Celem wynalazku jest dzwigarka, stoso¬ wana w szczególnosci na pokladzie statków powietrznych. Dzwigarki, przeznaczone do tego celu, nie powinny zajmowac wiele miejsca, jak równiez ich ciezar powinien byc mozliwie maly.Dzwigarka wedlug wynalazku nalezy do typu dzwigarki z ukladem planetarnym oraz wyróznia sie szczególnie tym, ze jej urzadzenie, sprzegajace silnik z bebnem do podnoszenia ciezaru, jest w taki isposób rozrzadzane ukladem odsrodkowym, uru¬ chamianym silnikiem, iz to urzadzenie sprzegajace zostaje odlaczane po zatrzy¬ maniu silnika i wlaczane samoczynnie przy okreslonej szybkosci obrotowej tego silni¬ ka. To urzadzenie isprzegajace jest umiesz¬ czone w ten sposób, ze gdy jest wylaczone, wówczas beben linowy moze obracac sie swobodnie w obu kierunkach, glównie w celu uzyskania nawrotnosci i obrotu luzem ukladu we wszystkich chwilach jego dzia¬ lania podczas normalnego zatrzymania sil¬ nika; lub zatrzymania sie jego wskutek u- szkodzenia. Dzieki temu, pomijajac nieod¬ wracalnosc przekladni redukcyjnej, w du¬ zym stosunku zezwala na opadanie ciezaru pod wplywem swej ciezkosci w kazdej chwili ruchu. Urzadzenie to zapobiega nie¬ dogodnosci, polegajacej na nieodwracalno¬ sci przekladni redukcyjnej w duzym sto¬ sunku.W jednym wykonaniu szczególnym to urzadzenie sprzegajace, np. w postaci wy¬ stepów, jest umieszczone miedzy wiencem uzebionym kól obiegowych a nieruchomaoslona talk, aby wieniec "ten byl luzny lub uniqruchom)iony w zaleznosci od tego, czy sprzeglo bedzie wylaczone, czy wlaczone.Na rysunku przedstawiono tytulem przykladu dwie postacie wykonania dzwi- garki o podanych wyzej znamionach, przy czym przedstawiono równiez niektóre iszcze- goly, a zwlaszcza hamulec hydrauliczny do qpuszczania oraz zasobnik do gromadzenia energii.Na fig. 1 uwidoczniono przekrój piono¬ wy przez os dzwigarki z pokazaniem ze¬ wnetrznego widoku silnika. W górnej po¬ lowie uwidoczniono dzwigarke bebnowa ze zlobkami na line, w dolnej zas polowie — dzwigarke, której obroty sa przenoszone za pomoca uzebionego kólka lancuchowe¬ go.Na fig. 2 uwidoczniono (przekrój wzdluz linii // — // na fig. 2 z pokazaniem iszcze- gólu. Na fig. 3 uwidoczniono przekrój pio¬ nowy przez os odmiany wykonania innego szczególu.W przykladzie wykonania na fig. 1 dzwigarka bebnowa jest otoczona walcowa oslona 1 o osi poziomej. Oslona 1 jest o- twarta na obu bokach, w dolnej zas czesci jest zaopatrzona w podstawe 2. Do jedne¬ go z boków oslony 1 przymocowany jest na zewnatrz srubami np. silnik elektryczny 3, którego wal U swym koncem wchodzi do wnetrza oslony 1. Do tego samegp konca oslony 1, lecz wewnatrz przymocowana jest za pomoca kolnierza 5 tuleja 6 o sred¬ nicy znacznie mniejszej od srednicy oslony 1 tak, iz miedzy ta tuleja a oslona powsta¬ je komora pierscieniowa 7. W komorze tej znajduje sie zlobkowany beben 8, obraca¬ ny na zewnatrz tulei 6 na kulkach 9. Bok bebna po przeciwleglej stronie silnika za¬ mkniety jest pokrywa 10, przymocowana srubami 11. Pokrywa 10 w swym srodku .po stronie wewnetrznej posiada mise 12, w której osadzone jest lozysko kulkowe 13 walu posredniego 1U (wspólosiowego z wa¬ lem silnikowym 4,), obracajacego sie na drugim koncu w lozysku kulkowym 15, o- sadzonym w piascie 16 wienca 17, obraca¬ nego w tulei 6 na kulkach 18 Zespól be¬ bna 8 z pokrywa 10 sa utrzymywane w po^ lozeniu osiowym wewnatrz oslony 1 za po¬ moca pierscienia ustalajacego- 20 do oslony 1 w jej boku przeciwleglym silnikowi 3.Na wale posrednim li, za pomoca lo¬ zyska kulkowego 21, osadzona jest oprawa 22 kól obiegowych, np. z dwoma kolami o- biegowymi 23. Kazde z kól obiegowych 23 utworzone jest z kola o podwójnym uze¬ bieniu 2k i 25, osadzonego na walku 26 za .pomoca kulek. Uzebienie 2U kól obiego¬ wych 23 zazebia sie z jednej strony z uze¬ bieniem wewnetrznym 27 wienca 17, z drugiej zas — z kólkiem zebatym 28 osa¬ dzonym na wale li. To kólko 28 stanowi planetarne kolo napedzajace, podczas gdy uzebiony wieniec 17 — kolo planetarne na¬ pedzane. Uzebienie zas 25 zazebia sie z we¬ wnetrznym uzebieniem 29 bebna zlobko¬ wanego 8. Na boku wienca i 7 od strony silnika znajduja sie wystepy 30; podobne wystepy 31 sa równiez na nieruchomej tu¬ lei 6. Plyta okragla zas 32 posiada na swym obwodzie równiez wystepy 33 na wprost wystepów 30 i 31 w taki sjposób rozstawie^ ne, ze gdy wystepy te sa miedzy soba za¬ czepione, wieniec 17 zostaje polaczony z tuleja 6, tj. zostaje unieruchomiony. Plyta 32 za pomoca lozyska 3U i wspólosiowej z nim tulei 35 jest osadzona luzno i przesu¬ wnie na czopie 36 tarczy 37, zaklinowanej na wale i silnika. W szyjke 38 przesuwnej tulei wstawione sa palce 39, osadzone na czopie tarczy 37 i zaopatrzone w ciezarki AO, a rozmieszczone w ten sposób, ze przy od¬ dalaniu sie ich od osi zmuszaja one do prze¬ suwania sie w kierunku strzalki / tulei 35, a zatem i plyty 32, wbrew naciskowi spre¬ zyn Ul, umieszczonych miedzy ta plyta 32 a oporkiem U2, przymocowanym do wien¬ ca 17. Górne czesci wystepów 33, co sa na¬ przeciw wystepów 31, posiadaja mniejsza wysokosc w porównaniu z czesciami na — 2 —wprost wystepów 30 w taki sposób, ze ply¬ ta 32 zlaczona jest z wiencem 17 wówczas, gdy on nie jest sprezony z nieruchoma tu¬ leja 6.Tarcza 37 poza tym posiada jeszcze cie¬ zarki UU, ruchome w kierunku promienio¬ wym wewnatrz miski 45, osadzonej na kon¬ cu walu posredniego 14; ciezarki -4-4, wspólpracujac z boczna scianka tej miski, tworza odsrodkowe isprzeglo cierne oraz stanowia równiez ograniczenie sprzezenia.W oslonie 1 przewidziane sa okienka 46 (fig. 2), przez które przesuwana jest lina 47, nawijajaca sie na beben 8.Sprezyna 48, wykonana z wygietej tas¬ my, jest przynitowana na, zewnatrz wienca 17 lub wolnego kola planetarnego oraz po-' siada czesc cierna, dociskajaca ja do we¬ wnetrznej powierzchni nieruchomej tulei 6.Po uruchomieniu silnika 3 natychmiast dziala sprzeglo odsrodkowe -4-4 — 45 tak, iz obraca sie luzem napedzany wieniec uze¬ biony 17 od wewnatrz. Gdy szybkosc obro¬ towa .silnika osiagnie okreslona z góry wartosc, wówczas wystepy 33 zaczepiaja wystepy 30 pod dzialaniem ciezarków 40, wskutek czego zatrzyma sie wieniec 17, a uzebienie 25 kola obiegowego 23 bedzie obracalo wówczas beben 8. W tym czasie sprezyna 48 nie wywiera nacisku, ponie¬ waz tuleja 6 i wieniec 17 sa nieruchome.Gdy silnik jest zatrzymywany lub obra¬ ca sie z 'mniejsza szybkoscia od szybkosci, wzmiankowanej wyzej, wówczas wieniec 17 pozostaje luzny, a beben 8 moze obra¬ cac sie w dwóch kierunkach, jednak jest hamowany przy pomocy sprezyny 48, któ¬ ra, t naprezajac w ten sposób line, utrudnia odwij anie sie jej pod dzialaniem bezwlad¬ nosci czesci ruchomych.Przyklad wykonania, przedstawiony w dolnej czesci fig. 1 tym rózni sie od po¬ przedniego-wykonania, ze zamiast bebna rowkowanego 8 przewidziany jest gladki beben 8' oraz kolo zebate 8", zamocowane srubami na zewnatrz pokrywy 10, stano¬ wiacej jedna calosc z bebnem 8% sluzacym jeaynie wówczas do wspólosiowania.W odmianie wedlug fig. 3 wspomniany wyzej hamulec cierny jest zastapiony hy¬ draulicznym. W tym celu naokolo konco¬ wej nasady 51 bebna $'" przewidziana jest pierscieniowa komora 50 ograniczona sciankami tejze nasady i nieruchomego ka¬ dluba 22, tworzacego dlawnice uszczelnia¬ jaca 52 na samym koncu nasady 51, oraz wewnetrzna poprzeczna scianka pierscie¬ niowa 53, która jest przymocowana dio scianki kadluba 22 i posiada szczelne zla¬ cze 53* i wspólpracujaca ze srodkowa na¬ sada bebna 8'". We wnetrzu zamknietej komory 50, napelnionej ciecza, umieszczo¬ na jest plytka pierscieniowa 54, wkrecona na nagwintowana czesc nasady koncowej 51. Plytka 54 na swym obwodzie jest zao¬ patrzona w dwa zeby, umieszczone w zlob¬ kach kadluba 22 tak, iz plytka ta moze przesuwac sie osiowo w komorze 50, lecz nie moze obracac sie. W plytce 54 znajdu¬ ja sie otwory przelotowe 55, przykryte z jednej strony klapkami 56; dwa przedzie ly, utworzone w komorze 50 z obu stron plytki 54 sa polaczone ze sioba otworami w tej plytce oraz malymi zlobkami 57, wycie¬ tymi w sciance kadluba. Przekrój tych zlobków nie jest jednakowy na calej dlu¬ gosci, lub tez niektóre z tych zlobków sie¬ gaja tylko czescia swej dlugosci do ko^ mory.Gdy beben 8"' obraca sie, dzwigajac ciezar, plytka 54 przesuwa sie w kierunku strzalki f, tj. jest nasrubowywana odpo¬ wiednio na nagwintowana czesc koncowej nasady bebna, a klapki 56 otwieraja sie w celu przepuszczenia przez otwory 55 cie¬ czy z jednego przedzialu komory dio dru¬ giego, zadne hamowanie przy tym nie po¬ wstaje. W czasie opuszczania ciezaru plytka 54 przesuwa sie w kierunku odwrotnym, klapki 56 zamykaja sie, a ciecz jest prze¬ tlaczana przez zlobki 57, co powoduje ha- — 3 —mowanie, którego skutecznosc jest zalezna od przekroju tych zlobków, a zatem i od polozenia plytki 5k wewnatrz komory 50, jako ze przekrój zlobków nie jest jednako¬ wy. Najlepiej jest, aby calkowity przekrój tych zlobków odpowiadal najmniejszemu przepustowi w srodku komory oraz aby najwiekszy przekrój nie powodowal zadne¬ go hamowania w koncowej czesci komory, ku której zbliza sie plytka 5J przy koncu opuszczania ciezaru, W kadlubie 22 jest przewidziana dodat¬ kowa komora 58, laczona z komora 50 za posrednictwem klapy lub zaworu obciazo¬ nego 59.Niezaleznie od powyzszego dzwigarka bebnowa posiada zasobnik do gromadze¬ nia energii, utworzony ze skrecanej spre¬ zyny CO, której jeden koniec jest przymo¬ cowany do nieruchomego kadluba 1, a dru¬ gi koniec jest przymocowany do koncowej nasady 51 bebna 8'".Silnik najlepiej elektryczny, moze byc równiez silnikiem, napedzanym njp. por wietrzem sprezonym lub ciecza tloczna.Taksamo moc dzwigarki moze byc przeno¬ szona lina, kolem lancuchowym, pasowym, zebatym, walem posrednim itd. Kolo obie¬ gowe moze byc unieruchamiane przy po¬ mocy jakiegokolwiek urzadzenia odpowie¬ dniego, np. sprzegajacego lub hamujacego.W przypadku istnienia posredniego pola¬ czenia zebatego miedzy napedzanym kolem obiegowym a bebnem podnoszacym, mozna bylo by wykorzystac jako oparcie kól obie¬ gowych nieruchome stale kolo obiegowe o- raz umiescic w jakimkolwiek miejscu prze¬ kladni sprzeglo miedzy napedzanym kolem obiegowym a bebnem podnoszacym.Tak samo opisany wyzej hamulec hy¬ drauliczny nadaje sie równiez do zastoso^ wania w kazdym rodzaju dzwigarki bebno¬ wej niezaleznie od tego, czy to bedzie dzwi¬ garka, uruchamiana recznie, czy mechani¬ cznie przy ipomocy bebna, liny, lancucha itd.Zamiast sprezyny zasobnik do groma¬ dzenia energii moze byc wykonany w po¬ staci skrecanego preta lub innego przyrza¬ du, przy czym zasobnik ten moze byc wy¬ konany w ten sposób, aby gromadzil ener¬ gie tylko w czasie czynnego obrotu dzwi¬ garki. Taki zasobnik nadaje sie w szcze¬ gólnosci do zastosowania w przypadku, gdy dzwigarka pracuje w obu kierunkach, jak np. w przypadku dzwigarki lancuchowej lub z lina powrotna. PL