Wynalazek niniejszy dotyczy formy odlewniczej oraz sposobu i urzadzenia po¬ mocniczego do wykonywania tej formy.Taka forma odlewnicza posiada zalety stosowanych dotychczas form, lecz jest wolna od ich wad.Najwazniejsza zaleta form piaskowych jest taniosc wykonywania ich, podatnosc na kurczenie sie odlewanych metali oraz duza porowatosc, umozliwiajaca swobod¬ ne uchodzenie gazów i par metalu podczas odlewania.Do wad tych form nalezy kosztowny przewóz piasku i przygotowywanie masy formierskiej, nierówna powierzchnia odle¬ wów oraz nieduza dokladnosc wymiarów i mala ostrosc krawedzi wytwarzanych odlewów, przy czym zachodzi koniecz¬ nosc czyszczenia odlewów strumieniem piasku i poddawania ich dalszej obróbce mechanicznej.Odlewy wytwarzane w kokili lub przez natryskiwanie nie maja tych wad odlewu piaskowego. Takie odlewy posiadaja me¬ talicznie czysta powierzchnie i moga po¬ siadac bardzo ostre krawedzie, wskutek czego czyszczenie ich strumieniem piasku staje sie zupelnie zbyteczne, a mechanicz¬ na obróbka odlewu moze byc ograniczona do minimum.Wada takich odlewów sa wysokie ko¬ szty stosowania kokili, które oplacaja sia tylko przy odlewaniu wiekszej liczby od- lewów o mozliwie iniezlozonych ksztaitach i z metali o temperaturze odlewania, praktycznie biorac, nizszej niz 800° C.Z powyzszego wynika, ze wady trzech znanych sposobów odlewania sa powodo¬ wane glównie wlasciwoscia stosowanych form odlewniczych. Forma odlewnicza zas wedlug wynalazku niniejszego posiada za¬ lety wszystkich form odlewniczych, stoso¬ wanych w znanych sposobach odlewania, lecz jest pozbawiona wszelkich wad tych znanych form. Cel ten osiaga sie przez za¬ stosowanie formy odlewniczej, skladaja¬ cej sie z formy trwalej, zlozonej z jednej lub kilku czesci i posiadajacej wydrazenie formujace, oraz z formy wewnetrznej z masy formierskiej o wymiarach i ksztal¬ cie, odpowiadajacych wytwarzanym odle¬ wom. Wydrazenie formujace trwalej cze¬ sci formy w. grubszych zarysach przedsta¬ wia nieco powiekszony ksztalt wytwarza¬ nego odlewu bez ostrych krawedzi. Wy¬ drazenie to wyklada sie plastyczna masa formierska, nadajac mu ksztalt wytwarza¬ nych odlewów. Wykladzina po wyschnie¬ ciu tworzy forme odlewnicza, odpowiada¬ jaca pod wzgledem dokladnosci wymia¬ rów i ostrosci krawedzi wytwarzanym od¬ lewom.Cala forma odlewnicza wedlug wyna¬ lazku, podobnie jak znane formy, sklada sie z dwóch lub kilku czesci, np. z górnej i dolnej skrzynki, lecz poszczególne czesci formy sa wykonane z dwóch róznych, cal¬ kowicie odmiennych materialów.Czesc zewnetrzna formy jest sztywna i wykonana jako forma trwala. Wydraze¬ nie zas formujace tej czesci formy posiada ksztalt odpowiadajacy ksztaltom wytwa¬ rzanych odlewów, posiada jednak nieco wieksze wymiary i bez ostrych krawedzi.Ta zewnetrzna czesc formy moze byc wy¬ konana z metalu lub innych materialów trwalych, ale tak samo moze byc wyko¬ nana z glinki szamotowej albo z materia¬ lów zwiazanych hydraulicznie. Czesc we¬ wnetrzna formy jest wykonana z masy for¬ mierskiej i zostaje zniszczona podczas usu¬ wania odlewu, a przed kazdym odlewa¬ niem powinna byc wykonana ponownie* Material do wykonania tej czesci formy jest doprowadzany w stanie plastycznym do wglebien wewnetrznych stalej, czesci formy i wytlaczany za pomoca odpowied¬ nio uksztaltowanego stempla lub znanej plyty formierskiej z nadaniem formie do^ kladnych wymiarów i ostrych krawedzi.Jako material do wykonywania we¬ wnetrznej czesci formy nadaja sie zwlasz¬ cza plastyczne gliny i kaoliny odchudzone za pomoca drobno zmielonych piasków lub innych dodatków.Ciecze, uzyte do zarobienia tej masy w celu uzyskania zadanej plastycznosci, jak np. woda, oleje, ciecze eteryczne, al¬ kohol itd., paruja podczas suszenia form lub tez pod dzialaniem ciepla zewnetrznej czesci formy ogrzanej podczas poprzed¬ niego zabiegu odlewania, wskutek czego czesc wewnetrzna formy stanowi niewy- palone naczynie ceramiczne w przyblize¬ niu o równomiernej grubosci scianek.Przepuszczalnosc wewnetrznej czesci formy wzgledem gazów uzyskuje sie przez dodawanie do masy formierskiej materia¬ lów fermentujacych w wysokiej tempera¬ turze lub tez przez dodawanie do tej ma¬ sy w stanie plastycznym materialów, któ¬ re równiez paruja lub spalaja sie w nizszej temperaturze i pozostawiaja pory, przez które moga uchodzic gazy i pary metalu.Wykonywanie wewnetrznej czesci for¬ my jest ulatwione wtedy, gdy ilosc po¬ trzebnej plastycznej masy jest dokladnie obliczana oraz gdy jest ona doprowadzana do wglebien trwalej czesci formy tak, aby masa ta przy opuszczaniu stempla formu¬ jacego byla doprowadzana jak najkrótsza droga i wypelniala wydrazenie formujace dokladnie we wszystkich miejscach.W tym celu masa formierska we¬ wnetrznej czesci formy jest wprowadzana do wydrazen formujacych za pomoca cv- 2 —lindra z tlokiem o wymiarach, odpowiada¬ jacych wielkosci wydrazenia formy trwa¬ lej. Taki cylinder posiada wymienne dno, zaopatrzone w wieksza liczbe otworów.Otwory znajduja sie wewnatrz pionowego rzutu wydrazen trwalej czesci formy.Zamiast stosowania dna cylindra o wiekszej powierzchni formujacej mozna stosowac dno o niejednakowym skupieniu otworów, a mianowicie w miejscach o mniejszej powierzchni formujacej mozna stosowac mniejsza liczbe otworów, gdyz w tych miejscach wymagana jest mniejsza ilosc masy. Przez dokladne ustawianie cylindra tlocznego nad wydrazeniem for¬ my trwalej i przez odpowiednie przesu¬ wanie tloka w pewnym stopniu do dziur¬ kowanego dna cylindra zapewnia sie do¬ prowadzanie dokladnej ilosci oraz równo¬ mierny rozdzial masy formierskiej w wy¬ drazeniu, a stempel formujacy wykonuje forme bez potrzeby usuwania nadmiaru masy.Na rysunku przedstawiono, tytulem przykladu, forme wedlug wynalazku oraz urzadzenie do wykonywania tej formy.Fig. 1 przedstawia przekrój gotowej for¬ my, a fig. 2 — dno cylindra tlocznego* za¬ opatrzonego w otworki do doprowadzania masy formierskiej do wydrazenia formu¬ jacego.Czesc zewnetrzna 1 formy jest wyko¬ nana jako forma trwala i posiada wydra¬ zenie o silnie zaokraglonych krawedziach oraz lagodnych przejsciach. Czesc we¬ wnetrzna 2 formy jest wykonana z masy formierskiej i posiada wszedzie bardzo ostre krawedzie. Stanowi ona wlasciwa forme odlewnicza. Na rys. 2 przedstawio¬ no wymienne dno 3 rodzielacza masy, któ¬ rego otwory wyjsciowe do doprowadzania masy sa oznaczone cyfra 5. Rzut wydra¬ zen: formy trwalej, w przykladzie niniej¬ szym do odlewania klamki do drzwi, jest oznaczony linia kreskowana 4.Masa formierska czesci wewnetrznej 2 formy sklada sie z takich materialów, ze forma po wysuszeniu jest stala i nie posia¬ da zadnych rys. Po wlaniu metalu do for¬ my masa formierska kurczy sie pod dzia¬ laniem ciepla metalu w tym samym kie¬ runku, w jakim kurczy sie krzepnacy me- . tal. Dzieki temu otrzymuje sie bardzo zdrowy odlew bez naprezen wewnetrz¬ nych.Czesc wewnetrzna formy w zaleznosci od skladu chemicznego masy formierskiej w temperaturze odlewania metalu moze po odlaniu byc pokruszona na kawalki lub rozpasc sie w postaci proszku. Jej wy¬ trzymalosc przed odlaniem mozna zwiek¬ szyc za pomoca odpowiednich dodatków, dzieki którym nadaje sie formie znaczna twardosc.Tak samo do plastycznej masy formier¬ skiej mozna dodac srodków odtleniajacych lub innych dodatków polepszajacych po¬ wierzchnie wytwarzanych odlewów.Formy odlewnicze wedlug wynalazku moga byc stosowane do odlewania metali lekkich i ciezkich, np. zelaza, stali i metali trudno topliwych. Wytwarzane odlewy po¬ siadaja w kazdym przypadku gladka po¬ wierzchnie, kurcza sie swobodnie oraz po¬ siadaj a dokladne wymiary i zadana ostrosc krawedzi. Metalicznie czysta powierzchnie odlewów otrzymuje sie dzieki temu, ze jed¬ norodna masa formierska nie tworzy zad¬ nych polaczen z odlewanym metalem. PL