Wynalazek dotyczy urzadzenia do wy¬ laczania ruchu posuwowego przy obra¬ biarkach, szczególnie przy wiertarkach.Urzadzenia takie pod wplywem obciaze¬ nia, wywolanego wzrostem nacisku wier¬ tla, badz tez pod dzialaniem oporka, ogra¬ niczajacego posuw wiertla, powoduja na¬ tychmiastowe wylaczenie ruchu, co umo¬ zliwia wiercenie na dokladnie okreslona glebokosc.Znane sa juz urzadzenia, które spel¬ niaja to zadanie. Urzadzenia te posiadaja jednakze te wade, iz nacisk sprzegania pod¬ czas wylaczania sprzegla wzrasta, w chwili zas wyprzegniecia jest najwiekszy, tak iz na skutek tego sprzegla i narzady z nimi zwia¬ zane sa silnie obciazone, a przebieg wlas¬ ciwego wyprzegniecia jest poniekad twar¬ dy i odbywa sie wsród duzych wahan ob¬ ciazenia. Urzadzenia te wylaczaja przy momentach obrotowych rozmaitej wielko¬ sci, obciazenie przeto nie moze byc dokla¬ dnie ograniczone. Przyczyna, lezy w tym, iz praca tarcia pomiedzy wylaczajacymi sie narzadami obrabiarki oraz poslizgi, po¬ wodowane narastajacym naciskiem, nie¬ zbednym do sprzegania, ulegaja zmianom.Opisanych wad unika sie dzieki niniej¬ szemu wynalazkowi przez to, iz w mecha¬ nizmy przesuwu wstawione jest sprzeglo, zlozone z dwóch wzgledem siebie osiowo przesuwnych i dajacych sie obracac poló¬ wek, zaopatrzonych w zaokraglone zeby, których wlaczanie i wylaczanie nasteipujeprzy pomocy polaczonego z jedna z polówek sprzegla, pozostajacego pod naciskiem sprezyny dzwigniowego mechanizmu prze¬ rzutowego. Mechanizm ten w jednym swym krancowym polozeniu pracuje pod (pelnym naciskiem, niezbednym do sprzegania, przy wzrastajacym obciazeniu i rozpoczy¬ najacym sie wyprzeganiu zwalnia powoli nacisk na sprzeglo, w drugim zas granicz¬ nym polozeniu przerzutu wylacza sprzeglo wzglednie przelacza je.Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest na rysunku w przykladzie wykonania, przy czym fig. 1 przedstawia .calkowity na¬ ped wiertarki, fig. 2 — przekrój poprzez naped wrzeciona wiertarki w kierunku A — B na fig. 1, fig. 3 — widok nastawial- nego pierscienia podzialkowego, fig. 4 — urzadzenie z drazkiem przerzutowym i wyprzegajace, wstawione do napedu we¬ dlug fig. 1, fig. 5 — 8 przedstawiaja sprze¬ glo klowe, wstawione do mechanizmu z drazkiem przerzutowym w róznych poloze¬ niach wlaczania, w widoku i przekroju, fig. 9 — osadzenie sprzegla w lozysku kul¬ kowym, fig. 10 — klatke lozyska kulkowe¬ go, zaopatrzona we wzdluzne rowki osio¬ we, fig. 11 wreszcie — elementy sprzegla, zaopatrzone w zaokraglone zeby, pomiedzy które wlozone sa kulki.Silnik 1 przenosi ruch obrotowy przez przekladnie zebata 2 na kola zebate 3 i da¬ lej przez wal posuwowy U na slimak 5, wspólpracujacy z kolem slimakowym 6.Kolo slimakowe 6 jest osadzone wspól- srodkowo z kolem zebatym 7, które zazebia sie z zebatka 8 tulei 9, otaczajacej wrze¬ ciono wiertarki. Ruch obrotowy walu po¬ suwowego U (fig. 4) przeniesiony zostaje na zaopatrzoina w zeby 11 jedna polowe 10 korpusu sprzegla, a przez kulki 12 — na zeby 13 drugiej polowy 1U korpusu sprzegla (fig. 11). Ta druga polowa li sprzegla jest zaqpatrzona w poziomy swo- rzen 15, slizgajacy sie osiowo na lozyskach kulkowych 18 w szczelinach podluznych 16 tulejki obrotowej 17. Na korpusie tej tulejki 17 wytoczony jest slimak 5. Kulki 12 prowadzone sa w pierscieniu 20, zaopa¬ trzonym w osiowe rowki podluzne 19 tak, iz przy wzajemnym przesuwaniu sie poló¬ wek 10 — 1U sprzegla nie moga sie mijac w kierunku pionowym. Na zewnatrz kulki chronione sa od wypadniecia cylindryczna oslona 21. Nacisk na sprzeglo 13, lk na¬ stepuje przy pomocy pozostajacego pod dzialaniem sprezyny dzwigniowego me¬ chanizmu przerzutowego, wywolujacego w jednym granicznym polozeniu pelny nacisk sprzegajacy, malejacy przy wzrastajacym obciazeniu i rozpoczynajacym sie wyprze¬ ganiu. Mechanizim ten sklada sie z obracal- nej wokolo oski 23 i dajacej sie zsuwac na ksztalt teleskopu puszki 2J, 25, w która wlozona jest sprezyna 26. Przez nacisk tej sprezyny 26, opierajacej sie o dna dwóch oslon 2Jf i 25, stanowiacych puszke, oslona 25 oddala sie od oslony 2h. Oslona 25 po¬ laczona jest z oska 27, polaczona z kolei z drazkiem 22 dzwigni widelkowej 29, któ¬ rej punkt obrotu stanowi oska 28. Jeden koniec tej dzwigni stanowi uchwyt reczny 22, podczas gdy dzwignia 29 ma rozwidlo¬ ne zakonczenie i polaczona jest za pomoca osi 31 z dolna czescia sprzegla. Dzialanie sprezyny 26 przeniesione zostaje na uchwyt reczny 22. W jednym krancowym poloze¬ niu oslon 2k i 25 uchwyt reczny 22, a tym samym rozwidlenie oraz wal posuwowy U polaczone sa z samoczynnym napedem, jak to juz zostalo opisane poprzednio i przed¬ stawione na fig. 4, a mianowicie górna i dol¬ na polówka 10 i H sprzegla zostaja dosu- niete do siebie przez kulki 12. W drugim natomiast krancowym polozeniu przerzutu uchwytu rozwidlenie i polaczona z nim dol¬ na polówka 1U sprzegla jest przesunieta ku dolowi tak, iz zeby 11 i 13 obu czesci sprzegajacych 10 i 11 rozlaczaja sie. Mo¬ ze to nastapic badz wskutek tego, iz nacisk wiertla podczas posuwu przekracza ma¬ ksymalnie dopuszczalna, wielkosc, badz tez — 2 —(fig. 2) ze zderzak 33 galki wlaczajacej zaczepia o umieszczony na ramie maszyny staly oporek 3U i uniemozliwia dalszy ruch posuwu, a obie przesuwne wzgledem siebie polówki 10 i 1U sprzegla przesuna sie wzgledem siebie obrotowo i osiowo. Przy tym ruchu nastepuje dzialanie dzwignio¬ wego mechanizmu przerzutowego, który po przekroczeniu polozenia martwego po¬ woduje przeskoczenie uchwytu recznego 22 do drugiego polozenia krancowego. Za¬ miast samoczynnego ruchu walu posuwo¬ wego i moze on byc równiez wykonany bezposrednio reka przez przelaczenie dzwi¬ gni widelkowej na kolo, napedzane recz¬ nie. Pomiedzy uchwytem recznym 22 a dzwigniowym mechanizmem wstawione jest urzadzenie zabierajace 35. W przy¬ kladzie wykonania urzadzenie to przedsta¬ wione jest jako sprzeglo jednoklowe, po¬ siadajace wykrój 36, o którego boczne scianki zaczepia sworzen 37. Wykrój 36 znajduje sie na koncu drazka uchwytu re¬ cznego 22, przylegajacego do dzwigni wi¬ delkowej 29, zas sworzen 37 znajduje sie na koncu dzwigni rozwidlonej, zwróconym w strone uchwytu recznego 22. Rozmaite polozenia mechanizmu dzwigniowego przedstawione sa na fig. 5 — 7. Na fig. 5 drazek uchwytu recznego 22 znajduje sie w tym samym polozeniu, jak i na fig. 1 lub 4. Sprezyna 26 naciska rozwidlone ra¬ mie dzwigni 29 ku górze przez urzadzenie zabierajace 35. Na fig. 6 przedstawiona jest chwila, w której przez przeciazenie, wy¬ stepujace w napedzie posuwu albo tez wskutek oparcia sie sworznia 33 o oporek staly 3U, nastepuje wylaczenie obu poló¬ wek 10 i 1^, a tym samym przesuw po¬ dluzny dolnej polówki sprzegla. Rozwidle¬ nie ramienia dzwigni 29 znajduje sie w swym polozeniu srodkowym, a mechanizm dzwigniowy — w polozeniu martwym. Za¬ nim zeby 11 i 13 definitywnie sie rozejda, martwe polozenie, przedstawione na fig. 6, 'musi byc przekroczone, aby obie polówki 10 i 1U sprzegla mogly sie szybko od sie¬ bie oddalic. Ten ruch spowodowany zosta¬ je sila sprezyny 26, która przez odchylenie drazka recznego uchwytu 22 w odwrotnym kierunku porusza drugie ramie 29 dzwi¬ gni do ich dolnego polozenia, jak to przed¬ stawione jest na fig. 7. W tym polozeniu wal posuwowy polaczony jest z kolem re¬ cznego posuwu. Urzadzenie zabierajace, a w szczególnosci luz pomiedzy powierzch¬ niami koncowymi wykroju 36 a sworz¬ niem 37, posiada te zalete, ze drazek u- chwytu recznego 22 nie moze zostac unie¬ ruchomiony wówczas, gdy wylaczenie na¬ stapic ima samoczynnie.Naped od slimaka 5 przeniesiony zo¬ staje przez kolo slimakowe 6 i tuleje 38 na walek 39 i nasadke wlaczajaca ^.Na¬ sadka wlaczajaca 32 sprzegnieta jest z pierscieniem podzialkowym J+0 przy pomo¬ cy sworznia ii. Pomiedzy nasadka 32 i pierscieniem podzialkowym znajduje sie pierscien J+2 z uzebieniem czolowym, w które wchodza zeby sprzegajace sworznia.Pierscien uzebiony £2 na swym zewnetrz¬ nym obwodzie posiada ksztalt kola slima¬ kowego, wspólpracujacego ze slimakiem Jf3. Gdy slimakiem tym obraca sie przy po¬ mocy galki Uh, to pierscien podzialkowy iO obraca sie, poprawiajac przy swym ob¬ rocie nastawienie z grubsza pierscienia uzebionego U2 i sluzy tym samym do do¬ kladnego nastawiania. Pierscien podzial¬ kowy kO zaopatrzony jest w oporek 33, o- graniczajacy ruch posuwu wrzeciona. PL