Do wyrobu rur kolnierzowych przez odlewanie odsrodkowe uzywano dotych¬ czas badz to podzielnych form piaskowych, badz stalych form podzielnych, wykona¬ nych z Uwzglednieniem skurczu odlewane¬ go metalu. Rury kolnierzowe, otrzymane w takich kokilach, posiadaly w kierunku podluznym szew oraz wymagaly do odle¬ wania ich bardzo skomplikowanej maszy¬ ny odlewniczej ze specjalnym napedem formy. Poza tym wyjmowanie formy z ma¬ szyny po kazdorazowym odlewaniu bylo klopotliwe. Ponadto zachodzila potrzeba poddawania obracaniu znacznych mas, wskutek zastosowania kokili, zaopatrzonej w plaszcz, wykonany z piasku formier¬ skiego.Sposób odlewania takich rur w kokili wedlug wynalazku polega na tym, ze kol¬ nierz rury odlewa sie razem z rura w nie¬ podzielnej chlodzonej kokili stalej do od¬ lewania odsrodkowego. Obrotowa forma odlewnicza, uzywana przy tym spo¬ sobie, jest wykonana w ten sposób, ze ze¬ wnetrzna powierzchnie formy do odlewa¬ nego kolnierza stanowi odpowiednie prze¬ dluzenie kokili do odlewania rur sposobem odsrodkowym, czolowa zas powierzchnie tej formy kolnierza tworzy odpowiednio uksztaltowana odejmowalna tarcza konco-wa^ Tarcza ta jest wymienna i swym ksztal¬ tem moze byc dostosowana do wymaganej powierzchni czolowej odlewanego kolnie¬ rza. Ponadto tarcza ta jest zaopatrzona w odpowiednie otwory na rdzenie, sluza¬ ce do wytwarzania odpowiednich otworów w odlewanym kolnierzu.Przy odpowiednim chlodzeniu takiej kokili, jak równiez przy starannym dopro¬ wadzaniu strumienia odlewanego metalu i napelnianiu formy na kolnierz we wla¬ sciwym czasie, otrzymuje sie rury kolnie¬ rzowe o nienagannej jakosci, przy czym nie moze nastapic oderwanie sie kolnierza po odlaniu. Sposób odlewania w takiej ko¬ kili w porównaniu z odlewaniem rur w po- dzielnych formach umozliwia szybkie od¬ lewanie rur bez szwu, przy czym dzieki zastosowaniu niepodzielnej stalej formy otrzymuje sie rury g jednakowym uksztal¬ towaniu. W przeciwienstwie do sposobu odlewania rur w stojacych formach piasko¬ wych, zaopatrzonych w rdzenie, rury nie wymagaja zadnej dalszej obróbki, przy jednoczesnym zaoszczedzeniu materialu.Wymienna tarcza koncowa umozliwia na¬ dawanie powierzchni czolowej odlewanego kolnierza zadanych ksztaltów oraz wyko¬ nywanie otworów sluzacych do zesrubowa- nia kolnierzy. Ponadto stosujac kokile za¬ opatrzona w odpowiednie zgrubienie w cze¬ sci kokili, tworzacej forme na kolnierz, mozna tego rodzaju kokile po jej zuzyciu sie przez dlugie odlewanie, zastosowac do odlewania rur kielichowych po odpowied¬ nim otoczeniu jej. Zasadniczo bowiem naj¬ wieksze zuzycie kokili wystepuje przy jej koncu kolnierzowym lub kielichowym; moz¬ na zatem uczynic ja jeszcze przydatna do dalszego odlewania rur kielichowych.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania obrotowej kokili odlewniczej wedlug wynalazku niniejszego.Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny czesci kokili, sluzacej do odlewania kolnie¬ rza, a fig. 2 — widok z przodu tarczy kon¬ cowej. Pozostala czesc kokili moze miec dowolny ksztalt, np. mozna stosowac zna¬ na kokile obrotowa z chlodzonym plaszczem zewnetrznym. Celowe jest przy tym wy¬ brac taka maszyne odlewnicza, której for¬ ma i rynna odlewnicza sa przesuwane w czasie odlewania wzgledem siebie. Kokila wedlug wynalazku posiada ksztalt niepo¬ dzielnej rury, wykonanej ze stali lub inne¬ go metalu i chlodzonej od zewnatrz woda lub innym czynnikiem chlodzacym.Na rysunku cyfra / oznacza czesc kokili, tworzacej forme do kolnierza odlewanej ru¬ ry, a cyfra 2 oznacza sama forme kolnierza.Powierzchnie czolowa formy kolnierza two¬ rzy tarcza koncowa*3. Tarcza 3 jest utrzy¬ mywana w swym polozeniu za pomoca pier¬ scienia 6, umieszczonego w przedluzeniu 5 kokili i zamocowywanego klinami 4. Pod¬ czas odlewania rury w takiej kokili rynne odlewnicza 7 wsuwa sie tak daleko do ko¬ kili, aby jej przedni koniec siegal formy kolnierza, i nastepnie doprowadza sie za pomoca tej1 rynny sllhy strumien odlewa¬ nego metalu. Jesli stosuje sie maszyne od¬ lewnicza, której forma i rynna odlewnicza sa wzgledem siebie przesuwane, to wów¬ czas bezposrednio po napelnieniu metalem formy na kolnierz winno nastapic przesu¬ niecie formy w stosunku do rynny tak, aby nie powstawaly spietrzenia odlewanego me¬ talu i wzdecia, które moglyby spowodowac powstawanie skaz lub pekniec odlewanych rur. Odlewanie zas samej rury prowadzi sie w sposób znany.Jesli jest rzecza pozadana, aby odlewa¬ ny kolnierz posiadal otwory, sluzace do zesrubowywania, mozna tarcze koncowa 3 zaopatrzyc w odpowiednie otwory 8 (fig. 2), do których wstawia sie rdzenie, sluza¬ ce do wykonania otworów 9. W takim przy¬ padku celowe jest równiez zaopatrzenie czolowej powierzchni tarczy 3 w odpowied¬ nie formy do wykonania w odlewanym kol¬ nierzu zlóbków uszczelniajacych 10. Rdze¬ nie moga byc wykonane ze znanej masy — 2 —rdzeniarskiej lub — jako stale — z innego tworzywa. Czesc kokili, tworzacej forme kolnierza, na obwodzie zewnetrznym w miejscu 11 posiada znane zgrubienie dzwo¬ nowe, podobnie jak kokile stosowane do odlewania rur kielichowych, tak ze po ewentualnym zuzyciu sie formy na kol¬ nierze, kokila ta moze byc jeszcze w dal¬ szym ciagu uzywana jako kokila do od¬ lewania rur kielichowych, po roztoczeniu jej do miejsca oznaczonego linia przery¬ wana 12.Kokila wedlug wynalazku moze byc za¬ stosowana do odlewania kolnierzy o spe¬ cjalnych ksztaltach, jak równiez pozwala na zastosowywanie wszelkiego dowolnego sposobu umocowywania tarczy koncowej.Przy uzyciu takiej kokili odlewniczej moz¬ na równiez wytwarzac krótkie rury z jed¬ nym kolnierzem albo tylko same kolnierze z nasadka, sluzaca do umocowywania ta¬ kich kolnierzy na rurze. Poniewaz rury od¬ lewane w kokili wedlug wynalazku posia¬ daja tylko z jednej strony kolnierz, przeto drugi kolnierz moze byc przymocowany do rury w dowolny sposób, np. przez nakre¬ canie, nasadzenie lub przypawanie. PL