Znany jest sposób wytwarzania kub¬ ków, tub, lusek wzglednie podobnych przedmiotów o ksztalcie cylindrycznych naczyn z dnem przez wytlaczanie, w któ¬ rym zachodzi wytryskiwanie metalu za pomoca przyrzadu, skladajacego sie z ma¬ trycy i tlocznika, którym nagle uderza sie po ogrzanej wzglednie nieogrzanej plytce metalowej, umieszczonej w matrycy. Mar terial plytki ulega przejsciu w stan pla¬ styczny i zostaje wcisniety do pierscienio¬ wej szczeliny, utworzonej przez wewnetrz¬ na scianke matrycy i zgrubienie dalszego czynnego konca tlocznika.Jakkolwiek sposób ten stosowany jest juz bardzo dawno do wytwarzania takich przedmiotów z cyny, olowiu i glinu, to jednak pirzez dlugi czas nie udawalo sie odksztalcac w ten sposób cynku. Trudno¬ sci, wystepujace przy uplynnieniu cynku podczas tloczenia, udalo sie przezwyciezyc dopiero niedawno, a mianowicie dzieki po¬ wiekszeniu szybkosci ruchu tlocznika do 100 mm/sek. i wiecej. Koniecznym warun¬ kiem tego, aby przebieg obróbki uwienczo¬ ny zostal pomyslnym wynikiem, bylo sto¬ sowanie plytek z walcowanej blachy jako materialu wyjsciowego. Lane plytki cyn¬ kowe tej samej wielkosci i ksztaltu, co plytki walcowane, rozrywaly sie przy od¬ ksztalceniu wedlug wspomnianego sposo¬ bu. Zastosowanie lanych plytek jednak podwzgledem gospodarczym byloby bardzo korzystne, poniewaz odpadalaby wówczas koniecznosc walcowania blachy i wycina¬ nia z niej krazków oraz nie powstawalyby odpadki.Wynalazek niniejszy umozliwia uzycie cynku lanego do tego celu. Material ten umieszcza sie w matrycy, poddaje sie z po¬ czatku przeróbce w sposób podobny, jak to ma miejsce przy rozwalcowywaniu ply¬ tek lanych na blachy, a mianowicie specz¬ nianiu, i bezposrednio po tym poddaje sie tloczeniu, przy czym material jest wytry¬ skiwany z matrycy. W tym celu jako ma¬ terial wyjsciowy uzywa sie plytki o gru¬ bosci nieco wiekszej, niz by ja mialy kraz¬ ki o tej samej objetosci, ale dokladnie pa¬ sujace do matrycy, po czym odksztalca sie te plytki przez uderzenia przed uskutecz¬ nieniem ostatecznego tloczenia, Dzieki uderzeniom struktura materialu doznaje takich samych zmian, jak podczas rozwal- cowywania plytek lanych na blachy.W celu wytwarzania tubek z cyny, olo¬ wiu i glinu, a wiec z metali, które przy ta¬ kiej obróbce zachowuja sie inaczej niz cynk, proponowano juz stosowac zamiast walcowanych krazków i prasowanych kwadratowych plytek tak samo uksztalto¬ wane plytki lane (porównaj np. patent austriacki nr 104 091). Znaczenie przed¬ wstepnego odksztalcania materialu przez specznianie nie bylo jednak dotychczas do¬ ceniane; w istocie tez przy zastosowaniu lanych okraglych plytek, których srednica jest równa przeswitowi wydrazenia matry¬ cy, nie zachodzi to odksztalcenie. Jezeli natomiast umiesci sie w matrycy plytke kwadratowa, dokladnie pasujaca do wy¬ drazenia, to wprawdzie przed uplynnie¬ niem materialu zachodzi jego specznianie, jednakze odbywa sie ono w warunkach niekorzystnych, poniewaz nie wszystkie czesci plytki biora w jednakowym stopniu udzial w takim wstepnym odksztalcaniu materialu. Podobnie tez i stopien tego odksztalcania jest niedostateczny, co praw¬ dopodobnie jest przyczyna powstawania stosunkowo znacznej ilosci odpadków rów¬ niez i przy stosowaniu plytek kwadrato¬ wych jako materialu wyjsciowego.Aby uzyskac w sposób niezawodny wyrób o równomiernie dobrych wlasci¬ wosciach, nalezy równiez dobrac odpo¬ wiedni stopien wstepnego odksztalcania, któremu poddawany jest lany material w matrycy. Material ten musi byc, jak to juz wspomniano, wstepnie odksztalcony mniej wiecej w tym samym stopniu, jak przy rozwalcowywaniu lanych plyt na bla¬ chy. Stopien odksztalcenia moze byc w nie¬ których przypadkach z korzyscia nawet jeszcze wiekszy, jakkolwiek czesto nie jest to konieczne. Jezeli tloczenie materialu nastepuje bezposrednio po wstepnym od¬ ksztalceniu za pomoca speczniania, jest to bardziej korzystne, anizeli w przypadku, gdy odksztalcanie to i ostateczna obróbka oddzielone sa od siebie znaczna przerwa w czasie.Miarodajna dla koniecznego stopnia wstepnego odksztalcenia jest postac wyj¬ sciowego pólwyrobu. W zasadzie mozna stosowac tutaj ksztalty zupelnie dowolne, o ile wysokosc jest przy tej samej objetosci wieksza, niz to odpowiada wewnetrznej srednicy matrycy. Najlepiej jest tez, aby wysokosc byla wieksza niz wysokosc zna¬ nych plytek kwadratowych, pasujacych dokladnie do matrycy. Dzieki zastosowa¬ niu pólwyrobów takiego ksztaltu osiaga sie tez lepsze wyniki przy stosowaniu la¬ nej cyny, olowiu, glinu oraz podobnych metali i stopów.Aby wszystkie czesci pólwyrobu wyj¬ sciowego braly w jednakowym stopniu udzial w odksztalcaniu wstepnym, prze¬ krój pólwyrobu musi co najmniej w nie¬ których miejscach byc mniejszy niz prze¬ krój wydrazenia matrycy i musi posiadac ksztalt taki, aby pólwyrób nie stykal sie z matryca. Tak np. mozna stosowac cy-lindryczne pólwyroby wyjsciowe o sredni¬ cy mniejszej niz srednica matrycy albo tez pólwyroby kuliste, pólkuliste, stozkowe lub tez posiadajace ksztalt piramidy. Szcze¬ gólnie dogodnymi okazaly sie pólwyroby o ksztalcie stozka lub piramidy, których podstawa pasuje dokladnie do ksztaltu i rozmiaru matrycy, poniewaz ustawiaja sie one, podobnie jak walcowane okragle plyt¬ ki, samoczynnie centrycznie w wydrazeniu matrycy.W niektórych przypadkach sposób wedlug wynalazku moze byc korzystnie zastosowany takze przy uzyciu pólwyro¬ bów walcowanych. Dzieki uszlachetnianiu materialu, poprzedzajacemu bezposrednio jego wytryskiwanie z matrycy, sposób we¬ dlug wynalazku daje sie z powodzeniem stosowac takze i do stopów, których do¬ tychczas nie mozna bylo poddawac takie¬ mu wstepnemu odksztalcaniu. W kazdym razie wstepne odksztalcanie walcowanych pólwyrobów w matrycy umozliwia uprosz¬ czenie calego zabiegu.Na rysunku fig. 1 przedstawia znany przyrzad do wyrobu naczyn w postaci wy¬ dluzonych cylindrów z dnem, a fig. 2 zas — takie naczynie w przekroju.Cyfra 1 oznacza matryce, skladajaca sie z kilku czesci, cyfra 2 — tlocznik, cy¬ fra S zas — pólwyrób wyjsciowy, który w przedstawionym na rysunku przykladzie wykonania posiada postac stozka o nieco scietym wierzcholku. Jezeli po umieszcze¬ niu takiego pólwyrobu w matrycy tlocznik 2 opuszcza sie nan z odpowiednia szybko¬ scia, to stozek zostaje przeksztalcony z po¬ czatku na niska plytke, wypelniajaca cal¬ kowicie otwór w matrycy, nastepnie zas uplynniony metal wytryskuje przez szcze¬ line pierscieniowa, utworzona pomiedzy wewnetrzna scianka matrycy a zgrabio¬ nym dnem tlocznika, przy czym powstaje naczynie o postaci wydluzonego cylindra z dnem, przedstawionym na fig. 2.W pewnych warunkach moze sie oka¬ zac celowym ogrzanie pólwyrobu przed umieszczeniem go w matrycy, podobnie jak to sie stosuje przy wyrobie plytek wal¬ cowanych.Material wyjsciowy moze tez byc przy¬ gotowany np. jako odlew w postaci pre¬ tów, od których odcina sie nastepnie po¬ trzebne kawalki. PL