Wynalazek niniejszy dotyczy talk zwa¬ nego uzbrojelnia, to jest pokrycia ochronne¬ go drewnianych smig, które przy pomocy tego uzbrojenia zewnetrznego maja byc za¬ bezpieczone przed udlerzieniami piasku, gra¬ du, kamieni i wody oraz szkodliwymi wply¬ wami atmosferycznymi lub innymi. Smigi starano sie zwykle uzbrajac calkowicie lub wzdluz krawedzi natarcia. Próbowano wiec miedzy innymi stasowac pasek blaszany, pokrywajacy krawedz naJtarcia smigi, z przylutiowanym do niego szerszym pas¬ kiem z gestej siatki lub tklaininy drucianej, przy ozym te ostatnia ukladano w warstwie^ kleju, nalozonej uprzednio na powierzchnie smigi. Uzyty do tego celu klej z celulozy ltlb podobnych skladników, posiadajacy po stwardnieniu zbyt wielka sztywnosc i kru¬ chosc, nie laczy sie bezposrednio z drze¬ wem smigi, lecz z otaczajaca smige rogo- wata warstwa ochronna, która, aby lepiej sie trzymala, jest nakladana przy uzyciu cisnienia mechanicznego lub pneumatycz- nego. Aby w miare moznosci zapobiec od¬ laczeniu sie ochrony konca smigi, próbowa¬ no przybijac pasek z tkaniny drucianej do dtrzewa smigi gwozdziami lub kolkami, co jednak powddbwallo uszkodzenie smigi.Uszkodzenie to sta!je sie zwlaszcza bardzo widoczne przy znanym uzbrojeniu, sklada¬ jacym isie tylko z jednego plaszcza dirucia- nelgo, obejmujacego calkowicie smige i po¬ laczonego z jej (drzewem przez przybicie gwozdziami lub przyszycie nitka druciana.Próbowano równiez pokrywac drewnia¬ ne smigi natryskiwanym metalem. Polnie-waz jednak warstwa taka nie trzyma sie silnie drzewa, musi sie je zaopatrywac w powloke z tkaniny drucianej, która naciaga sie na smige a nastepnie dbpiero natrysku¬ je metalem- Celem umocowania tkaniny na miejscach wkleslych wbija sie gwozdzie.Tegorodzaju konstrukcja nie daje zadowa¬ lajacych rezultatów, gdyz przy uszkodze¬ niach przy uderzeniu kula lub kamienieiu osilona peka i odrywa sie, a nadto ze wzgle¬ du na swoja grubosc i podwójne zastosowa¬ nie metalu jest za ciezka dla stosunkowo lekkich drewnianych smig.W mysl wynalazku siatke, stanowiaca uzbrojenie odhrolnme^ laczy sie bezposred¬ nio z drzewem smigi bez uzycia jakichkol¬ wiek srulb, gwozdzi, nitów itd. przez zwykle nalozenie, np. za poinoca szczotki, waJrstwy kleju przezroczystego, odpornego na dzia¬ lanie temperatury, w nieznacznym stopniu wchlaniajacego wilgoc i zachowujacego po wyschnieciu swa elastycznosc, po cizym po¬ wierzchnie siatki pokrywa sie glazura.W ten sposób otrzymuje sie smiglo, które¬ go drzewo jest nierozdzAelnie polaczone z warstwa kleju i ulozona w niej siatka druciana, jak równiez z glazura, przy czym okladzina na powierzcihni jest dostatecznie twarda, a pomimo to ze wzgledu na uzyty klej, zachowujacy swa elastycznosc, daje sie dostosowac db ruchów drzewa, nie od- pryskujac przy tym, ani tez ulegajac peka¬ niu. Poniewaz klej posiada wlasnosc wchla¬ niania wilgoci tylko w nieznacznym stop¬ niu, a przy zmianie temperatury rozszerza sie wzglednie kurczy równiez tylko w nie¬ znacznym stopniu, przeto smiglo, posiada¬ jace tak wykonane smigi, jest niezwykle odporne na wplywy zimna i goraca i z tego powodu nadaje sie zwlaszcza do samolo¬ tów bojowych o duzej szybkosci i czesto zmieniajacych wysokosc swego lotu.Tego rodzaju klej, który jako taki nie stanowi wynalazku, sklada sie z mieszani¬ ny twardniejacych zywic sztucznych, znaj¬ dujacych sie w stanie na pól twardym, np. z produktów kondensacji fenolu, mocznika, acetonu i idi pokrewnych, lulb produktów podstawienia z aldehydami, zwlaszcza for¬ maldehydem lub jego polimerami i nasyco¬ nym roztworem alkoholowym kwasu boro¬ wego (bezwodnik kwasu borowego lub tez kwas orto-, meta- lub czteroboirowy). Do tej mieszaniny dodaje sie jeszcze najko¬ rzystniej nie parujace ciekle lub rozpusz¬ czone srodki zmiekczajace, np- produkty polimeryzacji estru kwasu winylowego, zwlaszcza estru metylowego kwasu akry¬ lowego lub octanu winylowego. Szybkie twardnienie otrzymuje sie po dodaniu do kleju jeszcze pewnej domieszki znanych srodków, powodujacych twardnienie zywic sztucznydh, np. siairczanu alkilowego, chlor¬ ku alkilowego, chlorku wodbrotleno-ami- nowego, benzOtrójchlarku, naij lepiej w roz¬ tworze alkoholowym. Roztwory takie po¬ siadaja niezwykle duza zdolnosc sklejania, twardnieja zwolna do stanu rogowatego i pozostaja przy tym przezroczyste. Przez dodanie dostatecznej ilosci wspomnianych srodkówzmiekczajacych mozna w pewnych granicach zwiekszyc lepkosc i elastycznosc kleju.Tak np. 60 czesci twardniejacego pro¬ duktu kondensacji fenolformalld&hydta w stanie B rozpuszcza sie w 40 czesciach al¬ koholu, zawierajacego 5°/q kwasu borowe¬ go. Na 2 czesci tego roztworu dbdaje sie 1 czesc 30°/o-owego roztworu produktów polimeryzacji estrów metylowych kwasu akrylowego. Mieszanina ta powleka sie la¬ czone przedniioty, które przedtem zostaly dokladnie oczyszczone z tluszczu i podob¬ nych zanieczyszczen i które nastepnie tak dlugo isie suszy, az alkohol o tyle wyparu¬ je, ze sklejane powierzchnie sa zaledwie lepkie w dotyku. Jezeli sklejanie odbywa sie w temperaturach 50 — 80°C, to osta¬ teczne wyschniecie nastepuje w ciagu kilku godfein, natomiast w temperaJturze zwyklej trwa 5 — 8 dni.Szybkie ostateczne wyschniecie i stwar- — 2 —dnienie nastepuje po dodaniu do kleju, na krótko przed1 nalozeniem, 10 procent mniej wiecej 10%-owego roztworu alkoholowego w równych czesciach wodbrochloirku hydro- ksylaniinowego i bezwodnika kwasu boro¬ wego jakio srodków, przyspieszajacych twardnienie, Dzieki temu juz po 2 — 3 dniach nastepuje ostateczne stwardnienie wziglednie po kilku godzinach w tempera¬ turze 50 — 60°, Bardzo czesto dobre wyniki daje wcis¬ niecie tkaniny drucianej w drzewo smigi i nastepnie pokrycie calosci warstwa kleju i iglaizulry. Postepowanie takie nadaje smi- dze szczególna odpornosc.Na rysunku uwidoczniono kilka przy¬ kladów zastosowania wynalazku do smigiel drewnianych. Fig, 1 przedstawia drewnia¬ ne smiglo w widbku z przodu, fig. 2 — 9 przedstawiaja przekroje warstwowe w wiekszej podzialce i nieco znieksztalcone, a fig. 10 i 11 — szczególy.Do smigi drewnianego smigla. (fig. 2) jest przyklejona bezposrednio listewka ochronna 6. Znajdujace sie za listewka ta obie powierzchnie smigi sa pokryte tkanina druciana c, która jest bezposrednio pola¬ czona z drzewem a przez warstwe d wspo¬ mnianego kleju o trwalej elastycznosci.Warstwa kleju calkowicie wypelnia oczka tkaniny drucianej. Powstala wskutek tego gladka, miekka powierzchnia jest pokryta warstwa e glazury, która najkorzystniej sklada sie równiez z wyzej wspomnianego kleju, zawierajacego jednak w tym celu dwukrotna lub trzykrotna ilosc podlanego w przykladzie srodka utwardzajacego. Przez zastosowanie wiekszych ilosci srodka stwardzajacego zwieksza sie twardosc mie¬ szaniny, uzytej za powloke i otrzymuje sie wskutek tego warstwe zewnetrzna o duzej odpornosci na dzialanie wody.i wplywów atmosferycznych.Smiga wedlug fig, 3 nie posiadla listewki ochronnej, lecz jest uzbrojona na calej iswej powierzchni tkanina druciana c, przytwier¬ dzona za pomoca kleju t/ o trwalej ela¬ stycznosci i pokryta twarda wairstwa gla¬ zury e.Na zadanie krawedz natarcia smigi mo¬ ze byc wzmocniona przez uzbrojenie we¬ dlug fig. 4, Z powierzchni, umieszczonej w kleju d tkaniny drucianej c, usuwta sie klej, np. przez starcie szmerglem. Nastepnie w dowolny znany sposób nadaje sie jej chro¬ powatosc i naklada na nia, w znany sposób galwanicznie lub natryskowo warstwe / z miedzi lub innego metalu. Warstwa ta, wskutek znajdujacego sie w oczkach tkani¬ ny drucianej c elastycznego Meju d, jest równiez elastycznie polaczona z drzewem d, tak ze nie nalezy sie obawiac odlaczenia uzbrojenia. Litera e znowu oznacza powlo¬ ke glazurowa.Wedlug fig. 5 do krawedzi natarcia smi¬ gi przyklejlony jest bezposrednio najpierw pasek blaszany g przy pomocy kleju d o trwalej elastycznosci. Na ten pasek bla¬ szany g w ten sposób naklada sie tkanine druciana c, ze spoczywa ona na smidze al¬ bo dostatecznie szerokim wystajacym pas¬ kiem, albo na calej jej powierzchni i jest do niej bezposrednio przyklejona "za pomo¬ ca kleju d. Czesc tkaniny drucianej c, le¬ zaca na blasze g, moze byc równiez do niej przylutowana. Nastepnie uzbrojenie, jak równiez ewentualnie nie uzbrojona czesc smigi drewnianej, powleka sie warstwa q glazury. Celem otrzymania powierzchni wy- twarzajacej silny polysk dobrze jest w te¬ go rodzaju przykladach wykonania oszli¬ fowac warstwe e glazury, a po tym powlec ja jeszcze raz warstwa rozcienczonej gla¬ zury.Wedlug fig. 6 pasek blaszany g laczy sie najpierw pod wysokim cisnieniem.i w wysokiej temperaturze za pomoca zywicy sztucznej z paskiem sklejkowym h, a na¬ stepnie ten zlozony pasek przykleja sie na zimno do drewnianej smigi. Nakladanie dalszego uzbrojenia odbywa sie nastepnie w wyzej opisany sposób. Dalsze uzbrojenie - 3 —dodatkowe tkanina druciana zapewnia, ze pasek blaszany g trzyma sie zupelnie pew¬ nie i nieprzesuwnie na drewnianej smidlze.Uzbrojenie druciane mozna nalozyc za jednym zabiegiem roboczym.W opisanym rodzaju uzbrojenia drze¬ wo smigi smigla nie laczy sie powieirzchnio- wo z tkanina druciana, lecz zachodzi tutaj rodzaj punktowego polaczenia poszczegól¬ nych drutów, przy czym elastyczna war? strwa spoiwa przedstawia poduszke, która elastyczne odksztalcenia smigli drewnianej, powstajace wskutek drgan podczas ruchu, przenosi podatnie na poszczególnie gietkie dtraty tkaniny drucianej bez szkodliwego natezania tej ostatniej. Druty tkaniny, le¬ zace u dolu w punktach wezlowych, znowu przedstawiaja wskutek swej elastycznosci poduszke, tak ze smiga drewniana jest po¬ laczona z zewnetrzna cienka warstwa me¬ talowa niej alko przez dwie elastyczne po¬ duszki, a mianowicie przez spoiwo i przez tkanine druciana, przy czym zreszta ta wairstwa metalowa moze równiez sama przez sie posiadiac pewna elastycznosc.Dzieki temu brakowi powierzchniowe¬ go polaczenia miedzy zewnetrzna wdristwa metalowa i powierzchnia smigi drewnianej unika sie wystepujacego w przeciwnym, ra¬ zie wskutek drgan i ruchów smigla odla¬ czania warstwy metalowej Mb jej pekiania wskutek oslabienia.W podlanych przykladach wykonania zamiast tkaniny drucianej mozna oczywis¬ cie zastosowac równiez plecionke druciana, pojedyncze druty, dziurkowana blache lub jakiekolwiek inne odpowiednie uzbrojenie metalowe.Nastepnie w mysl wynalazku w pola¬ czeniu z uzbrój eniem powierzchni na kra¬ wedz natarcia smigi naklada sie podatne tworzywo, np. gume, co ma te zalete, ze padajace na 'krawedz natarcia smigi twarde ciala zostaja elastycznie odrzucone. Pbfcry- cie krawedzi natarcia smigi guma jest zna¬ ne. Jako /podatne tworzywo na pokrycie krawedzi natarcia smigi wchodzi tutaj w rachube zwlaszcza znana, niewrazliwa na wplywy materialów pednych (oleje mine¬ ralne, benzyna i tym podobne) guma syn¬ tetyczna, która jednak daje sie bardzo zle sklejac.Gume te mozna sklejac bezposrednio z drzewem smigla za pomoca wyzej wspo- mnianego kleju o trwalej elastycznosci, slu¬ zacego dio ulozenia w nim uzbrojenia meta¬ lowego. Klej ten stosuje sie do tego celu w stanie nie utwardzonym i po dodaniu czte¬ rochlorku wegla. Ten ostatni powoduje na¬ turalnie pewne bardzo nieznaczne pecznie¬ nie tej sztucznej gumy, co zdaje sie posia¬ dac znaczenie dla sklejania. Zamiast czte¬ rochlorku wegla mozna równiez uzyc in¬ nych zawieinajacych chlor zwiazków alifa¬ tycznych, jak np. chlorku etylenu i podob¬ nych, zwlaszcza zas materialów, które po¬ siadlaja wlasnosc powodowania pecznienia gumy syntetycznej, co jest niemozliwe przy uzyciu srodków zwyklych, uzywanych do powodowania pecznienia gumy naturalnej.Odpowiednia mieszanina sklada sie np. ze 100 cm3 latwo plynnego roztworu roz~ puszczonej w alkoholu twardniejacej zywi¬ cy sztucznej i nasyconego roztworu kwasu borowego, z domieszka 5 cm3 l°/o-owego roztworu jednego z powyzej wymienionych srodków stwardzajacych i 30 cm3 cztero¬ chlorku wegla. Po zmieszaniu roztworu zy¬ wicy z czterochlorkiem wegla powstaje nie¬ kiedy mleczne zmacenie, które znika po dodaniu alkoholowego iroztworu stwatidlza- jacego (np. siairczanu lub chlorku alkilowe¬ go), tak ze ostatecznie klej daje klarowny roztwór. Roztwór zywicy sztucznej moze sie skladac z samej zywicy sztucznej albo tez z odlpowieJdnich mieszanin rozmaicie wykonanych rodzajów zywicy sztucznej, zwlaszcza zas, jezeli chodzi o otrzymanie miekkich zwiazków, nie tracacych calkowi¬ cie wlasnosci kauczuku; do masy tej doda¬ je sie srodki zmiekczajace w odpowiednich ilosciach. — 4 —Przy dodawaniu do tych srodków skle¬ jajacych wzglednie powodujacych pecznie¬ nie srodków zmiekczajacych powinny one posiaidac mozliwie wysoka temperature wrzenia i nie parowac, a oprócz tego nie powinny stopniowo krystalizowac. Ewen¬ tualnie do kleju mozna jeszcze dodac barw¬ ników nieorganicznych, chociaz domieszka tych barwników nie jest bezwzglednie ko¬ nieczna.Jako srodki zmiekczajace do kleju moz- na dodawac naturalne oleje schnace, np. ollej lniany, nastepnie trójkrezylofosforan, chlorowany w ziarnach dwujenyl (fclofen), który jest odporny na dzialanie lugów i kwasów ioraz tzw. olej T, skladajacy sie z wieloczasteczkowego syntetycznego we¬ glowodoru. Wreszcie w chanakterze slnodka zmiekczajacego mozna dodawac równiez tzw. alkidale, które sa zywicami, zawiera¬ jacymi kwas ftalowy.Opisany klej, nazywany ponizej klejem gumowym, zapewnia bardzo mocne, odpor¬ ne na dzialanie benzyny i olejów mineral¬ nych oraz trwale sklejenie odpornej na dzialanie srodków pednych gumy sztucznej z guma powyzszego rodzaju lub wszelkimi innymi tworzywami, zwlaszcza zas iz drze¬ wem; polaczenie to posiada jeszcze oprócz tego te zalete, ze jest odporne na dzialanie goraca az do temperatury 200° i wyzej.Sklejanie odbywa sie w ten sposób, ze klej gumowy naklada sie na sklejane po¬ wierzchnie, po czym pozwala mu sie wypa* rowywac zwykle w temperaturze pokojo¬ wej tak dlugo, az powleczone powierzchnie przestana chwytac pyl, tj, az pyl przesta¬ nie do nich przylegac. Nastepnie po¬ wierzchnie te przyklada sie db siebie w temperaturze pokojowej i poddaje cisnie¬ niu, w ciagu okolo 12 godzin. Ostateczne sklejenie nastepuje w zwyklej temperatu¬ rze mniej wiecej po 6 dniach, a w tempe¬ raturze wyzsizej, np. okolo 70°, czas ten mozna zredukowac do 6 godzin. Naturalnie wazna rzecza jest uprzednie ddkladne od¬ tluszczenie sklejanych powierzchni, co naj¬ korzystniej odbywa sie równiez przy uzy¬ ciu czterochlorku wegla.Dla zabezpieczenia przed dzialaniem promieni slonecznych uzbrojenia gumowe¬ go, które wykbnywac mozna równiez z na¬ turalnego kauczuku przy uzyciu opisanego kleju gumowego, powleka sie je szelakiem glinowym. Dla otrzymania gladkiej powlo¬ ki zewnetrznej mozna ewentualnie natezyc powloke lakieru celulozowego Na fig. 7 — 11 drzewo a smigi jest po¬ kryte gesta tkanina lub siatka c z bardzo cienkiego drutu stalowego o grubosci okolo 0,01 mm, okrywajaca przednia i tylna po¬ wierzchnie smigi i polaczona mechanicznie z tylna krawedzia tej ostatniej w punkcie ci w odpowiedni sposób, np- przez przylu- towanie. Mocne polaczenie tkaniny drucia¬ nej c z drzewem a nastepuje przez calko¬ wite zanurzenie jej w warstwie d opisane¬ go w zwiazku z fig. 2 —-6 kleju o trwalej elastycznosci; Litera e oznacza warstwe glazury np. z samotwardniejacej zywicy sztucznej.Wedlug fig. 7 warstwa d kleju i uzbro¬ jenie metalowe c przedniej i tylnej po¬ wierzchni smigi koncza sie w miejscach oznaczlonych C2, przy czym nitki tkaniny moga byc wcisniete w drzewo. Krawedz natarcia smigi jest poklryta warstwa m od¬ pornej na dzialanie srodków pednych syn¬ tetycznej gumy, przyklejonej za pomoca kleju gumowego bezposrednio do drzewa smigi. Warstwa gumowa m, która wpada w profil smigi, zachodzi w miejscach C2 po zwezeniu na równiez zwezona warstwe d kleju, tak ze spoiny miedzy nimi zostaja calkowicie zakryte, jak widac na fig. 10.Nastepnie szlifuje sie gume, celem otrzy¬ mania dokladnego profilu, i powleka sie ja warstwa n lakieru glinowego dla zabezpie¬ czenia przed dzialaniem promieni slonecz¬ nych. Warstwe zewnetrzna tworzy gla¬ zura e.Wedlug fig. 8—11 uzbrojenie meitalo- — 5 —we c zachodzi równiez na koniec smigi i przechodzi przez warstwe m gumy.Warstwa d kleju, w którym jest ulozona tkanina c, konczy sie równiez w miej¬ scach C2.Wedlug fig. 8 i 10 klej gumowy nakla¬ dany jest przez uzbrojenie metalowe na drzewo o ikrawedzi natarcia smigi. Nakla¬ danie warstwy gumowej m odbywa sie w ten sposób, ze naklada sie ja z zewnatrz na tkanine druciana c, a nastepnie aziozegól- nie silnie dociska sie ja do drzewa, co moz¬ na uskutecznic przez owiniecie np. tasma¬ mi z tkaniny lub gumy. Dla wywarcia na¬ cisku owiniecie mozna naturalnie równiez zastosowac w przypadku wedlug fig. 7.Wskutek silnego docisniecia guma m prze¬ ciska sie przez oczka cienkiej siatki drucia¬ nej az do drzewa, które sie z nia silnie la¬ czy..Klej gumowy skleja równiez silnie gu¬ me z uzbrojeniem metalowym c.W postaci wyikonania wedlug fig. 9 uklada sie najpierw tkanine druciana c w gumie m, umieszczajac ja miedzy dwiema warstwami gumy mi, m2, przy czym pola¬ czenie gumy i metalu lub gumy, metalu i gumy moze nastapic przez sklejenie. Ulo¬ zenie tkaniny drucianej miedzy d^wiema warstwami gumy mozliwe jest rpwtniez przez wulkanizacje. Przygotowane w ten sposób uzbrojenie naciaga sie nastepnie na smige drewniana, a czesci tkaniny, nie za¬ opatrzone w gume, naklada sie w kleju d, przy czym w pewnych wykonaniach mozna nie sklejac warstwy gumy m z drzewem a.Równiez i w przypadkach wedlug fig. 8 — 10 warstwe gumy po nalozeniu szlifuje sie i powleka lakierem glinowym, po czym na¬ klada sie powloke glazurowa e.Ostatnia opisana postac wykonania po¬ zwala na przechowywanie na skladzie me¬ talowego uzbrojenia c, wykonanego z tka¬ niny metalowej, zaopatrzonej w gumowa ochrone krawedzi. Fig. 11 przedstawia cze¬ sciowo gotowa do uzytku tkanine. Zaklada¬ ny na krawedz natarcia smigi pasek m prze¬ chodzi na jednym koncu w nakladki im, które sluza d/o przykrycia konca smigi.Przez zastosowanie cienkiego drutu sta¬ lowego w tkaninie lub siatce drucianej war¬ stwa ochronna uzbrojenia moze byc nie¬ zwykle cienka i lekka, zwiekszajac pomimo to odpornosc drzewa, z którego jest wyko¬ nana smiga, na pekanie i potegujac zwykle dzialanie ochronne uzbrojenia.Wynalazek mozna powszechnie zasto- sowactdo niemetalowych smig smigiel. PL