W ostatnich czasach wprowadzono spo¬ sób otrzymywania benzolu z gazów zawie¬ rajacych benzol, np. z gazu swietlnego, za pomoca wegla aktywnego jako srodka ad- sorpcyjnego. Wegiel aktywny znajduje sie w naczyniu, tak zwanym pochlaniaczu, przy czym przez warstwe wegla aktywne¬ go przepuszcza sie gaz podlegajacy uwol¬ nieniu od benzolu. Gdy wegiel zaadsorbuje dostateczna ilosc benzolu, przerywa sie doplyw gazu i wpuszcza sie do pochlania¬ cza pare w celu odparowania benzolu z wegla. Otrzymana mieszanine benzolu i wody przeiprowadza sie 'poprzez skraplacz do rozdzielacza, w którym nastepuje roz¬ dzial benzolu i wody, po czym przystepuje sie do dalszej obróbki. Gdy cala ilosc ben¬ zolu zostanie wyparowana z wegla aktyw¬ nego, to pozostaly w pochlaniaczu wegiel aktywny suszy sie za pomoca goracych ga¬ zów. W tym celu stosuje sie sam gaz, u- wolniony od benzolu, po ogrzaniu go do wysokiej temperatury. Nastepnie uskuter- cznia sie chlodzenie goracego wegla aktyw¬ nego $a pomoca zimnego gazu, którym (najlepiej) jest równiez gaz uwolniony od benzolu. W celu umozliwienia -pracy cia¬ glej stosuje sie najczesciej kilka takich po¬ chlaniaczy i postepuje sie w ten sposób, aby przynajmniej w jednym pochlaniaczu odbywalo sie adsorbowanie benzolu przez wegiel aktywny, a przynajmniej w jednym pochlaniaczu odbywalo sie usuwanie ben¬ zolu z wegla aiktywnego, w nastepnych zasodpowiednio suszenie i chlodzenie wegla aktywnego, wskutek czego otrzymuje sie cztery okresy pracy. Sposób oparty na wlasciwosciach wegla aktyjwnego wyma¬ ga, aby kazde naczynie odsonpcyjnei bylo przylaczone do poszczególnych przewodów doprowadzajacych! i odprowadzajacych gaz, pare itd. poprzez narzady zamykaja- ce, wobec czego do kazdego pochlaniacza prowadzi osiem przewodów, kazdy z za¬ worem zamykajacym. Obsluga urzadzenia odbywa sie najczesciej recznie, przy czym pozadane jest stosowanie^ samoczynnego sterowania poszczególnych narzadów za¬ mykajacych wzglednie przelaczajacych. 0- kazalo sie jednak, ze ogólnie stosowane cze¬ sciowo samoczynne lub calkowicie samo¬ czynne urzadzenia nie nadaja sie do urza¬ dzen, w których stosuje sie wegiel aktyw¬ ny, gdyz jest rzecza niezbedna, aby jedno¬ czesnie przy kazdym pochlaniaczu zam¬ kniete zostaly dwa zawory i aby bezpo¬ srednio potem otwarta zostala inna grupa zaworów. Nalezy unikac bardzo skrupula¬ tnie, aby przy tym nie zostaly otwarte na¬ rzady podlegajace otwarciu, zanim nie zo¬ stana zamkniete narzady przeznaczone do zamkniecia. Przewód parowy wzglednie przewody parowe nie powinny byc np. w zadnym razie otwarte wczesniej, nim zo¬ stana calkowicie i z cala -pewnoscia pola¬ czone z pochlaniaczami przewód wzglednie przewody doprowadzajace. Stosujac wiek¬ sze okresy czasu pomiedzy zamykaniem i otwieraniem zaworów mozna byloby wprawdzie uniknac wspomnianego niebezj- pieczenstwa, jednak w urzadzeniach tych, pracujacych zazwyczaj z krótkimi okresa¬ mi czasu wlaczania, zachodziloby znaczne zmniejszenie sie sprawnosci, gdyz pochla¬ niacz podczas wzmiankowanej przerwy bylby bezczynny.W celu unikniecia tych niedogodnosci opracowano nowy rozrzad zaworów zamy¬ kajacych, wlaczanych do przewodów ta¬ kich urzadzen. Wynalazek polega na tym, ze mechanizmy napedowe, obslugujace za pomoca elektrycznosci, hydraulicznie lub pneumatycznie zawory zamykajace, sa roz¬ rzadzane w ten sposób, iz po wlaczeniu ich odrecznie lub za pomoca wylacznika zegarowego powoduja zamkniecie dwóch zaworów zamykajacych w dwóch przewo¬ dach, prowadzacych do pochlaniacza i od pochlaniacza. Przy tym nastepuje wyla¬ czenie rozrzadzajacego zródla sily. Po za¬ mknieciu zas wspomnianych narzadów zamykajacych odbywa sie z ich pomoca drtagie wlaczenie rozrzadzajacego zródla sily, które powoduje otwarcie dwóch in¬ nych zaworów zamykajacych. Zawory te powinny byc otwarte godnie ze sposobem pracy urzadzenia. Z mechanizmem roz- rzadczym moze byc jednoczesnie polaczo¬ ne urzadzenie sygnalowe. Wskutek tego staje sie widoczne dane polozenie zaworu, a tym samym i stan roboczy pochlaniacza.Fig. 1 rysunku przedstawia przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku.Sposród osmiu zaworów, nalezacych do kazdego pochlaniacza i wlaczonych w od¬ powiednie przewody, na rysunku przedsta¬ wiono dwa zawory i i 2, które moga byc otwierane lub zamykane za pomoca tloków 5 i 6, umieszczonych w cylindrach 8 i U i polaczonych z grzybkami zaworowymi.Naped tloków uskutecznia sie za pomoca sprezonego gazu lub wody pod cisnieniem, a do rozrzadu sluza cylindry rozrzadcze 7, 8, 9 i 10, przy czym kazdy cylinder roz¬ rzadza zawsze dwa zawory; cylinder 7 rozrzadza obydwa zawory i i 2. Zaleznie od polozenia tloków rozrzadczych 11 w cy¬ lindrach 7 — 10 czynnik sprezony jest do¬ prowadzany pod tloki 5 wzglednie 6 cy¬ lindrów S, U lub nad nie, przez co zawory zostaja otworzone lub zamkniete. Do kaz¬ dego pochlaniacza nalezy osiem zaworów i tym samym cztery cylindry rozrzadcze.Do kilku pochlaniaczy potrzeba kilku ta¬ kich grup. Przesuwanie poszczególnych tloków rozrzadczych ii-w cylindrach roz- — i —rzadczych 7 — 10 uskutecznia sie za po¬ moca pretów 12, uruchomianych tarczami kciukowymi 13, 14, 15, 16, osadzonymi na wale 17. Kciuki 18,19, 20 i 21 kazdej grw- py sa przesuniete wzgledem siebie o 90° odpowiednio do czterech faz roboczych tak, iz zawsze uruchomiany jest tylko jeden tlok rozrzadczy. Wal 17 jest obracany sko¬ kami za pomoca silnika 22, przylaczonego do sieci elektrycznej 23, oraz sprzegla 24 i slimaka 25. W tym celu na wale 17 umo¬ cowany jest przelacznik obrotowy 26 z dwoma pierscieniami wycinków, bedacych na przemian przewodnikami i nieprzewod- nikami pradu, oraz pierscien slizgowy 27.Pierscien slizgowy 27 jest przylaczony poprzez szczotke 28 do bieguna dodatnie¬ go sieci 23. Wycinki zewnetrzne 29 sa przylaczone poprzez szczotke 30 do prze¬ wodu 31, prowadzacego do bieguna ujem¬ nego sieci 23. Wycinki wewnetrzne 32 moga byc przylaczone poprzez szczotke 33 do przewodu 34. Zarówno zewnetrzny, jak ii wewnetrzny pierscien wycinkowy sklada¬ ja sie z czterech przewodzacych i czterech nieprzewodzacych czesci. Czesci przewo¬ dzace jednego pierscienia wycinkowego znajduja sie na wprost nieprzewodzacych czesci drugiego pierscienia wycinkowego.Przylaczanie silnika 22 do sieci 23 usku¬ tecznia sie za pomoca kontaktu 35 wylacz¬ nika elektromagnetycznego, którego elek¬ tromagnes 36 jest wlaczony do przewodu 31, w którym znajduje sie ponadto wy¬ lacznik przyciskowy 37, powodujacy wla¬ czanie pradu. Drazek lacznikowy ^kon¬ taktu 35 posiada mostek kontaktowy 39, który dotykajac kontaktu 40 i Ul moze zbierac wylacznik przyciskowy 37. Przy uruchomianiu wylacznika przyciskowego 37, wobec zamkniecia obwodu poprzez przewodzacy wycinek 29 i polaczenia wy¬ cinka z pierscieniem 27, nastepuje wzbu¬ dzenie elektromagnesu 36, który przycia¬ ga drazek lacznikowy 38, wskutek czego silnik 22 zostaje wlaczony do sieci 23 za pomoca kontaktu 35. Silnik 22 i tym sa¬ mym wal 17 zostaja wprawione w ruch ob¬ rotowy, a przewodzacy wycinek kontak¬ towy 29, znajdujacy sie pod szczotka 30, zostaje obrócony dalej, tak iz wzmianko¬ wany przedtem przewód 3U zostaje do¬ prowadzony do kontaktu koncowego 42 szeregu kontaktowego 43. Kontakt po¬ czatkowy UU tego szeregu kontaktowego 43 jest przylaczony do bieguna ujemnego sieci 23. Do przewodu 34 wlaczony jest e- lektromagnes 45, który za pomoca drazka lacznikowego 46 moze uruchomiac kon¬ takt 47, a za pomoca mostka kontaktowe¬ go 48 przylaczac przewód 34 poprzez prze¬ wód 49 wprost do bieguna ujemnego sie¬ ci. Silnik 22 moze byc równiez przylacza¬ ny za pomoca kontaktu 47 do sieci 23 do¬ kladnie tak samo, jak za pomoca kontaktu 35. W celu wlaczenia kontaktu 47 elektro- magnes 45 powinien byc wzbudzony, co wymaga, aby zamkniecie pradu bylo usku¬ tecznione poprzez wspólna listwe szeregu kontaktowego 43. W.tym celu wszystkie kontakty 50, przedstawione na rysunku w ksztalcie litery I, znajduja sie na list¬ wie szeregu kontaktowego 43. Kazdy po¬ szczególny narzad kontaktowy o ksztalcie litery I jest polaczony poprzez pret lacz¬ nikowy 51 i przekladnie dzwigniowa 52 z grzybkiem zaworowym odpowiedniego zaworu 1, 2... itd. Gdy kazde dwa odpo¬ wiadajace sobie zawory sa otwarte, to szereg kontaktowy 43 jest przerwany i wówczas nie moze nastapic stale wzbudze¬ nie elektromagnesu 45 i wlaczenie kontak¬ tu 47. Odwrotnie, wlaczenie kontaktu 47 n&stepuje oczywiscie natychmiast, skoro tylko zostanie zamkniety szereg kontakto¬ wy 43 przez zamkniecie wszystkich zawo¬ rów. Na wprost listwy szeregu kontakto¬ wego 48 znajduje sie druga listwa szeregu kontaktowego 53. Poszczególne kontakty 54 listwy szeregu kontaktowego 53 sa przylaczone do bieguna dodatniego sieci, inne zas kontakty 56 listwy szeregu kon- — 3 —taktowego 53 sa przylaczone poprzez lamp¬ ki sygnalowe 55 do bieguna ujemnego sie¬ ci 23. Poszczególne kontakty tej listwy szeregu kontaktowego sluza jako kontakty bocznikujace. Lampki 55 zapalaja sie, sko¬ ro tylko kontakty 50 o ksztalcie litery I, nalezace do jednej pary zaworów, zamkna obwód. Poszczególne lampki 55 wskazuja zatem otwarcie jednej pary zaworów i tym samym stan roboczy pochlaniacza w danej chwili. Lampka 65 wskazuje stan zamkniecia wszystkich zaworów. Lampki 55 wraz z wylacznikiem przyciskowym 37 moga byc umieszczone na centralnej tabli¬ cy rozdzielczej, na której mozna dokony¬ wac rozrzadu i kontrolowac go. W celu unikniecia zbyt duzej odleglosci pomiedzy obydwiema listwami szeregów kontakto¬ wych b& i 53, odpowiadajacej skokowi za¬ worów, co wymagaloby stosowania wiek¬ szych urzadzen, korzystne jest wlaczenie przekladni dzwigniowej 52, uwidocznio¬ nej na rysunku. Odleglosc pomiedzy list¬ wami szeregów kontaktowych k3 i 53 mo¬ ze byc bardzo mala, jezeli obierze sie od¬ powiednio male ramie przekladni.W celu uczynienia przelacznika bar^ dziej czulym na ruchy grzybków zaworo¬ wych droga ramienia przekladni dzwignio¬ wej winna stanowic kolo, wpisane w dro¬ ge dzwigni kierowniczej, przy czym po luku kola odbywa ramie przekladni dzwi¬ gniowej tylko krótka droge po obu stro¬ nach punktu zamkniecia kontaktu. Koniec dzwigni kierowniczej wykonywa odpowie¬ dnio dluga droge, taka sama, jaka odby¬ wa grzybek zaworu. Wobec tego mozna stosowac nastawianie precyzyjne narza¬ dów, wskutek cezgo przelacznik dziala do¬ piero wtedy, gdy zawór jest calkowicie zamkniety lub calkowicie otwarty.Opisany wyzej uklad, sprzezony z -po¬ szczególnymi zaworami 1, 2 itd., moze byc zmieniony wielorakim sposobem, a wiec np. przez podzial obydwóch listw szere¬ gów kontaktowych na poszczególne wyla^- czniki, odpowiadajace zaworom, ewentual¬ nie nawet przy uzyciu pomocniczych ob¬ wodów pradu.Opisana wyzej budowa zostala obrana glównie wskutek tego, ze przebieg lacze¬ nia przy niej jest najbardziej przejrzy¬ sty i moze byc najlatwiej wyjasniony.Dzialanie tego urzadzenia ro^rzadczego jest nastepujace.Zaklada sie, ze obydwa zawory / i 2 znajduja sie w przewodzie doprowadzaja¬ cym gaz do pochlaniaczy i ze obydwa te zawory sa otwarte, jak zreszta przedsta¬ wiono na rysunku. Stan obu zaworów jest uwidoczniony jedna % lampek 55, gdyz kontakty 50 w ksztalcie litery I za¬ mykaja obwód odpowiedniej lampki. Wal przelaczajacy 17 jest nieruchomy, gdyz silnik 22 nie jest pod napieciem. Kontak¬ ty 35, U7 sa wylaczone, Istnieje zatem te¬ raz okres zadawania pochlaniacza benzo¬ lem. Z chwila ukonczenia procesu zadawa¬ nia robotnik obslugujacy urzadzenie naci¬ ska, wylacznik przyciskowy 37, Prad plynie od oieguna ujemnego sieci poprzez przewód Si, szczotke 80, zewnetrzny przewodzacy wycinek kontaktowy 29, polaczenie tego wycinka z pierscieniem slizgowym 27 i szczotka 26 do bieguna dodatniego sieci 23.Elektromagnes 36 zostaje wiec wzbudzo¬ ny, przyciaga drazek lacznikowy 38. a kontakt 35 zostaje wlaczony. Poniewaz o- bydwa kontakty lacznikowe UO, Ul zosta¬ ja zwarte mostkiem kontaktowym 39, przeto wylacznik przyciskowy 37 zostaje zbocznikowany, wskutek czego pomimo zwolnienia wylacznika przyciskowego wzbudzenie elektromagnesu 36 pozostaje nadal utrzymane. Silnik 22 zostaje przy¬ laczony do sieci i obraca wal 17 w kierun¬ ku ruchu wskazówek zegara. Przewodzacy wycinek kontaktowy 29 slizga sie i prze¬ chodzi pod szczotka 30, wskutek czego szczotka wchodzi na nastepny z kolei od¬ cinek izolacyjny. Obwód wzbudzajacy elek¬ tromagnesu 36 zostaje iprzerwany, dra* — 4 -zek lacznikowy 38 zostaje zwolniony, a kontakt 35 opada wlasnym ciezarem wzglednie pod dzialaniem sprezyny. Silnik 22 zatrzymuje sie i to odpowiednio do roz- kladu wycinków kontaktowych i izolacyj¬ nych po wykonaniu 1/8 obrotu walu 17.Na skutek tego obrotu kciuk 18 tarczy 13 wsuwa sie pod dzwignie ukladu dzwignio¬ wego 12, wskutek czego ten uklad dzwi¬ gniowy opuszcza sie. Tlok 11 w cylindrze 7 zsuwa sie. w dól, a czynnik sprezony zo¬ staje przetloczony fprzez przewody tlocz¬ ne nad tloki 5 wzglednie 6, znajdujace sie w obydwóch cylindrach uruchomiajacych 3 i 4. Wskutek tego zamkniete zostaja za¬ wory 1 i 2. Poniewaz uruchomione zosta¬ ja obydwa prety lacznikowe 51, a wraz z nimi i kontakty 50, przeto kontakty te, gdy grzybki zaworowe zaworów 1 i 2 opusz¬ cza sie na gniazda, zamykaja obwód po¬ przez listwe szeregu kontaktowego 43, biegun ujemny sieci, przewód 34, szczot¬ ke 33, wycinek kontaktowy pierscie¬ nia wewnetrznego 32, ustawiony teraz wskutek obrotu walu pod szczotka 33, przewód laczacy z pierscieniem slizgowym 27 i szczotke 28 do bieguna dodatniego sieci. Elektromagnes 45 zostaje wzbudzo¬ ny, drazek lacznikowy 46 zostaje przy¬ ciagniety, a kontakt 47 zostaje wlaczony.Teraz silnik 22 znajduje sie znowu pod pradem, a wal lacznikowy zostaje znowu obrócony o 1/8 obrotu, gdyz wtedy naste¬ puje wylaczenie kontaktu 47, skoro tylko obwód zostanie przerwany wskutek natra¬ fienia szczotki 33 nja wycinek izolacyjny, nastepujacy po. wycinku przewodzacym.Tymczasem kciuk 21 tarczy 10 podchodzi pod uklad dzwigniowy 12 cylindra 10 po¬ wodujac otwarcie nastepnej pary zawo¬ rów, wskutek czego pochlaniacz przecho¬ dzi teraz okres wyparowywania. Przez o- puszczenie kontaktu 50 na listwe szeregu kontaktowego 43 przerwany zostaje ob¬ wód odpowiedniej lampki sygnalowej 55, która gasnie. Przy otwarciu nastepnej pa¬ ry zaworów podnosza sie kontakty 50, na¬ lezace do tej pary, zamykajac obwód na¬ stepnej lampki 55, która wskazuje obslu¬ dze, ze teraz odbywa sie wyparowywanie pochlaniacza. Po ukonczeniu wyparowy¬ wania robotnik obslugujacy naciska zno¬ wu wylacznik przyciskowy 37, wskutek czego wal zostaje znowu obrócony o 1/8 obrotu, przy czym zamykaja sie zawory w przewodzie parowym. Nastepnie pod dzialaniem odpowiednich kontaktów na li¬ stwe szeregu kontaktowego 43 wal 17 zo¬ staje obrócony o dalsze 1/8 obrotu, wsku¬ tek czego rozrzadzony zostaje cylinder 9, powodujacy otwarcie zaworu w przewód dzie goracego gazu. Przy koncu suszenia wegla aktywnego powoduje sie zamknie¬ cie zaworów w przewodzie do gazu susza¬ cego przez przestawienie wylacznika przy¬ ciskowego 37, a za pomoca odpowiednich kontaktów 50 powoduje sie otwarcie za¬ worów w przewodzie do gazu zimnego. Po¬ chlaniacz chlodzi sie, po czym nastepuje znowu okres zadawania pochlaniacza ben¬ zolem itd. Odpowiednie polozenia zawo¬ rów sygnalizuja poszczególne lampki 55.Lampka 65 wskazuje zamkniecie wszyst¬ kich zaworów.Z budowy mechanizmu tego widac od razu, ze jest rzecza niemozliwa spowodo¬ wanie otwarcia jednej pary zaworów przez uruchomienie wylacznika przyciskowego, zanim nie zostana zamkniete zawory po¬ przedzajace. Obwód prowadzacy przez szczotke 30 jest przerwany, skoro tylko wal 17 obróci sie o 1/8 obrotu. Wlaczanie silnika moze jednak odbywac sie tylko po¬ przez obwód prowadzacy przez szczotke 33, co jest jednak mozliwe do wykonania tylko za pomoca kontaktów 50. Wszystkie ruchy sa rozrzadzane samoczynnie. Taki rozrzad zaworów zapewnia bezwarunkowo zamkniecie wszystkich zaworów otwar¬ tych w poprzednich procesach roboczych, zanim zacznie sie otwieranie zaworów czynnych w nastepnym okresie roboczym. - 5 —Wyszukanie zaklócen w tym urzadzeniu jest bardzo ulatwione dzieki lampkom sy¬ gnalowym. Od razu widac, gdy grzybek zaworu zatrzyma sie pomiedzy swymi skrajnymi polozeniami. Poniewaz podczas nieprzerwanego ruchu narzadu zamykaja¬ cego dalsze laczenie nie jest mozliwe, przeto wszelkie bledne polaczenie jest wy¬ kluczone w sposób niezawodny. Jednoczes¬ nie jednak przerwa, niezbedna do prze¬ laczenia zaworów, zostaje ograniczona wy¬ lacznie do czasu, potrzebnego do nastawie¬ nia armatury pochlaniacza.W opisanym ukladzie jest rzecza waz¬ na, aby obrót walu 17 odbywal sie zawsze tylko o 1/8 obrotu. Obracanie walu 17 mo¬ ze byc uskuteczniane za pomoca kola za¬ padkowego 57 i zapadki 58 wedlug fig. 2.Silnik 22 napedza za pomoca slimaka 59 slimacznice 60, która porusza korbe 61 i ciagnie w dól lacznik 62 polaczony z wa¬ haczem 63 osadzonym na wale 17. Zapad¬ ka 58 obraca przy tym kólka zapadkowe o jeden zab, których jest osiem. Poniewaz silnik obraca sie w dalszym ciagu, przeto cofniecie lacznika powoduje zapadniecie zapadki 58 za nastepny zab i w tym celu potrzebne jest hamowanie, które 'uzysku¬ je sie przez zastosowanie sprezyny 6U, za¬ czepionej na dolnym koncu wahacza 68.Zamiast wylacznika przyciskowego 37, który jest obslugiwany przez robotnika w ustalonych z góry okresach czasu, mozna równiez stosowac przelacznik zegarowy*, który uskutecznia wlaczanie silnika w u- stalonych okresach czasu. W ten sposób otrzymuje sie urzadzenie dzialajace calko¬ wicie samoczynnie. Zamiast wycinków, u- mieszczonych na wale i powodujacych wlaczanie obwodów elektromagnesów U5 i 36, mozna stosowac równiez inne urza¬ dzenie przelacznikowe, uruchamiane wa¬ lem 17. Jest rzecza wazna, aby to urzadze¬ nie po wykonaniu 1/8 obrotu przerywalo jeden obwód, np. obwód elektromagnesu 36, i jednoczesnie dawalo moznosc za¬ mkniecia drugiego obwodu, gdy kontakty sa uruchomione, i odwrotnie.Opisany mechanizm rozrzadczy nada¬ je sie nie tylko do urzadzen pracujacych przy uzyciu wegla aktywnego, lecz w o- góle do wszelkich urzadzen, w których cho¬ dzi o otwieranie zaworów dopiero wtedy, gdy inne zawory zostaly uprzednio za¬ mkniete. PL