprzegla klowe zwrotne, których plasz¬ czyzny czolowe klów sa sciete skosnie w celu osiagniecia dzialania wyprzedzaja¬ cego.W takich zmiennikach szybkosci ze sprzeglami wyprzedzajacymi nie moga byc w stanie spoczynku pojazdu wlaczane bez dalszego zabiegu stopnie biegów, w któ¬ rych polówka sprzegla od strony silnika wymaga opóznienia przed wlaczeniem; poniewaz polowa sprzegla, polaczona z napedem wozu, jest w spoczynku, nie jest wiec mozliwe wzajemne wyprzedza¬ nie polówek sprzegla. Aby zapobiec te¬ mu brakowi, przewidziano juz urzadzenia przestawiajace dla jednej polowy sprzegla, uruchamiane przez kierowce podczas spo¬ czynku pojazdu i przed uruchomieniem sil¬ nika. Urzadzenia te sa jednak z natury rze¬ czy klopotliwe i utrudniaja ruch przez za¬ absorbowanie kierowcy.Wynalazek usuwa te ujemne cechy, stosujac urzadzenie hamujace, którego je¬ dna polowa jest polaczona z czesciami zmiennika szybkosci, bedacymi w ruchu, *) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze wynalazca jest inz. Gustaw Meyer w Friedrichshafen a/B.a druga czesc jest napedzana silnikiem na¬ pedowymi w innym kierunku obrotu, niz pierwsza polowa. W zmiennikach szyb¬ kosci, w których zastosowano urzadzenia hamujace do opózniania przed wlaczeniem polówek sprzegiel, obracajacych sie szyb¬ ciej anizeli odpowiadajace im polówki, moze byc takie, juz zastosowane urzadze¬ nie hamujace, wykonane odpowiednio do wynalazku.Korzystne jest stosowanie wedlug wy¬ nalazku pomiedzy walem silnika i walem pobocznym zmiennika szybkosci — trybu wstecznego, na którego jednym kole jest osadzona jedna polowa urzadzenia hamu¬ jacego. Druga jego -polowa moze byc umieszczona np. na wale pobocznym lub na jednym kole zebatym kól zwrotnych, albo tez na wale korbowym silnika przed glównym sprzeglem. Urzadzenie hamuja¬ ce moze byc rozrzadzane celowo w zalez¬ nosci od przebiegu laczenia tak, jak to po¬ kazano w patentach niemieckich 569 392 i 662 084.Urzadzenie wedlug wynalazku jest szczególnie korzystne dla ciezkich pojaz¬ dów i dla takich, które maja przezwycie¬ zac duzy opór w terenie. Przy takich po¬ jazdach po ruszeniu na nizszych biegach wlaczenie na wyzszy bieg jest czesto nie¬ mozliwe, poniewaz pojazd zatrzymalby sie w czasie laczenia mimo to, ze jazda na wyzszym biegu bylaby mozliwa, jesli by on zostal wlaczony. Wskutek tego, ze taki bieg mpze byc wlaczony przy zatrzymaniu sie pojazdu i zaraz mozna pelna sila silni¬ ka ruszyc, sposób ruchu takich pojazdów jest znacznie ulepszony.Na rysunku przedstawiono w przekro¬ ju podluznym zmiennik szybkosci ze sprzeglami wyprzedzajacymi w ksztalcie zwrotnych sprzegiel klowych ze scietymi ukosnie plaszczyznami czolowymi klów, zaopatrzony w urzadzenie pomocnicze wedlug wynalazku.Na rysunku cyfry 1, 2, 3, 4, 5, 6 ozna¬ czaja kola zebate zmiennika szybkosci, bedace stale w zazebieniu z kolem prze¬ ciwleglym. 7 oznacza wal napedowy sil¬ nika, na którym jest umieszczone glówne sprzeglo 8, którego przesuwna tuleja 11, poruszana zespolem drazków 9, 10, moze sie przesuwac z pomoca klinów 12 na wa¬ le napedowym 13 zmiennika szybkosci. 14, 15, 16, 17, 18 sa to lozyska przewodu glównego walu zmiennika szybkosci. 20 oznacza wal napedzany, 19 i 29 sa od¬ cinkami walu w przewodzie glównego wa¬ lu umocowane w kole 3. 21% 22, 23, 24, 25 oznaczaja lozyska przewodu walu ubocznego, skladajacego sie z odcinków walu 26 i 27. 31 oznacza tuleje laczna, przesuwna na odcinku walu 19, dzwigajaca polówke sprzegla klowego 32, którego odpowiadajaca polówka 33 jest umieszczona na lewo na kole 3. Tuleja laczna 34 jest przesuwna na odcinku walu 26 i dzwiga polówke sprzegla 35, którego polówka odpowiadajaca 36 jest umiesz¬ czona na lewo na kole 4. Tuleja laczna 37 moze sie przesuwac na odcinku walu 29 i dzwiga polówke sprzegla 38, którego po¬ lówka odpowiadajaca 39 jest umieszczona na prawo na kole 3. Tuleja laczna 41 jest przesuwna na odcinku walu 27 i dzwiga polówke sprzegla 42, którego polówka od¬ powiadajaca 43 jest umieszczona na prawo na kole 4. 48 oznacza przedluzenie odcinka walu 26, dzwiganego na lozyskach 21 i 47.Liczba 49 oznacza skrzynke sprzeglowa, 50 skrzynke zmiennika szybkosci; sa one po¬ laczone w jedna czesc konstrukcyjna. 51 oznacza kolo zebate, umocowane nie¬ ruchomo na wale 7, 52 jest kolem posred¬ nim, 53 dalszym kolem, umieszczonym luzno na odcinku walu 48 i dzwigajacym jedna powierzchnie stozkowa 54 urzadze¬ nia hamujacego. Druga polowa stozka 55 jest polaczona z przesuwajaca tulejka 56 przesuwna na klinach 57 odcinka walu 48.Tuleja 56 jest polaczona podwójna dzwig¬ nia 58 i drazkiem 59 z tlokiem 60, przesuw- — 2 —nym w cylindrze 61* Liczba 62 jest dopro¬ wadzeniem cisnienia do cylindra 61. 63 oznacza sprezyne naciskajaca, 64 silnik na¬ pedowy.Z pomoca przedstawionego na rysunku zmiennika mozna osiagnac nastepujace 4 biegi przez wskazane kola, odcinki walów i sprzegla: 1. bieg: wal napedowy 13, kolo 1, kolo 2, odcinek walu 26, sprzeglo 35, 36, kolo 4, kolo 3, sprzeglo 38, 39, odcinek walu 29, wal napedzany 20. 2. bieg: wal napedowy 13, kolo 1, koilo 2, odcinek walu 26, sprzeglo 35, 36, sprzeglo 43, 42, odcinek walu 27, kolo 6, kolo 5, wal napedzany 20. 3. bieg: (bezposrednio) wal napedowy 13 odcinek walu 19, sprzeglo 32, 33, sprzeglo 39, 38, odcinek walu 29, wal napedzany 20. 4. bieg: wal napedowy 13, sprzeglo 32, 33, kolo 3,. kolo 4, sprzeglo 43, 42, odcinek walu 27, kolo 6, kklo 5, wal napedzany 20.Normalny kierunek obrotu poszczegól¬ nych czesci jest okreslony strzalka dla wa¬ lu napedzanego 20.Niech samochód, zaopatrzony w przed¬ stawione urzadzenie, znajduje sie w spo¬ czynku, przy czym urzadzenie niech wyka¬ zuje polozenie 1 biegu, pokazane na rysun¬ ku. Azeby np. w stanie spoczynku przejsc na 3 bieg i nim ruszyc, musi sprzeglo 35, 36 zostac wylaczone i zamiast niego wlaczone sprzeglo 32, 33. Ksztalt plaszczyzn czolo¬ wych klów polówek sprzegiel 32 i 33 jest tym uwarunkowany, ze podczas ruchu zmiennika szybkosci przy wylaczeniu sprzegla 35, 36 i przylozeniu do siebie, po¬ lówek sprzegla 32, 33 maja one tak dlugo sie oddychac, az ilosc obrotów polówki 32 tak dalece sie zmniejszy, ze w chwili wy¬ przedzania sprzeglo sie wlaczy. Jezeli wiec w stanie spoczynku pojazdu przylozy sie czolowe powierzchnie klów polówki sprze¬ gla 32 do klów polówki sprzegla 33 i po¬ tem pusci w ruch silnik napedowy, to po¬ lówki sprzegla 32, 33 beda przebiegaly obok siebie nie wlaczajac sie, poniewaz po¬ wierzchnie czolowe klów wzajemnie sie od¬ suwaja.Azeby mozna bylo takze na postoju wlaczyc sprzeglo 32, 33, napedza sie przy wylaczonym sprzegle glównym 8 kolo ze¬ bate 53 za pomoca kól 51 i 52 w kierunku obrotów, przeciwnym do normalnego kie¬ runku obrotu walu ubocznego wzglednie odcinka walu 48. Równoczesnie przy pomo¬ cy odpowiedniego urzadzenia, które celo- wof jak zaznaczono, jest uruchamiane przy pomocy czynników cisnacych, przyklada sie do siebie powierzchnie hamownicze 54 i 55 za pomoca tloka 60 i zespolu drazków 59, 58. Wskutek tego napedza sie wal uboczny 48, kolo 2, kolo 1, odcinek walu 19 i polówke sprzegla 32 w kierunku obrotu przeciwnym do normalnego. Powierzchnie czolowe klów polówki sprzegla 32 wchodza wzdluz scietych skosnie powierzchni po¬ lówki sprzegla 33 we wzajemne zazebienie.Polówka sprzegla 32 wlacza sie tym samym calkowicie. Skoro to nastapilo, urzadzenie hamujace 54, 55 moze byc znowu rozluz¬ nione. Potem wlacza sie sprzeglo 8 i po¬ jazd moze ruszyc bezposrednio dowolnym zadanym biegiem.Sterowanie czynnika cisnacego do prze¬ wodu 62 moze byc, tak samo jak urucha¬ mianie glównego sprzegla 8, w znany spo¬ sób uzaleznione od polozenia sprzegiel klo¬ wych, tak ze urzadzenie hamujace 54, 55 jest czynne nie dluzej, anizeli tego wyma¬ ga proces laczenia. Urzadzenie hamowni¬ cze 54, 55 moze byc zastosowane, jak to od razu widac, równoczesnie w normalnym ruchu do hamowania majacych byc wlaczo- — 3 —nymi polówek sprzegiel np. 33 albo 39.Mozna tez wiec posiadane urzadzenia ha- mownicze dodatkowo uksztaltowac wedlug wynalazku. PL