PL30816B1 - - Google Patents

Description

OPIS PATENTOWY Nr30816 KI. 8 k, 1 Heberlein & Co. A. G., Wattwil Sposób zmniejszania kurczliwosci materialów wlókienniczych oraz tworzyw nie po¬ siadajacych budowy wlóknistej, zawierajacych celuloze pierwotna lub regenerowana Ziilosznnn 11 pazdziernika YX.\\ rd/ielMiin :; sierpnia 1:UJ !'icv.\>/e.'i--!u ¦- ] _* ; i/d/ierriik.i lJl.'!7 (Niemcy) Wedlug wynalazku niniejszego zmniej- 40" o-owego na 1 litr kapieli, aby próba ob- szenie kurczliwosci materialów wlókienni- rabianego materialu wykazywala zmniej- czych, jak równiez tworzyw nie posiada- szona kurczliwosc, lecz nie wykazywala jacych budowy wlóknistej, które zawiera- znaczniejszej odpornosci na miecie lub od- ja celuloze pierwotna lub regenerowana poracsci wzgledem silnie dzialajacych albo które z niej sa wykonane, osiaga sie srodków speczniajacych, w ten sposób, ze obrabia sie je w obecno- Obróbka materialów wlóknistych i wy- sci katalizatorów dzialajacych w warun- mienionych tworzyw aldehydem mrówko- kach reakcji kwasno, w kazdym jednak Wym wylacznie, tj. w nieobecnosci sub- razie po usunieciu nadmiaru cieczy i po stancyj, które by z nim wchodzily w reak- uprzcdnim suszeniu, w temperaturach wy- cje, jest znana. A wiec w swoim czasie do noszacych mniej wiecej 90 — 16041 C, aide- polepszania wytrzymalosci na zrywanie hydem mrówkowym, jego polimerami albo sie w stanie wilgotnym jedwabiu sztuczne- substancjami oddajacymi aldehyd mrówko- go proponowano miedzy innymi napawa- wy, w takich stezeniach lub w takich ilo- nie go aldehydem mrówkowym w obecno¬ sciach oraz tak dlugo, np. w granicach sci katalizatorów potasowcowych i nastep- 50 g — 200 g aldehydu mrówkowego nie obróbke dodatkowa po suszeniu w tern-peraturze podwyzszone). Tego rodzaju ob¬ róbka nie daje jednak zadnego ulepszenia odpornosci na miecie, ani tez tak obrabia¬ ne wlókna nie sa odporne na dzialanie sil¬ nych srodków speczniajacych, np. lugu merceryzacyjnego lub kwasu powodujac2- go przezroczystosc, jak równiez kurcza sie przy praniu. Tak samo nie otrzymuje sie takich efektów przy stosowaniu znanych sposobów wzmacniania, np. sposobem Eschaliera wedlug patentu niemieckiego nr 197 965, w których obróbke przeprowa¬ dza sie aldehydem mrówkowym w wodnym roztworze lub w rozpuszczalnikach orga¬ nicznych w obecnosci katalizatorów obo¬ jetnych lub reagujacych kwasno z naste¬ pujacym suszeniem w temperaturach poni¬ zej 90° C, ewentualnie w prózni albo w obecnosci srodków odciagajacych wode, np. chlorku wapnia lub stezonego kwasu siarkowego.

Znane jest równiez dodawanie aldehy¬ du mrówkowego do kwasu siarkowego, stosowanego do pergaminowania. W tym przypadku dodatek ten sluzy do regulo¬ wania dzialania kwasu wzglednie do ha¬ mowania w pewnym stopniu jego dzialania.

Znane sa równiez sposoby chemiczne¬ go wiazania celulozy z aldehydem mrów¬ kowymi. Sposoby te ani tez wedlug nich otrzymane produkty nie dotycza wynalaz¬ ku niniejszego ani tez produktów otrzymy¬ wanych wedlug niego.

Poza tym jest rzecza znana uzyskiwa¬ nie celulozy pierwotnej lub regenerowa¬ nej, odpornej na miecie, w ten sposób, ze obrabia sie ja w obecnosci katalizatorów dzialajacych w tych warunkach kwasno, ewentualnie po usunieciu nadmiaru cieczy i uprzednim suszeniu w temperaturach wy¬ noszacych mniej wiecej 90 — 160° C, alde¬ hydem mrówkowym, jego polimerami albo substancjami oddajacymi aldehyd mrów¬ kowy. Obok odpornosci na miecie wlók¬ na obrobione w ten sposób wykazuja znaczna odpornosc na dzialanie silnych srodków speczniajacych, np. lugów merce- ryzacyjnych lub kwasu nadajacego prze¬ zroczystosc, i nie kurcza sie przy praniu.

Sposób ten mozna wiec z korzyscia stosowac do zmniejszania kurczliwosci tkanin, o ile równoczesnie chodzi o uzy¬ skanie odpornosci na miecie i znaczna od¬ pornosc na specznianie. Jednakze wlasci¬ wosci te lacznie z odpornoscia na miecie nie we wszystkich przypadkach sa poza¬ dane, np. w materialach bluzkowych, np. w tafcie z jedwabiu sztucznego albo Crepe de Chine z jedwabiu sztucznego, które czesto musza byc plisowane, czemu stala¬ by na przeszkodzie odpornosc takiego ma¬ terialu na miecie.

Wobec tego istnieje powazne zaintere¬ sowanie, aby wymieniony sposób zmienic tak, zeby droga czysto chemiczna osiagnac zmniejszanie kurczliwosci materialu bez równoczesnego spotegowania jego odpor¬ nosci na miecie lub odpornosci na dziala¬ nie srodków speczniajacych. Wedlug wy¬ nalazku niniejszego uzyskuje sie powyzsze w ten sposób, ze przeprowadza sie obrób¬ ke tak dlugo roztworami aldehydu mrów¬ kowego, w takim stopniu rozcienczonymi albo tak nieznacznymi ilosciami aldehydu mrówkowego wzglednie równowaznych mu zwiazków, aby nie powstawala godna uwagi odpornosc na miecie albo odpornosc na dzialanie silnych srodków speczniaja¬ cych. Zalety sposobu wedlug wynalazku niniejszego w stosunku do poprzednio opi¬ sanego sposobu nadawania materialom od* pornosci na miecie sa oczywiste. Z jednej strony osiaga sie znaczna oszczednosc na aldehydzie mrówkowym. Z drugiej strony przy osiagnieciu zmniejszonej kurczliwosci nie potrzeba brac w rachube pewnych wad zwiazanych z odpornoscia materialu na miecie, np. ewentualnie powstajacego zmniejszenia sie wytrzymalosci materialu na rozrywanie w stanie suchym, wytrzy¬ malosci na tarcie albo tez zmienionego chwytu. — 2 —Sposób wedlug wynalazku posiada szczególne znaczenie przy obróbce welny celulozowej wzglednie jedwabiu sztuczne¬ go, poniewaz sposób zmniejszania ich kurczliwosci nie byl znany dotychczas.

W tym wzgledzie sposób wedlug wyna¬ lazku niniejszego mozna stosowac ze znaczna korzyscia w polaczeniu ze znany¬ mi mechanicznymi sposobami nadawania materialom mniejszej kurczliwosci, np. ze znanym sanforyzowaniem, przez poddawa¬ nie tkanin z jedwabiu sztucznego chemicz¬ nej obróbce wstepnej wedlug wynalazku niniejszego, przez co stabilizuje sie je, aby zapobiec nastepnemu zbieganiu sie mate¬ rialu przy praniu ponad okreslona nie¬ znaczna miare.

Pod wzgledem zabarwiania sie, np. w odniesieniu do bartnika Diaminrein- blau FF, wlókna poddawane obróbce we¬ dlug wynalazku niniejszego umiescic nale¬ zy np. miedzy wlóknami poddawanymi ob¬ róbce sposobem polegajacym na wzmac¬ nianiu materialu a wlóknami poddawany¬ mi uodporniajacej na miecie obróbce alde¬ hydem, gdyz wlókna wedlug wynalazku rezerwuja wyraznie, podczas gdy wlókna poddawane obróbce na miecie rezerwuja prawie calkowicie ilosciowo, wlókna zas poddawane obróbce wzmacniajacej sposo¬ bem Eschaliera — znacznie mniej od kaz¬ dego z wymienionych dwóch innych ro¬ dzajów wlókien.

Sposób wedlug wynalazku niniejszego mozna stosowac zarówno do obróbki celu¬ lozy pierwotnej, jak i regenerowanej. Pod okresleniem celuloza pierwotna nalezy ro¬ zumiec wlókna, nitki, przedziwo, nici. przedze, tkanine itd. z bawelny, konopi, juty, ramii, lnu itd. Pod nazwa celuloza regenerowana nalezy rozumiec wlókna, nitki, przedziwo, nici. przedze, tkanine itd. z jedwabiu wiskozowego, jedwabiu mie- dziankowego, welny celulozowej wiskozo¬ wej, miedziankowej, jak równiez tworzy¬ wa nieposiadajace budowy wlóknistej. np. blony, tasmy, slome sztneana, litóe, skóry z wymienionych materialów lob po¬ dobne wytwory. Równiez mozna stonowac przedziwa, nitki, tkaniny z celulozy pier¬ wotnej i regenerowanej, zmieszane ze aoba lub tez zmieszane z wlóknami pochodze¬ nia zwierzecego, np. welne celulozowa z welna naturalna, nie kurczaca sie na skutek obróbki jej chlorkiem sulfurylo- wym.

Skutecznymi katalizatorami, które w podanych warunkach reaguja kwisno, sa np. sole glinowe kwasów rodanowodoro- wych, kwasów chlorowcowodorowych lub kwasu siarkowego oraz mne sole metali, np. chlorek zelaza, alun itd., kwasne sole kwasów wielozasadowych, np. jednofosfo- ran sodu lub podobne sole amonowe kwa¬ sów, które w cieple ulegaja dysocjacji, np. chlorek amonu, rodanek amonu, a które nastepnie na skutek utraty NHs reaguja kwasno, ponadto kwasy, np. kwas malo- nowy, kwas bursztynowy i inne, których wartosci pn nie przekraczaja granic, poza którymi nastepuje uszkodzenie wlókna.

Nakladanie katalizatora i aldehydu mrówkowego wzglednie zwiazków równo¬ wartosciowych uskutecznia sie tak, ze obie substancje, wspólnie rozpuszczone, np. w postaci roztworu wodnego, stosuje siv do napawania materialu, po czym ma¬ terial napawany wstepnie sie suszy, np. po ewentualnym odwirowaniu hib odci¬ snieciu, ewentualnie z zastosowaniem pod¬ grzewania do temperatury ponizej 90*0.

Suszenie moze tez byc dokonywane w prózni albo w obecnosci srodków odciaga¬ jacych wode, np. chlorku wapniowego al¬ bo stezonego kwasu siarkowego. Zaleznie od rodzaju materialu napawanego suszenie moze trwac czas krótszy albo dluzszy, az do kilku godzin. Po suszeniu nastepuje ob¬ róbka dodatkowa w temperaturach wyno¬ szacych mniej wiecej 90 — 160* C trwaja¬ ca zaleznie od dobranej temperatury od kilku minut do jednej godziny, a nawet — 3 -dluzej. Górna granice stosowanej tempe¬ ratury wyznacza zreszta jedynie mozliwosc powstawania uszkodzenia obrabianego materialu.

Podczas obróbki dodatkowej wytwarza sie aldehyd mrówkowy, który najwidocz¬ niej jest wydzielany z produktów polime¬ ryzacji aldehydu mrówkowego na skutek dzialania ciepla i obecnosci katalizatora.

Obróbke dodatkowa mozna tez ewentual¬ nie przeprowadzac w naczyniu zamknie¬ tym i pod cisnieniem, przy czym np. cisnie¬ nie moze byc wytwarzane miedzy innymi za pomoca gazu obojetnego, np. COt lub N.

Po skonczonej reakcji wymywa sie ewen¬ tualnie jeszcze pozostalosci aldehydu mrówkowego celowo slaba woda amonia¬ kowa, woda siarczynowa lub podobnymi substancjami wiazacymi aldehyd mrówko¬ wy, po czym poddany obróbce material plucze sie. Przed wykonczeniem materia¬ lu mozna go tez jeszcze ewentualnie my¬ dlic.

Zamiast napawania wodnym roztwo¬ rem w celu nakladania katalizatora i alde¬ hydu mrówkowego wzglednie substancji równowaznej mozna tez aldehyd mrówko¬ wy, jego produkty polimeryzacji albo inne substancje oddajace aldehyd mrówkowy, np. a etale albo pólacetale aldehydu mrówkowego lub podobne substancje, roz¬ puszczone w rozpuszczalniku obojetnym, nakladac lacznie z katalizatorem, o ile sto¬ suje sie katalizator rozpuszczalny w tym samym rozpuszczalniku. Wreszcie mozna tez katalizator i aldehyd mrówkowy albo substancje równowazne nakladac oddziel¬ nie przez napawanie dwukapielowe z za¬ stosowaniem róznych rozpuszczalników, o ile przez odpowiedni dobór zapobiega sie temu, aby najpierw nalozona substan¬ cja nie zostala ponownie rozpuszczona przez nastepna kapiel napawajaca.

Poza tym wstepne suszenie i nastepna obróbke dodatkowa mozna przeprowadzac w jednym zabiegu, np. tak, ze po naloze¬ niu materialów obrabiajacych i po ewen¬ tualnym odcisnieciu nadmiaru cieczy prze¬ prowadza sie reakcje do konca bezpo¬ srednio w temperaturach wynoszacych 90—160* C.

Dalsza odmiana wykonywania wynalaz¬ ku niniejszego polega na tym, ze naklada sie sam katalizator jednym ze spoaobów wyzej opisanych, po czym po wstepnym suszeniu lub tez bez niego material podda¬ je sie dzialaniu par aldehydu mrówkowego w temperaturze wynoszacej mniej wiecej 90—160" C. Jesli stosuje sie katalizator, który w tych temperaturach staje sie lot¬ nym, wówczas obróbke mozna przeprowa¬ dzac i tak, ze w tych temperaturach mate¬ rial poddaje sie dzialaniu zarówno par al¬ dehydu mrówkowego, jak i katalizatora.

Material majacy byc uszlachetnionym mozna przed obróbka poddawac specznie¬ niu wstepnemu. Jako srodek speczniajacy wchodza w rachube miedzy innymi roz¬ twory wodorotlenków potasowcowych, np. wodorotlenek sodowy o kilku stopniach Baume, az do mocy merceryzacyjnej, za¬ leznie od zastosowanego materialu, poza tym roztwory chlorku cynku, roztwory ro¬ danku wapnia itd. Srodki te mozna tez stosowac w wyzszych temperaturach do speczniania wstepnego. Obok towarów luznych wchodza w rachube takze towary merceryzowane w stanie napinanym albo przy silnym rozciaganiu dochodzacym do 110*/* wymiaru pierwotnego (dlugosci lub szerokosci), o ile chodzi o to, aby zmniej¬ szyc wedlug wynalazku niniejszego kurcz- liwosc towarów wstepnie specznionych.

Stezenie aldehydu mrówkowego wzgle¬ dnie substancji równowaznej w celu osia¬ gniecia wedlug wynalazku niniejszego zmniejszonej kurczliwesci, bez uzyskiwania równoczesnie godnej wzmianki odpornosci na miecie hib odpornosci na dzialanie srod¬ ków silnie speczniajacych, waha sie w gra¬ nicach 50 — 200 g aldehydu mrówkowego (40*/o-owego) na litr kapieli napawajacej. — 4 —Jest rzecza oczywista, ze czas oddzialywa¬ nia posiada przy tym znaczenie takie, ze przy krótszym oddzialywaniu stezenie wzglednie ilosci aldehydu mrówkowego mo¬ ga byc znaczniejsze i, odwrotnie, przy dluz¬ szym oddzialywaniu stezenie aldehydu mrówkowego mozna zastosowac slabsze, aby uzyskac pozadany skutek. Te same warunki dotycza takze przypadku, w któ¬ rym aldehyd mrówkowy stosuje sie w po¬ staci par, ewentualnie par rozcienczonych.

Na podstawie tych danych jest dla fachow¬ ca rzecza latwa dobrac stezenie i ilosc al¬ dehydu mrówkowego tak, aby zmniejszyc kurczliwosc towaru w sposób najbardziej oszczedny bez nadawania mu równoczesnie odpornosci na miecie.

Stezenie katalizatora waha sie zaleznie od rodzaju stosowanego katalizatora w gra¬ nicach od kilku 'N* do mniej wiecej kilku 6/n w stosunku do kapieli.napawajacej.

Przyklad I. Material Vistra-Musselin napawano przez 15 minut roztworem 200 £ tormaliny technicznej (4U"/o-owej) i 40 cm1 roztworu rodanku glinu 17°Be (23%-owego) na litr cieczy napawajacej. Nastepnie tka¬ nine napawana odcisnieto i poddano wstep¬ nemu suszeniu w temperaturze 60°C, a na¬ stepnie dodatkowo przez 15 minut w tem¬ peraturze 125°C, po czym przemyto, napie¬ to na ramach i suszono.

Obrabiana tkanina nie wykazuje do¬ strzegalnej odpornosci na miecie i nie re¬ zerwuje wzgledem NaOH o 15°Be przy IC-sekundcwym zanurzeniu i odlugowaniu na zimno i suszeniu, a takze nie rezerwuje wzgledem kwasu siarkowego o 54°Be przy oddzialywaniu nim w ciagu 12 sekund.

Próbka poddana praniu, która przy ma¬ teriale pierwotnym wykazala skurczenie sie dlugosci o 6,l0/o, a szerokosci — o 6°/o, wy¬ kazala w materiale poddanym obróbce skurczenie sie dlugosci o 0,7% i powieksze¬ nie sie szerokosci o 0,9%.

Przyklad II. Kalikot merceryzowmny poddano obróbce jak w przykladnie I, lecz za pomoca 100 g formaliny technicznej (40%-owej) na litr cieczy napawajacej.

Poddana obróbce tkanina zachowuje sie przy próbie na odpornosc na miecie, jak równiez wzgledem lugu sodowego o mocy 38°Bc lub kwasu o mocy 54*Bc tak samo, jak tkanina obrabiana wedlug przykladu I.

Próba na pranie wykazala w materiale pierwotnym zstapienie sie dlugosci o 1,3%, a szerokosci — o 4,5%, w materiale zas poddanym obróbce zmniejszenie sie dlugo¬ sci wynosilo 0,1%, szerokosci zas — 0,7%.

Zastrzezznia patentowe. 1. Sposób zmniejszania kurczliwosci materialów wlókienniczych oraz tworzyw nie posiadajacych budowy wlóknistej, za¬ wierajacych celuloze pierwotna lub regene¬ rowana, znamienny tym, ze w obecnosci ka¬ talizatorów, które w warunkach reakcji dzialaja kwasno, po usunieciu nadmiaru cieczy albo po suszeniu, w temperaturach wynoszacych mniej wiecej 90 — 160°C, poddaje sie te materialy obróbce tak dlu¬ go i takimi ilosciami aldehydu mrówkowe¬ go, jego polimerów albo substancji oddaja¬ cych aldehyd mrówkowy, np. w granicach 50 — 200 g 40° o-owego aldehydu mrówko¬ wego na litr kapieli napawajacej, ze prób¬ ka materialu wlókienniczego wykazuje zmniejszona kurczliwosc, lecz nie wykazuje godnej wzmianki odpornosci na miecie albo odpornosci na silnie dzialajaca • srodki speczniajace. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze po obróbce chemicznej material poddaje sie obróbce mechanicznej znanego rodzaju, np. sanforyzowaniu.

Heberlein & Co. A. G.

Zastepca: inz. J. Wyganowski rzecznik patentowy Staatsdruckerei Warschau — Nr. 10226-42.