Pasma wlókien sztucznych, zwlaszcza pasma, otrzymywane przy wytwarzaniu sztucznej welny w postaci tasm, w których wlókna pojedyncze leza obok siebie zasad¬ niczo wyprostowane, wskutek obróbki w kapieli, a nastepnie wskutek suszenia zle¬ piaja sie w tasmy, które bardzo trudno rozplesc.Okolicznosc ta jest do pewnego stopnia utrudnieniem, nawet o ile chodzi o welne sztuczna, podczas wyrobu której pasma wlókien uklada sie w stanie jeszcze wilgot¬ nym, obluznia sie z grubsza i nastepnie su¬ szy sie. Nawet krótko pociete zlepione pas¬ ma wlókien welny sztucznej sa trudne do rozdzielenia, tak iz przedziwo, chociaz w przeciwienstwie do wlókien zwierzecych i roslinnych nie wymaga zadnego oczyszcza¬ nia i usuwania cial obcych, podlegac musi znacznemu mechanicznemu naprezaniu i uszkadzaniu wlókien podczas obróbek przy¬ gotowawczych w mechanicznej przedzalni, jak to wykazuja wykresy porównawcze kosmyków welny sztucznej w stanie pier¬ wotnym i rozdzielonym (np. tasma zgrzeb¬ na).Zadanie latwego rozplatania zlepionej tasmy wlókien na wlókna pojedyncze odgry¬ wa w nowoczesnym przedzalnictwie bardzo wazna role równiez z tego punktu widze¬ nia, a dzis jest to szczególnie wazne, ze w technicznym rozwiazaniu daje mozliwosc otrzymywania do wielostronnych celów za¬ stosowania ciaglych tasm, skladajacych siejuz przewaznie z równoleglych wlókien po¬ jedynczych bez uzywania dotychczas po¬ wszechnie stosowanych szkodliwych dla wlókien i kosztownych przygotowan we¬ dlug specjalnych sposobów, tak iz ksztalt tasmy i równolegly kierunek odcinków wló¬ kien zostaje rachowany, po czym moze od- iywac sia natychmiast wyciaganie. Doty¬ czy to równiez przeróbki tasm wlókien sztucznych, w których poszczególne wlókna sa juz lu£nft*skrecone w nitki, linki itd.Zadania przygotowywania materialu potrzebnego do takiego skróconego sposo¬ bu przedzenia sa nastepujace: a. tasmy, zlozone ze zlepionych ze soba wlókien, .sznurków lub lekko skreconych ni¬ tek, trzeba rozplesc na zasadniczo ciagle wlókna pojedyncze, b. naturalne wlasciwosci wlókien, np. wlasciwosci powierzchniowe, kedzierza¬ wosc, wytrzymalosc na rozrywanie, rozcia¬ gliwosc elastyczna itd., nie powinny byc zmienione, c. trzeba uniknac zwlaszcza zgrubienia wlókien, które niszczy przedziwo, d. trzeba znalezc odpowiednie srodki do praktycznego wykonywania takiego sposo¬ bu.Do rozwiazania tych zadan proponowa¬ no juz liczne sposoby, przeprowadzano pró¬ by i opracowano metody, których wyniki praktyczne jednak nie mogly byc zadowa¬ lajace, poniewaz przy dostatecznym wyni¬ ku rozdzielania zachodzilo nieuniknione uszkadzanie, rozrywanie i zgrubianie wló¬ kien. Tak wiec np. przepuszczano zlepione w twarda mase pasma wlókniste przez wal¬ carki lamiace lub gniotace (np. takie, jakie stosuje sie w fabrykacji juty), a nastepnie próbowano rozplatac w miedlarkach, cia-, garkach iglowych itd., przystosowanych specjalnie do przeróbki wlókien ciaglych (jak wiadomo nie nadajacych sie do rozcia¬ gania bez rozerwania). Poniewaz poszcze¬ gólne wlókna pomimo zasadniczego równo¬ leglego ulozenia czesto krzyzuja sie ze soba, przeto sila ciagnienia igiel jest bez porów¬ nania wieksza od wytrzymalosci na rozry¬ wanie poszczególnych wlókien, a ponadto nawet najgestsze pola iglowe nie moga skutecznie rozdzielic poszczególnych wló¬ kien o przekroju wynoszacym drobny ula¬ mek milimetra, przeto nie osiagnieto do¬ brych wyników.Inne próby polegaly na tym, ze wlókna sztuczne obrabiano za pomoca podatnie ustepujacych drobnych obic zgrzeblastych, szczotek itd., np. w postaci walców lub sli¬ maków. Pomijajac juz zachodzace czesto powazne uszkodzenia wlókien (nawijanie sie na walcach zlamanych lub zerwanych wlókien) wyniki tych prób wskutek uszko¬ dzenia wlókien, rozrywania i zgrubiania, sa niezadowalajace. W niniejszym przypadku zachodzi jeszcze to, ze przy kazdym obra¬ bianiu za pomoca grzebieni lub szczotek, tasmy wlókien (chociaz rozlaczone w po- szczegónych punktach) zostaja oczywiscie wyciagniete podluznie, tak iz wewnetrzne wlókna sciagaja sie jeszcze mocniej. Na¬ rzedzia grzebieniaste lub szczotkowe moga byc stosowane tylko do obrabiania ze¬ wnetrznej powloki tasm, przy czym zdra¬ puja i rozrywaja wlókna tworzac zgrubie¬ nia, zanim dostana sie do rdzenia tasmy, tak iz otrzymuje sie lezace obok siebie cias¬ no peki wlókien uszkodzone, rozerwane i zupelnie nierozplecione oraz jeszcze niena¬ ruszone.Próbowano wreszcie rozplatac zlepione tasmy wlókien za pomoca srodków ciernych, np. krzemionki, karborundu, szmerglu itd., przed ukladaniem, przy czym oczywiscie zmienialy sie znacznie wlasciwosci po* wierzchniowe wlókien.Wynalazek niniejszy, wobec opisanego wyzej naprezenia i uszkadzania wlókien za pomoca grzebieni, szczotek,. walcówT zeba¬ tych i podobnych narzedzi sciagajacych lub uszkadzajacych tasmy, jest oparty na zu¬ pelnie innej zasadzie, a mianowicie, uni¬ kajac wszelkich srodków szkodliwych dla — 2 —materialu wprawia sie tasme wlókien, wiazki w niej i wreszcie wlókna pojedyncze w tak energiczne drgania, ze wlókna poje¬ dyncze rozlepiaja sie na strzalkach drgan (amplitudach) bez znaczniejszego mecha¬ nicznego naprezania. Urzadzenia do wy¬ twarzania drgan moga wywierac jedno¬ czesnie lagodne dzialanie trzepiace (tepe i miekkie lub gietkie narzady drgajace), przyczyniajac sie do rozdzielania wlókien, przy czym jednak w przypadku nadzwy¬ czaj wrazliwych tasm wlókien sztucznych mozna uzyskac dobre rezplatanie wylacz¬ nie za pomoca drgan (np. za pomoca mem¬ brany stalowej, umieszczonej nieruchomo pomiedzy tasma wlóknista i narzadem drgajacym). Przez wzajemne dostrojenie kilku generatorów drgan powodujacych obluznianie tasmy mozna wywolywac zja¬ wiska rezonansu, ewentualnie równiez dy¬ sonansu, tak iz przez zwiekszanie lub zmniejszanie amplitudy drgan mozna uzy¬ skiwac dokladna regulacje stopnia rozpla¬ tania i dostosowanie do delikatnosci, wraz¬ liwosci i stopnia zlepienia sie wlókien.Za pomoca tego sposobu osiaga sie bar- dziej skuteczne rozplatanie, niz przy uzy¬ ciu dotychczasowych srodków, z drugiej zas strony zostaje zachowana naturalna wlasciwosc materialu nieuszkodzonego zad¬ na gwaltowna obróbka, a mianowicie pozo staje ta sama wytrzymalosc na rozrywa¬ nie, rozciagliwosc, kedzierzawosc itd. poje¬ dynczych wlókien. Tasme wlóknista, prze¬ biegajaca przez maszyne wyposazona w generatory drgan lub odpowiednie urzadze¬ nie, wprawia sie w tak szybkie i ewentual¬ nie stopniowo wzrastajace drgania wlasne (np. 5000, 10000, 20000 na minute), ze zlepione lub inaczej zlaczone ze soba wlók¬ na rozdzielaja sie prawie bez mechaniczne- . go naprezania.Ponizej podaje sie opis wykonania spo¬ sobu wedlug wynalazku za pomoca urza¬ dzenia przedstawionego schematycznie na rysunku, przy czym fig, 1 przedstawia urzadzenie do wykonywania sposobu w wi¬ doku z boku i czesciowo w przekroju, fig. 2 — odpowiedni widok z góry, fig. 3 — schematyczny widok amplitud drgan, zmieniajacych sie wskutek rezonansu, a fig. 4 — widok perspektywiczny szczególu u- rzadzenia.Za pomoca najlepiej glebogo zlobkowa¬ nych lub zebatych, ale nie bardzo silnie obciazonych walców wciagajacych 1, 2, 8, U (fig. 1 i 2), które z jednej strony pro¬ wadza tasme wlókien, a z drugiej strony przez faliste wyginanie jej usuwaja pierw¬ sza sztywnosc i kruchosc, tasma k jest prowadzona po mniej lub wiecej pochylym torze, po czym przebiega pomiedzy gwiaz¬ dowymi walcami - generatorami drgan 5, 6 i 7, które posiadaja na obwodzie narza¬ dy drgajace a. Narzady drgajace a moga byc zaopatrzone np. w obicie skórzane lub w inny sposób uczynione podatnymi, np. jako prety okragle (fig. 2). Jezeli genera¬ tor 5, zaopatrzony w szesc narzadów drga¬ jacych, obraca sie np. z szybkoscia 500 obr/min, to w tasmie wlókien wytwa¬ rza sie na sekunde 50 drgan, które bez za¬ dnych trudnosci technicznych moga byc wielokrotnie zwiekszone, ewentualnie sto pniowo (np. przy szybkosci generatora 3000 obr/min otrzymuje sie 300 drgan na sekunde). W rytmie drgan wlasnych, nada¬ wanych tasmie, wywiera sie na tasme je¬ dnoczesnie odpowiednia liczbe lagodnych uderzen, wskutek czego obluznianie i roz¬ platanie tasmy postepuje jeszcze szyb¬ ciej.Pasmo wlókien, obluznione za pomoca generatora 5 i majace wieksza szerokosc, jest przepuszczane (najlepiej) przez odpo¬ wiednie urzadzenie, które wywoluje dal¬ sze sztuczne rozszerzanie tasmy i odpo* wiednie zmniejszenie grubosci, aby drgania mogly dzialac na najciensze wiazki i wre¬ szcie na poszczególne wlókna. Mozna to o- siagnac np. w ten sposób, ze tasme przy odpowiednim zalamaniu toru prowadzi sie — 3 —po krzywej drodze c, jak to przedstawiono na fig. 4.Ten bardzo prosty sposób rozluzniania wlókien za pomoca drgan bez zadnych trud¬ nosci technicznych i znaczniejszego uszko¬ dzenia wlókien moze byc wielokrotnie po¬ wtarzany w odpowiednio zbudowanej ma¬ szynie lub urzadzeniu i ewentualnie odpo¬ wiednio wzmocniony lub oslabiony w zale¬ znosci od danego stopnia rozplatania. Po¬ za tym mozna zmieniac w szerokich grani¬ cach dzialanie rozplatajace, jak juz wspo¬ mniano, przez odpowiednie do teorii do¬ strajanie kilku generatorów drgan i wywo¬ lywanie zjawisk rezonansu, które wywoluja zwiekszenie sie strzalek drgan (amplitud).Mpzna regulowac czestotliwosc drgan (przez zmiane liczby obrotów generatorów drgan za pomoca pedni stozkowej e lub in¬ nej) (fig. 2 i 3)*.Po rozpleceniu na pojedyncze wlókna ciagla tasma wlókien moze byc przepusz¬ czana w znany sposób pomiedzy walcami wyciagowymi 8, 9 itd. i za pomoca zna¬ nych srodków, np. lejka, moze byc znowu doprowadzana do pozadanej szerokosci w celu wspomnianego na wstepie rozcinania i rozciagania bezposredniego lub po dokona¬ niu nawiniecia i ewentualnie przerabiania na zupelnie rozpleciona welne.Praktyczne próby z urzadzeniem dzia¬ lajacym na tej zasadzie pod wzgledem roz¬ platania wlókien, braku zgrubien, zacho¬ wania budowy wlókien, elastycznego wy¬ dluzania, kedzierzawienia itd. daja wyniki, które nie moga byc osiagniete nawet w przyblizeniu przy uzyciu wspomnianych na wstepie innych sposobów rozplatania.O ile podstawowa zasada rozplatania wlókien przez wytwarzanie drgan w tasmie wlókien przy pomocy dodatkowego dziala¬ nia trzepiacego za pomoca obrotowych na¬ rzadów drgajacych itd. lub bez niego pozo¬ staje zachowana, to sposób wedlug wyna¬ lazku mozna wykonywac równiez za pomo¬ ca innych urzadzen, odmiennych od wyzej opisanych, nie wykraczajac poza ramy wy¬ nalazku. PL