Wynalazek dotyczy wybieraka obroto¬ wego dbi elektrycznych urzadzen telekomu¬ nikacyjnych, zwlaszcza do urzadzen tele¬ fonicznych, napedzanego1 pednia za posred¬ nictwem sprzegla elektromagnetycznego i majacego co najmniej dwie szczotki sty¬ kowe, zamocowane na czesci obrotowej wybieraka i mechanicznie polaczone z ko¬ twica elektromagnesu sprzeglowego tak, ze przy obracaniu wybieraka kotwica utrzy¬ muje -szczotki w polozeniu oddalonym od odpowiednich wycinków. Wybierak ten jest zaopatrzony poza tym w mechanizm zapadkowy, sluzacy do unieruchamiania wybieraka w czasie, gdy elektromagnes sprzeglowy jest wylaczony, przy czym ko¬ lo mechanizmu zapadkowego' jest zamoco¬ wane na czesci obrotowej wybieraka.Jest zasadniczo wazne, aby ruch obro¬ towy wybieraka zostal bezzwlocznie prze¬ rwany w chwili, gdy jego zespól szczotko¬ wy znalazl sie w polozeniu odpowiadaja¬ cym zadanemu polaczeniu i elektromagnes sprzeglowy zostal wskutek tego rozmagne¬ sowany.Tego rodzaju wybieraki obrotowe z sa¬ moczynnym zatrzymaniem za pomoca me¬ chanizmu zapadkowego sa jednak o tyle niekorzystne, ze stosowany dotychczas w nich mechanizm zapadkowy nie zatrzy¬ mywal z potrzebna dokladnoscia ukladu obrotowego w polozeniu zadanym, lecz po¬ zwalal po rozmagnesowaniu elektromagne¬ su sprzeglowego na dalszy ruch ukladu obrotowego, powodowany jego pewna bez¬ wladnoscia. Wobec tego uklad obrotowyzatrzymywal sie dopiero wtedy, gdy jego zespoly szczotkowe znajdowaly sie juz na¬ przeciw luk miedzy wyszukanymi wycinka¬ mi a wycinkami nastepnymi, lub tez na¬ przeciw tych ostatnich wycinków, zwlasz¬ cza jezeli podzialka wycinków jest niewielka.W celu unikniecia tak niedokladnego ustawienia szczotek stykowych oraz wyni¬ kajacych stad falszywych polaczen, zapad¬ ka zaczyna wspóldzialac wedlug wynalaz¬ ku z kolem zapadkowym juz podczas pierwszej krótkiej czesci okresu ruchu po¬ wrotnego kotwicy elektromagnesu sprze¬ glowego po jego rozmagnesowaniu.W tym celu zapadka mechanizmu za¬ padkowego jest polaczona wedlug wyna¬ lazku z kotwica elektromagnesu sprzeglo¬ wego w taki sposób, ze kotwica, poruszaja¬ ca sie wstecz po rozmagnesowaniu elektro¬ magnesu, zwalnia zapadke podczas pierw¬ szej malej czesci okresu swego ruchu wstecznego, a potem zapadka ta porusza sie natychmiast samoczynnie, np. wskutek dzialania sprezyny, w polozenie zapewnia¬ jace unieruchomienie kola zapadkowego.W razie zas ponownego namagnesowania elektromagnesu sprzeglowego jego kotwi¬ ca przerywa dzialanie mechanizmu zapad¬ kowego dopiero wtedy, gdy przebyla ona juz wieksza czesc, tj. wiecej niz polowe, swojego skoku.Kotwica elektromagnesu sprzeglowego zostaje odciagnieta od jego rdzenia za po¬ moca jednej lub kilku sprezyn na tyle sil¬ nych, ze magnetyzm szczatkowy elektro¬ magnesu sprzeglowego nie moze opóznic w sposób dostrzegalny ruchu wstecznego kotwicy. Zadanie to moze spelniac rów¬ niez sprezyna przesuwajaca zapadke w po¬ lozenie zapewniajace unieruchomienie ko¬ la zapadkowego.Kotwica elektromagnesu sprzeglowego jest zlaczona z jednym ramieniem dzwigni dwuramiennej, umocowanej na nieruchomej czesci wybieraka, a drugie ramie tej dzwi¬ gni dziala za pomoca walka przesuwajacego sie w wydrazonej osi wybieraka na inne dzwignie osadzone wahliwie na czesci obrotowej wybieraka i sluzace do nasta¬ wiania szczotek stykowych.Z drugiej strony kotwica elektromagne¬ su sprzeglowego oddzialywa na zapadke mechanizmu zapadkowego za pomoca dzwigni nierównoramiennej, przy czym ko¬ twica porusza krótkie ramie dzwigni pod¬ czas ostatniej czesci okresu swego ruchu przyciagajacego. Dlugie ramie tej dzwig¬ ni jest polaczone z zapadka w taki sposób, ze odsuwa ja ono od kola zapadkowego na odleglosc wystarczajaca do zwolnienia te¬ go kola, Dzwignia nierównoramienna, polaczo¬ na z zapadka, posiada haczyk, który w ra¬ zie jezeli zapadka nie zostala dokladnie docisnieta do kola zapadkowego ustawia sie w takim polozeniu w stosunku do ko¬ twicy elektromagnesu sprzeglowego lub do odpowiedniego narzadu polaczonego sztywno z kotwica, ze pomimo wylaczenia elektromagnesu sprzeglowego haczyk przy¬ trzymuje kotwice i przez to uniemozliwia szczotkom, przesunietym uprzednio przez kotwice, powrót w polozenie stykania sie z wycinkami wybieraka.Rysunek uwidocznia przyklad wybiera¬ ka wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny wybieraka ze szczotka¬ mi w polozeniu odsunietym od wycinków, fig. 2 — wybierak w widoku z góry, cze¬ sciowo w przekroju, fig. 3 i 4 przedstawia¬ ja srodkowa czesc wybieraka w dwóch widokach bocznych w kierunkach do siebie prostopadlych, przy czym na fig. 3 szczotki sa ustawione równolegle do plaszczyzny rysunku.Na fig. 1 cyfra 1 oznaczono tarcze stale wirujaca a napedzana przez ciegno nape¬ dzajace 2, przy czym tarcza obraca sie za pomoca lozyska kulkowego 3 okolo wy¬ drazonego nieruchomego trzpienia 4.Na tym trzpieniu osadzona jest tez za pomoca lozyska kulkowego 50 nasadka 5, — 2 —dzwigajaca po dwóch przeciwleglych stro¬ nach trzpienia 4 oprawy szczotkowe 7, przesuwne w kierunku promieniowym i stanowiace czesci nosne dla dwóch ze¬ spolów szczotek stykowych 6, z których tylko jeden zespól jest przedstawiony na fig. 1. Kazdy zespól sklada sie z trzech szczotek, wykonanych z plytek metalo¬ wych, których zewnetrzne konce sa sciete ukosnie na podobienstwo klinów. Oprawy 7 sa wykonane z materialu izolacyjnego', szczotki na nich sa umieszczone jedna nad druga.Oprawa 7 za pomoca precika 8 jest po¬ laczona z dzwignia 9 osadzona wahliwie na nasadce 5.Dzwignie 9 sa umieszczone w przybli¬ zeniu pionowo po dwóch przeciwleglych stronach trzpienia 4 tak, ze dolne krawe¬ dzie 10 srodkowej czesci tych dzwigni opie¬ raja sie o nasadke 5.Trzpien 4 jest osadzony w podstawie 11 wybieraka, na której znajduje sie równiez szesc szeregów wycinków 12, przy czym szeregi te sa umieszczone na walcowej po¬ wierzchni posiadajacej swa os w osi obro¬ tu A nasadki 5 i kazdy z tych szeregów obejmuje luk 180°. Dzieki temu jeden lub drugi z pomiedzy zespolów szczotek styko¬ wych 6, umieszczonych, jak juz wspomnia¬ no, na przeciwleglych ramionach nasadki 5, znajiduje sie zawsze w pólkolistym polu stykowym, utworzonym przez wycinki.Szczotki stykowe 6 lacza parami wy¬ cinki 12, sasiadujace ze soba w kierunku pionowym, skoro szczotki te zostaja usta¬ wione naprzeciw odnosnych wycinków.Wyszukiwanie tych wycinków odbywa sie w sposób znany za pomoca dwóch szeregów wycinków próbnych 13 i odpowiedniej licz¬ by ruchomych szczotek próbnych, nie przedstawionych na rysunku, które sa w taki sposób umieszczone na nasadce 5, ze przesuwaja sie one na wycinkach prób¬ nych 13 podczas ruchu obrotowego wybie¬ raka.Szczotki stykowe 6 sa prowadzone za pomoca trzpienków 14 zamocowanych na oprawach izolacyjnych 7. Trzpieniu te przechodza przez szczeliny 15 szczotek 6, przy czym wewnetrzny koniec 51 kazdej szczotki jest polaczony z jednym z wyste¬ pów 14, np. z wewnetrznym, lepiej jednak z zewnetrznym, za pomoca sprezyny sru¬ bowej 16, przyciskajacej sprezynujaco szczotki 6 do wycinków 12.Do nasadki 5 przymocowane jest kolo zapadkowe 17, stanowiace z zapadka 18, osadzona wahliwie na czesci nieruchomej wybieraka, mechanizm zapadkowy, przy czym zapadka 18 jest utrzymywana za po¬ moca sprezyny 19 stale w zazebieniu z ko¬ lem zapadkowym 17, a za pomoca preta 20 jest polaczona z katowa dzwignia nierów- noramienna 21, 25, osadzona wahliwie-na trzpienku 22. Dzwignia ta jest polaczona swobodnie z kotwica 23 elektromagnesu sprzeglowego 24, umieszczonego na nieru¬ chomej podstawie 11 wybieraka. Kotwica 23 w chwili namagnesowania tego elektro¬ magnesu uruchamia krótkie ramie 25 dzwigni 21, 25 w taki sposób, ze dzwignia ta ustawia sie w polozeniu przedstawionym na fig. 1 i przeciwdzialajac napieciu spre¬ zyny 19 przesuwa zapadke 18 tak, ze prze¬ staje ona zazebiac sie z kolem zapadkowym 17, wobec czego kolo zapadkowe wraz z nasadka 5 moze sie obracac.Skoro kotwica 23 zostaje zwolniona przez elektromagnes sprzeglowy 24, tj. gdy rozruchowy obwód pradu zawierajacy ten elektromagnes zostaje przerwany, co naste¬ puje przy okreslonym polozeniu szczotek próbnych wzgledem wycinków próbnych 13 wybieraka, cofa sie ta kotwica pod dziala¬ niem sprezyny 19 i zwalnia na samym po¬ czatku swego ruchu powrotnego ramie dzwigni 25, po czym sprezyna 19 dociska natychmiast zapadke 18 do kola zapadko¬ wego 17, zatrzymujac w ten sposób czesc obrotowa wybieraka.Kotwica 23 jest umieszczona na jednym — 3 —koncu dzwigni 27, osadzonej wahliwie na trzpieaflku 28, przymocowanym do nieru¬ chomej czesci 11 wybieraka. Drugi koniec dzwigni 27 jest polaczony przegubowo z pretem pionowym 29, przesuwajacym sie w wydrazaniu trzpienia 4, a dlo górnego konca preta 29 przymocowana jest po¬ przeczka 30, na której koncach umieszczo¬ ne sa dwa sworznie 31 (fig. 2 — 4), skiero¬ wane ku dolowi. Sworznie te przylegaja do górnych powierzchni dwóch wygietych ramion 32 jednej dzwigni 9, obejmujacych z dwu stron trzpien 4* Ramiona 32 razem z odpowiednimi ramionami 33 (fig. 2 i 3) drugiej dzwigni 9 tworza polaczenia prze- gubowo-przesuwne *miedzy obiema dzwig¬ niami 9, dzieki czemu obie dzwignie 9 wraz z wygietymi ramionami 32 i 33 obracaja sie równoczesnie z polozenia przedstawio¬ nego na fig. 3 liniami przerywanymi 339 w polozenie przedstawione liniami ciagly¬ mi, pod naciskiem sworzni 31, gdy pret 29 przesuwa sie w dól pod dzialaniem kotwi¬ cy 23.W tym polozeniu górne konce obu dzwigni 9 przylegaja do poprzeczki 34, za¬ mocowanej na górnym koncu trzpienia 4, i szczotki 6 sa odsuniete przez dzwignie 9 tak daleko w kierunku promieniowym od wycinków 12, ze nie dotykaja juz tych wy¬ cinków. Równoczesnie dwa ramiona krót¬ kie 35 obu dzwigni 9, wystajace przez otwory 52 nasadki 5, przesuwaja dwa kloc¬ ki cierne 36 (fig. 1), osadzone przesuwnie na dolnej powierzchni nasadki 5, w kierun¬ ku promieniowym na zewnatrz az do ze¬ tkniecia sie z wewnetrznym obrzezem 37 wienca tarczy 1. Dzieki temiu polaczeniu ciernemu nasadka 5 zaczyna sie obracac wraz z tarcza /. Klocki cierne 36 sa pro¬ wadzone wzdluz nasadki 5 za pomoca srub 39, których lby sa wsuniete w szczeliny 40 tych klocków.Miedzy krótkimi ramionami 35 obu dzwigni 9 zaczepione sa sprezyny srubowe 26 (fig. 3], które znajduja sie po obu stro¬ nach n&sadki 5 i przechylaja po zwolnieniu kotwicy 23 przez elektromagnes sprzeglo¬ wy 24 dzwignie 9, oddalajac ich górne kon¬ ce od poprzeczki 34 w polozenie 9' przed¬ stawione na fig. 3 liniami przerywanymi, przez co te konce dzwigni 9 przesuwaja oprawy szczotkowe 7 promieniowo na ze¬ wnatrz. Wskutek tego ten z zespolów szczotek stykowych 6, który znajduje sie teraz naprzeciw wyszukanych wycinków pola stykowego, przesuwa sie ku tym wy¬ cinkom, dzieki czemu nastepuje pozadane polaczenie. Dzwignie 9 zwalniaja równo¬ czesnie kloaki cierne 36 od polaczenia z obrzezem 37 tarczy 1. Równiez na skutek dzialania sprezyn 26 przesuwaja sie za po¬ srednictwem ramion 32 i 33 sworznie 31 wraz z poprzeczka 30 i pretem 29 w góre.Podczas pierwszej krótkiej czesci okre¬ su ruchu powrotnego kotwicy 23, zapadka 18, jak juz wspomniano, zostaje przez spre¬ zyne 19 docisnieta do kola zapadkowego, a mianowicie równoczesnie ze spowodowa¬ nym przez sprezyny 26 odsunieciem lub bezposrednio po odsunieciu klocków cier¬ nych 36 od obrzeza 37 tarczy 1, po czym sprezyny 26 przechylaja dzwignie 9 w taki sposób, ze szczotki stykowe 6 zostaja przy¬ suniete do wycinków 12.Przy ponownym namagnesowaniu elek¬ tromagnesu sprzeglowego 24 kotwica 23 zositaje przyciagnieta i powoduje odsunie¬ cie szczotek stykowych 6 od wycinków 12, zanim klocki 36 pod dzialaniem tejze kot¬ wicy przysuna sie do obrzeza 37, przy czym kotwica 23 równoczesnie lub bezposrednio przed tym odsuwa zapadke 18 tak, iz zwal¬ nia ona. kolo zapadkowe 17.Zapadka 18 jest osadzona w stosunku do wycinków w taki sposób, ze zatrzymuje ona szczotki 6 w okreslonym polozeniu w kierunku promieniowym przed dowolnym wycinkiem zawsze w chwili, gdy zapadka dotyka dna wrebów miedzy zebami kola za¬ padkowego 17. Przy tym wobec stosunkowo duzej srednicy kola zapadkowego mozna — 4 —wykonac podzialke zebów tego kola na tyle drobna, by kat odpowiadajacy obróceniu kola zapadkowego o jeden zab byl tak maly, jak tego wymaga wzglad na wystar¬ czajaco dokladne ustawienie szczotek sty¬ kowych wzgledem wyszukanego za kazdym razem pionowego rzedu wycinków. Jedna¬ kowoz moze sie zdarzyc, ze zapadka z ja¬ kiegos powodu zazebi sie z kolem zapad¬ kowym nie na calej wysokosci zebów, lecz tylko na czesci tej wyiokosci. W tym przy¬ padku dziala umieszczony na dzwigni 21 haczyk 53, który zagradza droge kdtwicy 23 lub tez specjalnie do tego celu przewi¬ dzianej zapadce 55, zamocowanej na tej kotwicy nastawnie za pomoca srub 54, przez co zapobiega takiemu opadnieciu kotwicy 23, przy którym szczotki 6 zetkne¬ lyby sie z wycinkami 12. PL