Przedmiotem wynalazku jest urzadze¬ nie rozrzadcze dla czynnika sprezonego do hamulców w pojazdach mechanicznych z przyczepka wzglednie w zestawach po¬ jazdów ciezarowych, w którym przewidzia¬ ne sa dwa zawory, jeden do hamowania pojazdu ciagnacego i drugi do hamowania jednej lub wiecej przyczepek, które to za¬ wory sa uruchamiane od dzwigni hamul¬ cowej pojazdu ciagnacego.Podczas hamowania zestawów pojazdów ciezarowych przyczepka winna byc silniej wstrzymana niz pojazd ciagnacy, gdyz tyl¬ ko wtedy pociag pozostaje w stanie napre¬ zenia, W znanych urzadzeniach warunek powyzszy jest spelniony, o ile dzwignia hamulcowa wzglednie pedal zostaja docis¬ niete* ruchem stosunkowo powolnym. Jed¬ nak przy hamowaniach pospiesznych zna¬ ne urzadzenia hamujace nie dzialaja za¬ dowalajaco, poniewaz przez szybkie uru¬ chomienie dzwigni hamulcowej narzady po¬ ruszajace zawory sa praktycznie naciskane jednoczesnie, Z tego powodu w urzadze¬ niach tych przyczepka najezdza na pojazd pociagowy wlasnie wtedy, gdy tego nalezy w kazdym, razie unikac, a mianowicie przy hamowaniu w razie niebezpieczenstwa, W mysl niniejszego wynalazku przy za¬ worze hamujacym pojazdu pociagowego znajduje sie urzadzenie rozrzadcze, na któ¬ re oddzialywa cisnienie, panujace w prze-wodzie hamulcowym przyczepki, a które/ niezaleznie od szybkosci uruchomienia dzwigni hamulcowej, pozwala na hamowa¬ nie pojazdu pociagowego dopiero wtedy, gdy urzadzenie hamulcowe przyczepki juz osiagnelo okreslona sile hamowania.Na zalaczonym rysunku pokazano przy¬ klad wykonania wynalazku w zastosowa¬ niu do urzadzenia hamulcowego pociagu ciezarowego z jednokomorowym hamulcem powietrznym w pojezdzie pociagowym i z hamulcem spirezynowo-powietrznym w przyczepce.Urzadzenie rozrzadcze sklada sie z dwóch czesci, razem zlozonych wzglednie umieszczonych w odlanej jako calosc oslo¬ nie 1, a mianowicie z urzadzenia, rozrzad- czego 2 hamulca przyczepki i z urzadze¬ nia rozrzadczego 3 hamulca pojazdu po¬ ciagowego. Urzadzenie rozrzadcze 2 przy¬ czepki posiada tlok 4, poruszajacy sie w cylindrze 5 i zaopatrzony w wydrazony trzon 6. Przestrzen z prawej strony tloka 4 jest polaczona za pomoca otworu 7 z nie przedstawionym na rysunku cylindrem ha¬ mulca sprezynowego przyczepki. Prawy ko¬ niec 8 trzonu 6 jest przeprowadzony luzno przez otwór 9 w dnie cylindra 5. Sprezyna 10 dociska tarcze uszczelniajaca grzybka zaworowego 11 do konca 8 trzonu 6. Obwód 12 grzybka ma ksztalt pólokragly, a grzy¬ bek od strony tarczy uszczelniajacej jest podtoczony (miejsce 13). Grzybek 11 jest prowadzony w cylindrycznej komorze 15, zamknietej na koncu nasrubkiem 14. Z ko¬ mory 15 prowadzi kanal 16 do otworu lacz¬ nika 17, prowadzacego do nie pokazanego na rysunku zbiornika zapasowego na po¬ wietrze sprezone w pojezdzie ciagnacym.Scianka pomiedzy komora 15 a cylindrem 5 posiada dookola otworu 9 drugie gniazdko zaworowe 18 dla grzybka 11.Kanal 16 ma takie wymiary, ze w kaz¬ dym polozeniu grzybka 11 posiada lacz¬ nosc z przestrzeniami, znajdujacymi sie po obydwu stronach tegoz grzybka, przy czym podczas ruchów grzybka 11 wielkosc ptze- lotu dla sprezonego powietrza do komory 15 ulega zmianie.Na koncu wydrazonego trzonu 6 wy¬ konane sa otwory poprzeczne 19. 0 niego opiera sie panewka 21, naciskana sprezy¬ na 22, spoczywajaca z drugiej strony na pokrywie 23 cylindra 5. W pokrywie 23 jest osadzona przesuwnie tuleja wodzaca 25, zaopatrzona w panewke 21. W tulei 25 miesci sie drazek 26 i sprezyna 27.Jeden koniec sprezyny 27 opiera sie o dno 28 tulei 25, a drugi koniec — o kolnierz 29 drazka 26. Na koncu swym drazek 26 jest polaczony przegubowo za pomoca przegubu 26a z dzwignia 30, zaopatrzona w kilka otworów 31, sluzacych do zacze¬ pienia lacznika wzglednie linki 33 od pe¬ dalu hamulcowego 32 w pojezdzie cia¬ gnacym.Urzadzenie rozrzadcze 3 dla hamulca pojazdu ciagnacego zawiera cylinder 34 z tlokiem 35 i drugi mniejszy cylinder 36 z tlokiem 37. Obydwa tloki sa osadzone na wspólnym, wzdluz przewierconym trzo¬ nie 38, którego srednica zewnetrzna di po¬ miedzy tymi dwoma tlokami jest wieksza od srednicy d prawej koncowej czesci 39 trzonu, wystajacego poza tlok 37. Obydwa cylindry 34 i 36 sa oddzielone od siebie scianka 40, w której otworze jest szczel¬ nie przesuwnie umieszczony trzon 38.Przestrzen z lewej strony mniejszego tloka 37 jest polaczona kanalem 41 wzglednie lacznikiem 17 ze zbiornikiem zapasowym sprezonego powietrza, podczas gdy prze¬ strzen z prawej strony tloka 37 jest po¬ laczona lacznikiem 42 stale z nie naryso¬ wanym cylindrem hamulcowym pojazdu ciagnacego, a przez otwór 43 z komora 44.Z cylindra 44 prowadzi kanal 45 do lacznika 17, prowadzacego do zbiornika za¬ pasowego dla srodka sprezonego. W urza¬ dzeniu rozrzadczym 3 umieszczony jest — 2 —Iprzestiwnic grzybek zaworowy 48 z za¬ okraglonym brzegiem na obwodzie 46 i podtoczona czescia 47 opierajacy sie na gniazdku zaworowym 49.Sprezyna 51, opierajaca sie o wkretke 50 cylindra 44, ma za zadanie dociskac grzybek 48 do powierzchni gniazdka 49.Przestrzen z prawej strony duzego tlo¬ ka 35 w cylindrze 34 jest polaczona stale za pomoca kanalu 52 z przestrzenia z pra¬ wej strony tloka 4 urzadzenia rozrzadcze- go 2 przyczepki, podczas gdy przestrzen z lewej strony tloka 35 jest polaczona sta¬ le z powietrzem atmosferycznym poprzez otwory 53 w pokrywie 54 cylindra 34.Otwory 53 sa zasloniete siatka, chroniaca cylinder 34 przed zanieczyszczeniem.Z przestrzenia ta z lewej strony tloka 35 laczy sie równiez za pomoca kanalu 55 przestrzen po lewej stronie tloka 4 urza¬ dzenia, rozrzadczego 2 przyczepki, tak ze dla wskazanej przestrzeni, w której ma panowac cisnienie atmosferyczne, nie trze¬ ba wykonywac oddzielnych otworów.O tlok 35 z jego lewej strony opiera sie sprezyna 56, na Jetóra dziala talerzyk 57, znajdujacy sie pod dzialaniem dzwigni 30, polaczonej z pedalem hamulcowym 32.Przesuw talerzyka 57 w prawo jest ograni¬ czony czolowa scianka 58 wytoczenia, wy¬ konanego w otworze 59 dla sprezyny 56.Ruch tloka 35 w lewo ograniczony jest szyjka 60 na pojerywce 54, podczas gdy ruch w prawo tulei 25 — za pomoca pier¬ scienia sprezystego 61, osadzonego na le¬ wym koncu tuled.Urzadzenie dziala w sposób naste¬ pujacy.W czasie jazdy przy nieczynnych ha¬ mulcach zarówno pojazdu ciagnacego, jak i przyczepki poszczególne czesci urzadze¬ nia zajmuja polozenie pokazane na ry¬ sunku.W urzadzeniu rpzrzadczym 2 przyczep¬ ki grzybek 11 opiera sie o prawy koniec 8 wydrazonego trzonu 6 i przez to zamyka / wylot powietrza sprezonego na zewnatrz urzadzenia/ Grzybek U opiera sie poza tym równiez na swoim gniazdku 18, wsku¬ tek czego w cylindrze hamulcowym przy¬ czepki oraz w przestrzeni z prawej strony tloka 4 po dokonanym wylaczeniu hamul¬ ca panuje cisnienie, któremu przeciwdziala sprezyna 22. Jest ona tak obliczona, ze przy zwolnionym hamulcu nacisk jej wy¬ równuje sie z cisnieniem, wywieranym na tlok 4.Cisnienie, panujace w przestrzeni z pra¬ wej strony tloka 4 przy zwolnionym ha¬ mulcu, panuje równiez z prawej strony tloka 35 urzadzenia zaworowego 3, ponie¬ waz przestrzenie te sa polaczone kanalem 52. Jednak i z lewej strony tloka 37 pa¬ nuje równiez cisnienie i to wieksze, ponie¬ waz przestrzen ta jest bezposrednio pola¬ czona kanalem 41 ze zbiornikiem sprezo¬ nego powietrza.Na tloki 35 i 37 dziala, zatem cisnienie powietrza odwrotnie skierowane, a ponie¬ waz powierzchnia tloka 35 jest znacznie wieksza od powierzchni tloka 37, sily skie¬ rowane w lewo przewazaja i dociskaja tlok 35 do oporka 60.Dzieki temu grzybek 48 opiera sie na gniazdku 49, podczas gdy czesc koncowa 39 trzonu 38 znajduje sie w pewnym od¬ daleniu od grzybka 48. Cylinder hamulco¬ wy pojazdu ciagnacego nie jest zatem, pod¬ dany cisnieniu, laczy sie bowiem z powie¬ trzem atmosferycznym poprzez podluzny ikanal trzonu 38 i otwory 53 w pokry¬ wie 54.Przy hamowaniu kierowca naciska na pedal hamulcowy 32, skutkiem czego naj¬ pierw napina sie nieco sprezyna 27, co po¬ woduje naruszenie równowagi sil, dziala¬ jacych na tlok 4.Tlok 4 przesuwa sie w lewo, a trzon 8 tego tloka odsuwa sie od grzybka 11 i po¬ wietrze sprezone uchodzi z cylindra ha¬ mulcowego przyczepki na zewnatrz poprzez czesci 7, 6 i otwory 19, 55 i 53. Rozpoczyna — 3 —sie wtedy hamowanie przyczepki. W urza¬ dzeniu rozrzadczym pojazdu ciagnacego jeszcze sie nic nie zmienia, poniewaz sily, dzialajace z drugiej strony tloka 35, sa wieksze, niz nacisk sprezyny 56, wywolany obrotem dzwigni 30. Dopiero po silniejszym pociagnieciu drazka 33 hamowanie przy- czepki tak daleko zostanie posuniete, ze cisnienie za tlokiem 35 nie zdola przeciw¬ stawic sie cisnieniu, dzialajacemu na tlok 37 jednoczesnie z naciskiem sprezyny 56, skutkiem czego rozpoczyna sie równiez ha¬ mowanie pojazdu ciagnacego, W tym przy¬ padku tloki 35 i 37 poruszaja sie w prawo, grzybek 48 zostaje odsuniety od gniazdka 49 i powietrze sprezone zaczyna doplywac do cylindrów hamulcowych pojazdu cia¬ gnacego poprzez otwory 45, 43, 42.Niezaleznie od polozenia pedalu 32 tlo¬ ki urzadzen rozrzadczych 2 i 3 ustawiaja sie w równowadze, w której grzybki 11 i 48 za¬ mykaja odpowiednie cylindry hamulcowe zarówno przed doplyweim powietrza ze¬ wnetrznego, jak i sprezonego powietrza ze zbiornika. Wielkosc napelnienia dla wyma¬ ganej sily hamowania nastawia sie za pomo¬ ca tloka 4, poza którym cisnienie w czasie hamowania spada, tak ze kierowca coraz wiecej musi naciskac na pedal hamulcowy dla pokonania oporu sprezyny 22 i zacho¬ wania co najmniej tej samej sily hamowania.Z tego wzgledu tlok 4 posiada duza srednice.Przy calkowitym zahamowaniu sila, ciagna¬ ca drazek hamulcowy 33, jest wieksza niz przeciwcisnienie sprezyny 22, tak ze cylin¬ der hamulcowy przyczepki pozostaje pola¬ czony z powietrzem atmosferycznym i ci¬ snienie w cylindrze 5 z prawej strony tlo¬ ka 4 zrównuje sie z atmosferycznym; to sa¬ mo dzieje sie jednak równiez i w przestrze¬ ni z prawej strony tloka 35; grzybek 48 trwa wiec w tym samym polozeniu, dopóki z prawej strony tloka 37, a przeto i w cy¬ lindrze hamulcowym pojazdu ciagnacego nie powstanie cisnienie równe cisnieniu w zbiorniku, a wiec cisnienie hamowania najwiekszego.Przy zwalnianiu hamulca najpierw zwalnia sie hamulec pojazdu ciagnacego, a nastepnie dopiero hamulec pojazdu przy¬ czepnego. Wprawdzie po zahamowaniu po obu stronach tloka 37 panuje to samo ci¬ snienie, to jednak wskutek róznicy srednic d i di sila, skierowana w lewo, przewaza.Wystarczy Juz male wychylenie pedalu 32, azeby naruszyc równowage w urzadzeniu rozrzadczym 3 pojazdu ciagnacego i umo¬ zliwic rozpoczecie zwalniania hamulca po¬ jazdu ciagnacego.Przy hamowaniu pospiesznym wskutek szybkiego nacisniecia pedalu 32 sila, dzia¬ lajaca na drazek hamulcowy 33, wzrasta szybciej niz przeciwdzialajace jej sily spre¬ zyn 56 i 22. Wskutek tego cisnienie z pra¬ wej strony tloka 4, a zatem i z prawej stro¬ ny tloka 35, szybko maleje. Pomimo to urzadzenie 3 zaczyna dzialac dopiero po spadku cisnienia poza tlokiem 35, stosownie do wyzej opisanych czynnosci, poniewaz przy calkowitym nacisnieciu pedalu 32 si¬ la, wystepujaca w górnej czesci dzwigni 30, zostaje przejeta przez opór 58, zanim zdola wywolac zblokowanie sprezyny 56, poko¬ nujacej sile przeciwdzialajaca na tlok 35.Szybkosc hamowania przyczepki mozna nastawiac np. przez zmiane punktu zacze¬ pienia drazka hamulcowego 33 w otworach 31 dzwigni 30, gdyz wtedy zmienia sie roz¬ klad sil na dzwigni 30.Rzadko zmiane przyspieszenia mozna uzyskac przez dodatkowe obciazenie dzwi¬ gni zaworowej 30, które by w wiekszym lub mniejszym stopniu przeciwdzialalo momen¬ towi obrotowemu, wystepujacemu na kon¬ cu dzwigni 30. Przykladem takiego wyko¬ nania jest uklad, pokazany na rysunku li¬ niami kreskowanymi. W wykonaniu tym na górnym koncu dzwigni 30 jest zaczepiona sprezyna 62, której sile mozna zmieniac za pomoca sruby nastawczej 63. — 4 —Dzwignia obrotowa 30, nie posiadaja¬ ca stalego punktu obrotu, tym sie wyróz¬ nia, ze wynik sterowania zalezy tylko od zastosowanej sily na pedale, natomiast nie zalezy od toru dzwigni zaworowej. PL