Wynalazek niniejszy dotyczy zabezpie¬ czenia od nadmiernych natezen, powodo¬ wanych przez cieplo i zmiany temperatury, czesci brzegowych i naroznikowych jedno¬ litych poza nimi odlewów maszynowych, zwlaszcza, odlewów czesci turbin spalino¬ wych, posiadajacych wydrazenia. Gdy czesci brzegowe wzglednie naroznikowe sa utworzone w zwykly sposób na odlewie, to jednoczesnie dwa czynniki powoduja znaczny przyrost natezen pod dzialaniem ciepla i zmian temperatury. Wykonanie brzegu lub naroznika jako czesci odlewu powoduje nieuniknione zgrubienie scianki w tych miejscach, a wskutek tego miejsco¬ we powiekszenie ilosci tworzywa. Ze wzgle¬ du na ewentualne przesuniecia sie rdzeni odlewniczych moznosc unikniecia powsta¬ wania takich zgrubien w sciankach jest ograniczona, wobec czego powstale w ten' sposób miejscowe nagromadzenia tworzy¬ wa powiekszaja natezenia, które musza powstawac z powodu przeplywu ciepla przez scianke wskutek róznicy temperatur w róznych miejscach. Z drugiej strony ta¬ kie brzegi i narozniki, gdy odnosne czesci maszyn .sluza do prowadzenia bardzo go¬ racych czynników, np. przegrzanej pary, gazów spalinowych lub podobnych, znaj¬ duja sie zwykle tam, gdzie te czynniki przeplywaja z szczególnie duza szybkoscia.Zdarza sie to szczególnie w silnikach spali-nowych, zwlaszcza turbinach -spalinowych, gdyz takie brzegi znajduja sie w gniazdach zaworów, w przejsciach miedzy poszczegól¬ nymi czesciami komory spalania, w zla¬ czach dysz i innych miejscach. Ogólnie wia¬ domo, ze przenoszenie ciepla z czynnika na scianke, odbierajaca cieplo, znacznie wzrasta z szybkoscia przeplywu tego czyn¬ nika, a w poblizu szybkosci dzwieku nawet raptownie. Pod wplywem dzialajacych w ten sposób wlasnie na zgrubienia tworzywa powiekszonych ilosci ciepla przeplywaja¬ cego brzegi i narozniki sa narazone na nad¬ mierne natezenia, wskutek czego po sto¬ sunkowo krótkim okresie czasu brzegi i na¬ rozniki odlewu, poza tym znajdujacego sie w stanie nienagannym, zostaja uszkodzo¬ ne, a zwlaszcza powstaja pekniecia wlosko- wate. W chlodzonych czesciach silnika mo¬ ze wskutek tego nie tylko przenikac czyn¬ nik chlodzacy, lecz takze gorace gazy mo¬ ga sie przeciskac do komór chlodzacych i wskutek swego niewatpliwie wiekszego cisnienia wytlaczac czynnik chlodzacy, po¬ wodujac w ten sposób calkowite zniszcze¬ nie odlewu.Zadaniem niniejszego wynalazku jest wykonanie brzegów i narozników w odle¬ wach wspomnianych maszyn tak, iz zupel¬ nie unika sie miejscowych nagromadzen tworzywa, a tym samym pogrubienia scian¬ ki. Wrecz przeciwnie, grubosc scianki jest zmniejszona, brzeg zas lub naroznik jest wykonany ze szczególnie odpowiedniego i niezawodnego tworzywa* odpornego na zwiekszone natezenia, powodowane przez cieplo i zmiany temperatury, których po¬ wstawanie na naroznikach i brzegach jest nieuniknione wskutek szybkosci w tych miejscach przeplywu czynnika, przenosza¬ cego cieplo.Wynalazek rozwiazuje to zadanie w ten sposób, ze brzegi lub narozniki tworza od¬ dzielne wkladki na stale-polaczone z odle¬ wem, posiadajace najlepiej ksztalt dosto¬ sowany do tego odlewu, przynajmniej na brzegach wzglednie naroznikach, oraiZ scianke ciensza w porównaniu ze scianka odlewu. Wedlug dalszej cechy wynalazku wydrazenia wkladek, powstale wskutek zmniejszenia grubosci ich scianek, stanowia komory do chlodzenia, polaczone najlepiej z takimiz komorami w odlewie samym.Najlepiej wykonac wkladki w postaci pier¬ scieniowych czesci o katowym przekróju\ poprzecznym. Z odlewem moga one byc laczone przez spawanie. Gdy te katowe wkladki posiadaja boki, nachylone w przy¬ blizeniu prostopadle, albo gdy ich przekrój poprzeczny jest korytkowy, osiaga sie pew¬ na podatnosc, dzieki czemu wkladki moga sie dostosowywac do róznych rozsze¬ rzen poszczególnych scianek takich od¬ lewów.Rysunek przedstawia przyklady wyko¬ nania przedmiotu niniejszego wynalazku^ Fig. 1 przedstawia w przekroju podluznym rozrzadzany zawór wylotowy komory spa¬ lania, przez który gazy spalinowe po cal¬ kowitym spaleniu doplywaja do dyszy tur¬ biny spalinowej, a fig. 2 — w przekroju podluznym koniec czesci skladowej silnika spalinowego, znajdujacy sie w przejsciu miedzy cylindryczna i stozkowa czescia ko¬ mory spalania albo w przejsciu miedzy oslona zaworowa i polaczona z nia czescia maszyny.Na fig. 1 jest uwidoczniona zwykla dwuscienna odlana czesc 1 maszyny, po¬ siadajaca przestrzen chlodzaca 2. Grzy¬ bek zaworowy jest oznaczony liczba 3, a jego trzon — liczba 4, Trzon zaworowy jest polaczony z nie uwidocznionym na ry¬ sunku mechanizmem rozrzadzajacym, za pomoca którego zawór 3 przy wspóldziala¬ niu cisnienia czynnika robocziego podnosi sie z swego gniazda 5, wskutek czego gazy spalinowe przeplywaja poczatkowo z nads krytyczna szybkoscia ,przez chwilowo zwe¬ zony przeswit, w dalszym zas ciagu z ma¬ lejaca szybkoscia obok brzegu .5.Gdyby cala oslona zaworowa wraz — 2 —z gniazdem 5 byla wykonana jako jedno¬ lity odlew, brzeg 5 bylby narazony na bar¬ dzo duze natezenia, powodowane przez cieplo i temperatury, których nie móglby wytrzymywac w ruchu ciaglym. Wykonanie gniazda zaworowego 5 powoduje zawsze miejscowe nagromadzenie tworzywa. Gdy¬ by nawet chciano temu zapobiec przy wy¬ konywaniu, nie mozna uniknac nagroma¬ dzenia sie tworzywa w pewnych miejscach, gdyz ta czesc tworzywa jest za mala, alby mogla byc wyrównana przez odpowiednie uksztaltowanie wewnetrznej powierzchni odlewu. Polozenia rdzenia odlewniczego nie mozna w kazdym razie tak dokladnie ustalic, aby próba wyrównania miala wi¬ doki powodzenia. Wlasnie takie nieuniknio¬ ne zatem nagromadzenie tworzywa podle¬ galoby wiec wskutek powstajacych przy otwarciu zaworu niezwykle duzych przejsc ciepla, nastepujacych przy oplukiwaniu gniazda .zaworowego przez gazy spalinowe, przeplywajace z najwieksza szybkoscia i znajdujace sie pod najwiekszym cisnie¬ niem oraz posiadajace najwyzsza tempe¬ rature, takim natezeniom od zmian tempe¬ ratur, iz na dluzszy okres czasu nie moglo¬ by ich wytrzymywac.Powstajace wskutek tego niebezpie¬ czenstwo tworzenia sie pekniec i rysów w odlewie w gniezdzie samym i obok niego usuwa sie wedlug wynalazku w ten sposób, ze gniazdo 5 jest wykonane z oddzielnej wkladki 8, zalozonej w odlewie 1 i z nim polaczonej za pomoca szwów spawanych 6, 7, której scianka 8' stanowi przedluzenie ksztaltu odlewu 1, przy czym grubosc scianki 9 wkladek, zwlaszcza na brzegach i naroznikach, jest znacznie zmniejszona w porównaniu z gruboscia scianki odlewu 1.Dzieki temu unika sie przede wszystkim wszelkich nagromadzen tworzywa w ob¬ rebie zwiekszonych szybkosci przeplywu gazów spalinowych. Na ich miejscu znajdu¬ ja sie raczej bardzo cienkie scianki, odpor¬ ne na wieksze skoki temperatur i wskutek tego skutecznie zabezpieczone przeciw na¬ tezeniom, powodowanym przez temperatu¬ ry. Nakladka 8 o korytkowym przekroju poprzecznym moze byc wykonana oddziel¬ nie, obrobiona i zbadana, przy czym mozna ja wykonac z tworzywa, odpowiadajacego bez wzgledu na mozliwosci odlewania naj¬ lepiej wymaganiom. Wreszcie rdzenie da wykonania przestrzeni chlodzacej 2 w od¬ lewie 1 moga byc bardzo latwo zalozone wzglednie umocowane. Ulatwione jest tak¬ ze usuwanie materialu rdzeniowego po od¬ laniu, wobec czego pominac mozna dotych¬ czas stosowane urzadzenia do oczyszcza¬ nia.Wspomniano juz, ze nakladka 8 posia¬ da przekrój korytkowy. Powstajace w ten sposób wydrazenie 10 stanowi ze wzgledu na wykonanie przestrzeni chlodzacej 2 w odlewie / takze przestrzen chlodzaca i jest w tym celu polaczone z ta przestrzenia 2.Gdyby odlew 1 nie posiadal przestrzeni chlodzacej, wydrazenie 10 moze byc uzyte jako taka przestrzen. Ma ona wtedy te za¬ lete, ze stanowi izolacje powietrzna, zmniej¬ szajaca wzglednie zapobiegajaca przecho¬ dzeniu ciepla z nakladki 8 do odlewu 1, mniej nadajacego sie do odbierania wiek¬ szych ilosci ciepla niz nakladka 8. Oczy¬ wiscie, to wydrazenie moze sluzyc takze jako przestrzen chlodzaca do przeplywu dowolnego czynnika chlodzacego.Na fig. 1 jest uwidocznione, ze wszyst¬ kie scianki nakladki 8 posiadaja grubosc mniejsza od grubosci odlewu 1, wskutek czego wszystkie natezenia, które moglyby powstawac pod wplywem wysokich tempe¬ ratur, zostaja zmniejszone do wielkosci dopuszczalnej przy ciaglym ruchu.Zastosowana wedlug fig. 1 do zaworów dyszowych budowa wedlug wynalazku moze byc odpowiednio uzyta takze w zla¬ czu przestrzeni chlodzacej 11 w odlewie 12 z inna czescia silnika, jak uwidoczniono na fig. 2. Odlew 12 moze przy tym stanowic cylindryczna czesc srodkowa komory — 3 —wzbuchowej, z która laczy sie stozkowo koniec wlotowy i wylotowy albo tez moze stanowic oslone zaworowa, polaczona z czescia silnika. Mozna równiez czesc brzegowa wzglednie naroznikowa wyko¬ nac jako gniazdo zaworowe, np. podobnie jak w przykladzie wykonania wedlug fig. 1, przedstawiajacej zawór dyszowy komory wzbuchowej. Przestrzenie chlodzace 11 moga byc wykonane takze w rózny sposób.Nakladka moze byc najlepiej wykonana o okraglym przekroju poprzecznym. Prze¬ strzenie chlodzace 11 moga byc takze wy¬ konane jako cylindryczne wydrazenie od¬ lewu 12 i rozmieszczone na linii kolowej jedno' obok drugiego, przy czym taka bu¬ dowa jest szczególnie korzystna dla komór wzbuchowych. Niezaleznie od tych mozli¬ wosci wykonania wyróznia sie budowa wedlug wynalazku nastepujacymi ce¬ chami.Brzegowa czesc odlewu stanowi od¬ dzielna z odlewem za pomoca szwów spa¬ wanych 13, 14 na stale polaczona naklad¬ ka 15, której scianka 15' schodzi sie ze sciana odlewu 12, posiada jednak znacznie mniejsza grubosc. Boki tej nakladki kato¬ wej sa w przyblizeniu prostopadle, wobec czego powstaje szczególnie podatny naroz¬ nik odlewu, przystosowujacy sie do róz¬ nych zmian zewnetrznej i wewnetrznej scianki odlewu 12. Przez zmniejszenie gru¬ bosci scianki nakladki w porównaniu ze scianka odlewu pod nakladka powstaje przestrzen 16, polaczona z przestrzenia 11 odlewu 12 we wspólna przestrzen chlodza¬ ca. Czynnik chlodzacy moze skutecznie oplukiwac wysoko natezony i ze wzgledu na to szczególnie cienki naroznik 17 na¬ kladki 15, dzieki czemu na tym narozniku jest zapewnione niezawodne odprowadza¬ nie ciepla. Dzieki temu natezenia, powodo¬ wane przez temperatury mimo stosunkowo duzego przenoszenia ciepla, które moze powstawac na naroznikach 17, utrzymuja sie w granicach dopuszczalnych dla ruchu ciaglego, wobec czego usuniete jest niebez¬ pieczenstwo powstawania pekniec i rysów w nakladce 15, gdyz w miejscu dotychczas nieuniknionego nagromadzenia tworzywa grubosc scianki jest znacznie zmniejszona.Oczywiscie, naroznik 17 moze byc tak samo lub w podobny sposób wykonany jako gniazdo zaworowe, jak to uwidoczniono na fig. 1. Tak samo mozna zastosowac do wy¬ konania przedmiotu wedlug fig. 2 odpo¬ wiednie tworzywo, jak opisano w zwiazku z fig. 1.Oczywiscie, wedlug wynalazku mozna cechy, opisane w przykladzie wykonania wedlug fig. 1 i 2, zastosowac do kazdej in¬ nej odlewanej czesci maszyny, o ile chodzi o unikniecie natezen, powodowanych przez cieplo i zmiany temperatury przy bardzo duzym przenoszeniu ciepla. PL