Przedmiotem niniejszego wynalazku jest zapalnik uderzeniowy, opisany w pa¬ tencie nr 25 965.Wedlug wynalazku szybkie zmiany opo¬ ru powietrza podczas lotu pocisku osiaga sie, zaopatrujac ten ostatni w rozmaite po¬ wierzchnie oporowe. Osiaga sie to za po¬ moca ^plaszczenia glowicy pocisku lub tez sa pomoca odpowiednjio wykonanych pier¬ scieni wiodacych, np. zaopatrzonych •w rowki albo podzielonych na wieksza liczbe pierscieni, umieszczonych jeden za drugim.W danym przypadku stosuje sie splaszcze¬ nie glowicy pocisku i odpowiednie pierscie¬ nie wiodace.Dostatecznie szyibka zmiane oppru po¬ wietrza osiiaga sie wedlug wynalazku, jeze¬ li stosunek pomiedzy srednica przedniego splaszczonego konca zapalnika a srednica kadluba pocisku (kalibrem) odpowiada co najmniej stosunkowi 1:5.W patencie nr 25 965 opisano zapal¬ nik, przy którym zwiekszony opór, oddzia¬ lywujacy na pocisk lub jego czesc, powjo- duje zarówno zaryglowanie zapalnika praez dluzszy okres czasu, jak tez samoczynnywybuch zapalnika. Przy jednym z wyko¬ nan zapalnika wedlug tego patentu opór powietrza dziala bezposrednio na trzpien zabezpieczajacy i utrzymuje ten trzpien w polozeniu zaryglowanym. Dopiero gdy z powodu zmniejszenia szybkosci pocisku zmniejsza sie opór powietrza, trzpien zo¬ staje wysuniety z pocisku i zwalnia w ten sposób bezwladnik, na który dziala nacisk sprezyny i który wbija iglice w splonke.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku. W zapalni¬ ku wedlug fig. 1 i 2 cisnienie powietrza oddzialywa na tuleje 1, przytrzymujaca kulki 4, ryglujace iglice zapalnika, przy czym na te tuleje w kierunku kulek A na¬ ciska sprezyna 2. Z dolu kulki k opieraja sie o stozkowa powierzchnie 5 wkladki 6.Dopiero gdy szybkosc lotu pocisku znacz¬ nie zmniejsza sie, co nastepuje w pozada¬ nym oddaleniu od dziala, to cisnienie po¬ wietrza na tuleje 1 zmniejsza sie do takie¬ go stopnia, iz sila odsrodkowa, oddzialy¬ wujaca na kulki U, przesuwa tuleje 1 do góry i powoduje odbezpieczenie iglicy za¬ palnika.Tuleja 1 posiada dlugosc, odpowiadaja¬ ca w przyblizeniu dlugosci zapalnika, a przednia jej czesc tworzy plaska glowice.W wykonaniu wedlug fig. 2 tuleja 1 posia¬ da kryze 1', która uniemozliwia powstawa¬ nie silnych nacisków na kulki, ryglujace iglice, podczas dzialania dodatniego przy¬ spieszenia na pocisk.Oczywiscie, iz zmniejszenie sie cisnie¬ nia powietrza na tuleje 1 moze umozliwic samoczynne dzialanie zapalnika. Przyklad wykonania takiego zapalnika jest przedsta¬ wiony na fig. 3 i odpowiada przykladowi wedlug fig. 18 patentu nr 25 965.Z fig. 3 wynika, ze na tuleje 1 naciska sprezyna 7, która stara sie przesunac tu¬ leje do góry, a wiec w kierunku przeciw¬ nym do kierunku dzialania cisnienia powie¬ trza, powstajacego podczas lotu poc|isku.Gdy pocisk opuszcza wylot lufy dziala, to sila odsrodkowa powocluje, iz plytki 8, 9, 10 w ksztalcie wycinków kola, tworzace pierscien ryglujacy, przesuwaja sie na ze¬ wnatrz i zwalniaja tuleje 1, po czym trzpienie 11, 12 wysuwaja sie na zewnatrz i zwalniaja iglice 13 zapalnika. Poniewaz na tuleje 1 dziala cisnienie powietrza, tu¬ leja ta pozostaje w dolnym polozeniu, uw,t docznionym na fig. 3. Dopiero gdy szyb¬ kosc lotu pocisku zmniejsza sie, zmniejsza sie cisnienie powietrza na tuleje 1, tak iz przesuwa sie ona do przodu. W chwili, gdy trzpienie li, 15 znajduja sie na poziomie wydrazenia 16, sila odsrodkowa powoduje przesuwanie sie wymienionych trzpieni na zewnatrz, wskutek czego trzpifenie te zwal¬ niaja bezwladnik 18, na który naciska sprezyna 17. Bezwladnik ten, przesuwajac sie w dól, naciska na glowice 19 iglicy 18 i przesuwa te ostatnia w dól, tak iz iglica zbija splonke 20 zapalnika.Zabezpieczenie zapalnika przez dlugi okres czasu i jego samoczynne dzialanie moze byc równiez osiagane równoczesnie przy zmniejszeniu szybkosci lotu pocisku.Zapalnik tego rodzaju jest uwidoczniony na fig. 4.Równiez w tym przypadku tuleja 1 przesuwa sie w kierunku przeciwnym do kierunku dzialania cisnienia powietrza, gdy szybkosc lotu pocisku zmniejsza si^, a tym samym zmniejsza sie cisnienie po¬ wietrza. Odbezpieczanie zapalnika naste¬ puje jednak dopiero po uplywie pewnego okresu czasu, a mianowicie po przesunie¬ ciu sie tulei 1 na odcinku 21, gdy trzpienie 11, 12 znajduja sie na poziomie wydraze¬ nia 22. Przy dalszym zmniejszeniu szybko¬ sci lotu pocisku, a Wiec przy dalszym zmniejszeniu cisnienia powietrza, tuleja 1 iprzesuwa sie do góry pod naciskiem spre¬ zyny 7 i sily bezwladnosci, przy czym po przesunieciu sie do przodu o odleglosc 28 trzpienie 13, lk znajduja sie na poziomie wydrazenia 16, w które wpadaja dzieki dzialaniu sily odsrodkowej. Bezwladnik 18 — 2 —zostaje zwolniony, wskutek czego pod na¬ ciskiem sprezyny 17 uderza w iglice, któ¬ ra zbija splonke.Zapalnik wedlug fig. 5 zostaje zabez¬ pieczony przez dlugi okres czasu wskutek tego, ze na odcinku drogi, na którym on powinien byc zabezpieczony przy wielkiej szybkosci lotu pocisku, opór powietrza po¬ woduje powstawanie sily bezwladnosci, która wbrew dzialaniu sprezyny 25 utrzy¬ muje tuleje 2Jf w przednim polozeniu. Przy strzale zas sila bezwladnosci przesu¬ wa tuleje 2U w dól, przy czym dzialanie cierne przezwycieza sile odsrodkowa ply¬ tek 8, 9, 10. Gdy jednak ustaje dzialanie dodatniego przyspieszenia pocisku, to plyt¬ ki 8, 9, 10 przesuwaja sie na zewnatrz.Podczas lotu pocisku, gdy sila bezwladno¬ sci, dzialajaca na tuleje 21+, z powodu zmniejszenia szybkosci jego lotu zmniej¬ sza sie do wartosci, która sprezyna 25 jest w stanie przezwyciezyc, to tuleja 2U prze¬ suwa sie w dól i kulki 26 wpadaja w wy¬ drazenie 27 i zwalniaja iglice.Na tej samej zasadzie osiaga sie samo¬ czynne dzialanie zapalnika, przedstawione¬ go na fig. 6. Po wylocie pocisku z lufy dziala, plytki 8, 9, 10 w ksztalcie wycin¬ ków kola zwalniaja iglice 13, wskutek cze¬ go zapalnik jest odbezpieczony. Przy zmniejszeniu szybkosci lotu pocisku zmniej¬ sza sie ujemne przyspieszenie, oddzialywu¬ jace na pocisk, a sprezyna 25, przezwycie¬ zajac sile, starajaca sie przesuwac tuleje 2U do przodu, powoduje przesuwanie jej w kierunku przeciwnym do kierunku lotu pocisku. Gdy kulki 28 znajduja sie na po¬ ziomie wydrazenia 29, to bezwladnik 18 zostaje zwolniony, przy czym sprezyna 25 przesuwa w dól bezwladnik, który rzuca iglice 13 na splonke 20.W zapalniku wedlug fig. 7 osiaga sie jego zabezpieczenie przez dlugi okres cza¬ su oraz samoczynne dzialanie. Gdy pocisk opuszcza wylot lufy dziala, plytki 8, 9, 10 w ksztalcie wycinków kola zwalniaja tu¬ leje 2h, która dzieki dzialaniu sprezyny 25 moze byc przesunieta wzdluz bezwladnika ^ w kierunku przeciwnym do kierunku lotu pocisku. Dzialanie ujemnego przyspie¬ szenia na pocisk jednak utrzymuje tuleje 2U w polozeniu, przedstawionym na rysun¬ ku, a dopiero gdy pocisk stracil na szyb¬ kosci, a opór powietrza zmniejszyl sie, to tuleja 2k rozpoczyna przesuwac sie w kie¬ runku przeciwnym do kierunku lotu poci¬ sku. Przy zajeciu przez kulki 26 polozenia na poziomie wydrazenia 31, a wiec po przesunieciu sie tulei 2U na odcinku 21, iglica zapalnika zostaje odryglowana. 0- kres czasu, konieczny do wymienionego zmniejszenia szybkosci lotu pocisku, odpo¬ wiada np. odleglosci do zakrycia, tworzace¬ go maske. Dalsze zmniejszenie sie szybko¬ sci lotu pocisku powoduje, iz tuleja 2U przesuwa sie dalej na odcinku 22, tak iz kulki 28y znajdujac sie na poziomte wy¬ drazenia 29, wpadaja w to wydrazenie i zwalniaja bezwladnik 18, który sprezyna 25 przesuwa w dól wzdluz iglicy, która zbija splonke.Na fig. 8 jest przedstawiony przyklad wykonania zapalnika, zabezpieczonego przez dluzszy okres czasu oraz samoczyn¬ nie dzialajacego po uplywie tego czasu.Po wylocie pocisku z lufy dziala, plyt¬ ki 8, 9, 10 w ksztalcie wycinków kola zwalniaja tuleje 2U9 która dzieki dzialaniu oporu powietrza przesuwa sie do prfcodu, przy czym sprezyna 25 zostaje scisnieta tak dlugo, dopóki tuleja 2U nie osiagnela górnego polozenia po przesunieciu sie na odcinku 32, po czym kulki 26 zostaja zwol¬ nione, a iglica odryglowana. Po uplywie pewnego okresu czasu opór powietrza zmniejsza sie, a tuleja 2k pod naciskiem sprezyny 25 przesuwa sie w dól na odcin¬ kach 32 i 33, tak iz kulki 28 osiagaja po¬ lozenie odpowiadajace poziomowi wydraze¬ nia 29 i wpadaja w nie zwalniajac bez¬ wladnik, który przesuwa iglice 13 i wbi¬ ja ja w splonke 20. — 3 —Na fig. 9 — 21 uwidoczniono dalsze przyklady wykonania zapalnika wedlug wynalazku.Na fig. 9 — 17 przedstawiono przykla¬ dy wykonania zapalnika z; samoczynnym dzialaniem po uplywie pewnego okresu czasu, a na fig. 18 — 21 — zapalniki, w których sa polaczone oba dzialania, to zna¬ czy zabezpieczenie przez dlugi okres czasu i samoczynne dzialanie po uplywie okreslo¬ nego czasu.W zapalniku wedlug fig. 9 jego glowi¬ ca 34 jest osadzona przesuwnie w kadlu¬ bie 35, przy czym glowica 34 opiera sie o kadlub pierscieniowym wystepem i zawie¬ ra wszystkie czesci zapalnika, lacznie ze splonka zapalajaca.Glowica ta zostaje przesuwana do gó¬ ry za pomoca sprezyny 40, przy czym plytki 8, 9, 10 utrzymuja ja w dolnym po¬ lozeniu.Bezwladnik 36, na który naciska spre¬ zyna 25, jest osadzony na iglicy i opiera sie o jej glówke i przekazuje nacisk spre¬ zyny 25 na kulki 26, ryglujace iglice i osa¬ dzone w ukosnych wydrazeniach 38 rucho¬ mej glowicy 34, trzymanej w kadlubie 35 za pomoca plytek 8, 9, 10, znajdujacych sie w rowku obwodowym tej glowicy 34- Gdy pocisk opuszcza wylot lufy dziala, plytki 8, 9, 10 zwalniaja pod dzialaniem gily odsrodkowej glowice 34, podczas gdy kulki 26 po przezwyciezeniu nacisku spre¬ zyny 25 odryglowuja iglice 13. Podczas lotu jednak opór powietrza przezwycieza napiecie sprezyny 40 i utrzymuje glowice 34 ze splaszczonym górnym koncem 39 w pierwotnym polozeniu. Dopiero po zmniej¬ szeniu szybkosci lotu pocisku sprezyna 40 przezwycieza opór powietrza, a glowica 34 przesuwa sie powoli do, góry tak dlugo, az kulki 28 wpadna w wydrazenie 41, po czym sprezyna 25 przesuwa zwolniony bezwlad¬ nik 36 wraz z iglica 13 w dól i wbija ja w splonke.Wykonanie zapalnika wedlug fig. 10 odpowiada wykonaniu, przedstawionemu na fig. 9, z ta róznica, iz zamiast plytek w ksztalcie wycinka kola do przytrzymy¬ wania glowicy 34 w dolnym polozeniu slu¬ za kulki 42, osadzone w rowkach pierscie¬ nia 43. Do przesuwania kulek 42 w kierun¬ ku promieni ku srodkowi zapalnika sluzy tuleja 44, na która naciska sprezyna 40.W zapalniku, przedstawionym na fig. 11, na tuleje 34 naciska w dól sprezyna 45, przy czym do przesuwania tej tulei w góre sluza kulki 46, na które dziala sila odsrodkowa. Umozliwia to znaczne uprosz¬ czenie wykonania zapalnika, poniewaz zbedne sa plytki ryglujace 8, 9, 10 lub kul¬ ki 42. Gdy pocisk opuszcza lufe dziala, to kulki 26, dzieki luzowi pomiedzy bezwlad- nikiem 36 a kulkami 46, zwalniaja iglice, tak iz zapalnik uderzeniowy jest odbez¬ pieczony. Dopiero przy zmniejszeniu sie szybkosci lotu pocisku nacisk powietrza na powierzchnie 39 zmniejsza sie, a sila od¬ srodkowa, oddzialywujaca na kulki 46, przezwycieza nacisk sprezyny 45, przy czym bezwladnik 36 zostaje zwolniony i po¬ woduje zbicie splonki.Wykonanie, uwidocznione na fig. 12, rózni sie od wykonania wedlug fig. 11 umieszczeniem w innym miejscu sprezyny 45 oraz tym, iz bezwladnik 36 opiera sie bezposrednio o kulki 26, ryglujace iglice, i przyciska je do powierzchni stozkowej 47, utrzymujac w ten sposób iglice 13 w polozeniu zaryglowanym. Zapalnik ten dziala w podobny sposób, jak zapalnik, przedstawiony na fig. 11. Równiez w tym przypadku kulki 46 po uplywie pewnego okresu czasu przezwyciezaja nacisk spre¬ zyny 45 i zwalniaja w ten sposób bezwlad¬ nik, który pod dzialaniem sprezyny 25 przesuwa raptownie iglice ku splonce. Za¬ palnik wedlug fig. 13 rózni sie od zapal¬ nika wedlug fig. 11 i 12 jedynie tym, iz stozkowa powierzchnia oporowa 47 dla ku¬ lek jest wykonana bezposrednio w kadlu¬ bie 48 zapalnika. _ 4 __W zapalniku wedlug fig. 14 tuleja 49, która przytrzymuje kulki 46 ryglujace bez¬ wladnik 36, osadzony na iglicy, posiada na wewnetrznej powierzchni jej górnego kon¬ ca stozkowa powierzchnie 50, na która podczas lotu pocisku dziala opór powietrza.Sila odsrodkowa, dzialajaca podczas lotu pocisku na kulki 46, zostaje zrównowazo¬ na z jednej strony dzialaniem nacisku spre¬ zyny 45, a z drugiej strony dzialaniem oporu powietrza na tuleje 49. Przy zmniej¬ szeniu szybkosci lotu pocisku sila odsrod¬ kowa kulek 46 przezwycieza po uprzednim odryglowaniu iglicy zapalnika nacisk po¬ wietrza na tuleje 49 i zwalnia bezwladnik, który pod dzialaniem sprezyny 25 przesu¬ wa iglice ku splonce i powoduje dzialanie zapalnika. Pomiedzy bezwladnikiem 36 a narzadami, przesuwajacymi tuleje 49 do góry, istnieje luz, tak iz nacisk sprezy¬ ny 25 bezwladnika 36 nie jest przenoszo¬ ny na wymienione narzady.Dzialanie oporu powietrza na tuleje 49 zostaje znacznie zwiekszone, jezeli sa wy¬ konane otwory 51, przez które odplywa po¬ wietrze.Odmienna budowe posiada zapalnik we¬ dlug fig. 15. Na górny splaszczony koniec 39 tulei 34 naciska sprezyna 45, tak iz tu¬ leja ta jest przyciskana w górnym poloze¬ niu do pierscieniowego wystepu kadluba zapalnika. W glowicy zapalnika ponizej rozszerzonej czesci tulei 34 sa wykonane kanaly 51, przez które odprowadza sie po¬ wietrze. Do zaryglowania iglicy 13 zapal¬ nika sluza kulki 26, utrzymywane w polo¬ zeniu ryglujacym za pomoca tulei 52, na któjra naciska sprezyna 53. Po odbezpie¬ czeniu zapalnika, osiaganym po wylocie pocisku z lufy dziala, dolny koniec 55 tu¬ lei 34 opiera sie o tuleje 56, przyciskana do kulek 46 za pomoca sprezyny 45. Dopie¬ ro ,po zmniejszeniu szybkosci lotu pocisku, gdy sprezyna 45 przezwycieza opór powie¬ trza, dzialajacy na glowice 34, ta ostatnia przesuwa sie w kierunku lotu w pierwotne polozenie i zwalnia tuleje 56. Gdy sila od¬ srodkowa kulek 46 przezwycieza nacisk sprezyny 45, to kulki te odryglowuja tu¬ leje 56, która sprezyna 45 rzuca na iglice, tak iz nastepuje dzialanie zapalnika.Dalsze odmienne wykonanie zapalnika jest uwidocznione na fig. 16, w którym kulki 26, ryglujace iglice 13 zapalnika, sa przytrzymywane w polozeniu ryglujacym za pomoca bezwladnika 58, na który naci¬ ska sprezyna 59. Po wylocie pocisku z lu¬ fy dziala kulki 26 przesuwaja bezwladnik 58 do góry i odryglowuja w ten sposób iglice 13. Równoczesnie jednak tuleja 34, zaopatrzona w stozkowa powierzchnie 60, przesuwa kulki 46 ku osi zapalnika, przy czym przesuwanie to odbywa sie pod na¬ ciskiem sprezyny 45, wskutek czego kulki 46 wpadaja w rowek 61, wykonany w bez- wladniku 58, i utrzymuja go w polozeniu, w którym sprezyna 59 jest scisnlieta. Do¬ piero po zmniejszeniu nacisku powietrza na powierzchnie 39 tulei 34 kulki 46 pod dzialaniem sily odsrodkowej przesuwaja te tuleje do góry i zwalniaja bezwladnik 58, który pod naciskiem sprezyny 59 rzuca iglice 13 na splonke. Równiez w tym przy¬ padku dobrze jest odprowadzac powietrze z wnetrza zapalnika przez kanaly 51.Zapalnik wedlug fig. 17 rózni sie od za¬ palnika wedlug fig. 16 tylko tym, ze kul¬ ki 46 sa osadzone w otworach tulei 34, a po ukonczeniu przyspieszenia zwalniaja bezwladnik. Opór powietrza, oddzialywu- jac na powierzchnie 39 tulei 34, powodu¬ je przesuniecie sie kulek 46 w wydrazenie bezwladnika. Gdy szybkosc lotu pocisku zmniejsza sie do tego stopnia, dz sila od¬ srodkowa kulek 46 przezwycieza cisnienie powietrza na powierzchnie 39, to kulki 46 przesuwaja sie na zewnatrz i odryglowuja bezwladnik, który zostaje rzucony wraz z iglica ku splonce.Na fig. 18 przedstawiono zapalnik, podobny do zapalnika wedlug fig. 15.Sila oporu powietrza, dzialajaca na tuleje — 5 — *34, zwieksza nacisk sprezyny 45 na bez- wladnik 63. Bezwladnik ten posiada stoz¬ kowa powierzchnie 64, która przesuwa kul¬ ki 46 ku osi zapalnika. W tym zapalniku zabezpieczenie go przez dlugi okres czasu jest polaczone z samoczynnym jego dziala¬ niem po uplywie pewnego okresu czasu. Na¬ cisk kulek 46 w kierunku osi zapalnika jest przenoszony na pierscien 65, który przy¬ ciska kulki 26 do stozkowej powierzchni 47 i rygluje w ten sposób iglice 13. Po wy¬ locie pocisku z lufy dziala kulki 26 po usta¬ niu dodatniego przyspieszenia pocisku od- ryglowuja iglice 13, ^yt.&l co osiaga sie zabezpieczenie zapalnika przez dlugi okres czasu. Dopiero przy dalszym zmniejszeniu sie szybkosci lotu pocisku i dalszym zmniej¬ szeniu sie nacisku .powietrza na powierzch¬ nie 39 tulei 34 kulki 46 zwalniaja bezwlad- nik 63, który sprezyna 45 rzuca na iglice 13 powodujac samoczynne dzialanie zapal¬ nika.Na fig. 19 przedstawiono zapalnik, w którym sprezyna 45 opiera sie o glowice 67 zapalnika, podczas gdy drugi jej ko¬ niec przyciska tuleje 34 do kulek 46, przy czym stozkowa powierzchnia 68 tej tulei stara sie przesuwac kulki 46 ku osi zapal¬ nika. W tym zapalniku nacisk sprezyny 45 na te kulki zostaje powiekszony podczas lotu pocisku naciskiem powietrza na po¬ wierzchnie 39 tulei 34, przy czym kulki 46 opieraja sie o wkladki 65 i przenosza za posrednictwem tych wkladek nacisk na kulki 26, zabezpieczajace iglice. Kulki 26, ryglujace iglice, opieraja sie-o stozkowa powierzchnie 47. Gdy pocisk opuscil prze¬ wód lufy dziala i przelecial pewna odle¬ glosc, a wiec gdy nacisk na kulki 26 zmniej¬ szyl sie do pozadanej wielkosci, to zapal¬ nik uderzeniowy zostaje odryglowaiiy dzie¬ ki przesuwaniu sie kulek 26 na zewnatrz.Przy dalszym zmniejszeniu sie szybkosci lotu ,pocisku, a wiec i dalszym zmniejsze¬ niu sie oporu powietrza kulki 46 zwalnia¬ ja tuleje 34, która dzieki dzialaniu sprezy¬ ny 45 i oporu powietrza na powierzchnie 39 wbija iglice 13 w splonke, powodujac samoczynne dzialanie zapalnika.Zapalnik wedlug fig. 20 rózni sie od zapalnika wedlug fig. 18 tym, iz dolny ko¬ niec tulei 34 tworzy prowadnice iglicy 13.Oczywiscie, iz kanaly 51 do odprowa¬ dzania powietrza, przedstawione na fig. 15, moga byc zastosowane równiez w za¬ palnikach wedlug fig. 17 — 21. PL