Najdluzszy czas trwania patentu do 10 lipca 1951 r.W patencie nr 23 501 opisano zestaw kól o ukosnych lozyskach walkowych do wózków kopalnianych i wózków kolejek polowych, wykonany w postaci zestawu o luznych kolach, nieruchomej osi i oslo¬ nie obrotowej, wzglednie w postaci zesta¬ wu z tuleja smarownicza o obrotowej osi i nieruchomej oslonie, którego cecha cha¬ rakterystyczna polega na tym, ze na osio¬ wo przesuwane biezne pierscienie ukos¬ nych lozysk walkowych (które w przypad¬ ku kól luznych sa osadzone jako we¬ wnetrzne pierscienie na nieruchomej osi, a w przypadku kól z tuleja smarna sa osa¬ dzone jako zewnetrzne pierscienie na nie¬ ruchomej oslonie) oddzialywuja sprezyny, nastawiajace samoczynnie lozyska i przej¬ mujace czesc uderzen i wstrzasów, wyste¬ pujacych podczas pracy lozysk. Pierscie¬ nie, przeciwlegle osiowo przesuwanym pierscieniom bieznym, odpowiednio do za¬ sad budowy lozysk walkowych, musza-byc osadzone na stale w obrotowej oslonie wzglednie na obrotowej osi tak, aby za¬ bezpieczony byl wspólobrót tych pierscie¬ ni z czescia obrotowa, czyli aby zapobiec powstawaniu lozyska slizgowego w tym miejscu. Takie stale osadzenie jednak na-strecza trudnosci zarówno podczas wbudo¬ wywania, jak i podczas wyjmowania pier¬ scieni, poniewaz musi sie stosowac spe¬ cjalne narzedzia, przy nieuwaznej pracy mozna uszkodzic lozyska walkowe, a po¬ wierzchnie, o które opieraja sie pierscie¬ nie, wymagaja duzej dokladnosci wyko¬ nania.W zestawie kól o ukosnych lozyskach walkowych, stanowiacym przedmiot wy¬ nalazku niniejszego, nie zastosowano wy¬ zej wspomnianych zasad, to znaczy ze pierscieni bieznych, polaczonych z czescia obrotowa, nie osadzono na stale na tej czesci. Zastosowano osadzenie slizgowe, usuwajace wyzej przytoczone niedogod¬ nosci. Celem zapobiezenia powstawaniu lo¬ zyska slizgowego miedzy obracajaca sie czescia i pierscieniem bieznym, stykaja¬ cym sie z ta czescia, przewidziano srodki znane w budowie maszyn. Wsipólobrót pierscieni bieznych umozliwia sie najle¬ piej w ten sposób, ze wewnatrz lub na obracajacej sie czesci wykonywa sie zlo¬ bek o pólkolistym przekroju, a na przyna¬ leznym pierscieniu bieznym wykonywa sie taki sam zlobek, dzieki czemu powsta¬ je okragly kanalik, do którego wsuwa sie luzno okragly sztyfcik. Dzieki temu pro¬ stemu wykonaniu zostaje umozliwione to, ze pierscien biezny, polaczony z obracaja¬ ca sie czescia, mozna osadzic przesuwnie w kierunku osiowym, tak iz Sjprezyna, na¬ stawiajaca lozysko, moze oddzialywac na ten pierscien biezny. Obracajaca sie spre¬ zyna powoduje niezawodne smarowanie lozyska. Dziala ona jak gdyby slimak przesuwajacy i doprowadza do lozysk wal¬ kowych stale nowy smar.Dalsza cecha znamienna wynalazku jest to, ze otwarta obustronnie piasta kól zostaje na wewnetrznym koncu zamknieta za pomoca pokrywy, nasunietej na stale na czop osi i uszczelnionej za pomoca ela¬ stycznego pierscienia i uszczelki grzebie¬ niastej, podczas gdy jako zewnetrzne za¬ mkniecie sluzy pokrywa, nakrecona na czop osi i uszczelniona w ten sam sposób.Ta pokrywa jest zabezpieczona przed obluznianiem sie za pomoca znanego pier¬ scienia sprezystego, posiadajacego na czo¬ lowych powierzchniach uzebienie.Na rysunku przedstawiono trzy przy¬ klady wykonania lozyska wedlug wynalaz¬ ku. Fig. 1, 2 i 4 uwidoczniaja podluzne przekroje tych trzech przykladów wyko¬ nania lozyska, a fig. 3 przedstawia prze¬ krój wzdluz linii A — B na fig. 2.Na fig. 1 na czopie a osi jest na stale osadzona wewnetrzna pokrywa b piasty kola tak, iz posiada ona pewien luz wzgle¬ dem obrotowej piasty c kola. Uszczelnie¬ nie miedzy pokrywa 6 i piasta c stanowi elastyczny pierscien d oraz grzebien e.Oba wewnetrzne pierscienie biezne / spo¬ czywaja z luzem na czopie a osi, oba zas zewnetrzne pierscienie h sa luzno osadzo¬ ne w piascie c. Miedzy pierscieniami / i h znajduja sie walki g. Aby zapobiec obra¬ caniu sie pierscieni zewnetrznych h wzgle¬ dem piasty kola, wykonano zarówno na wewnetrznej powierzchni tej piasty, jak i na zewnetrznej powierzchni pierscieni h zlobki o pólkolistym przekroju, sluzace do umieszczenia w nich trzpieni i. Piasta c kola wchodzi nasadka k miedzy zewnetrz¬ ne pierscienie h lozyska. Pokrywa b pia¬ sty jest wykonana w postaci wydrazonej tulei, tak iz moze ona miescic w sobie sprezyne nastawcza l, naciskajaca z ze¬ wnatrz na osiowo przesuwny wewnetrzny pierscien /. Druga pokrywa m, posiada¬ jaca ksztalt zasadniczo podobny do pokry¬ wy b, stanowi zewnetrzne zamkniecie pia¬ sty c kola. Pokrywa m jest nakrecona na nagwintowana nasadke n czopa a i ma wzgledem piasty c pewien luz ipodobnie do pokrywy b; jest ona zamknieta szczel¬ nie na smar za pomoca pierscienia uszczel¬ niajacego d i grzebienia e. Pokrywa m — 2 —posiada odpowiednie wydrazenie, w któ¬ rym miesci sie sprezyna l. Obie sprezyny zostaja za pomoca pokrywy m wstepnie napiete. Samoczynnemu obluznianiu sie pokrywy m zapobiega sie przez zastoso¬ wanie znanego pierscienia sprezystego o, zaopatrzonego na czolowych powierzch¬ niach w uzebienia.Podczas gdy w wykonaniu, przedsta¬ wionym na fig. 1, nastawianie lozyska od¬ bywa sie za pomoca obu wewnetrznych pierscieni, przejmujacych równiez ela¬ stycznie wstrzasy, dzialajace w kierunku osi, w wykonaniach uwidocznionych na fig. 2 i 4 rezygnuje sie z elastycznego przejmowania wstrzasów osiowych. Spre¬ zyne nastawcza umieszcza sie miedzy osio¬ wo przesuwnymi pierscieniami zewnetrz¬ nymi. Sprezyna obraca sie w tym przy¬ padku razem z piasta c i dziala jak gdyby slimak, przesuwajacy doprowadzany do piasty smar.Wykonanie przedstawione na fig. 4 rózni sie od wykonania na fig. 2 tym, ze w celu osiagniecia malej dlugosci lozyska, prawy (na rysunku) pierscien wewnetrz¬ ny lozyska jest przesuwnie osadzony na nasadce m1 zewnetrznej pokrywy m.Z figury 3 widac, ze celem zapobieze¬ nia obracaniu sie zewnetrznych pierscieni h wzgledem piasty c kola, zastosowano je¬ den tylko sztyfcik i. Z zastosowania wiek¬ szej liczby takich sztyfcików zrezygnowa¬ no dlatego, poniewaz sily obwodowe, maja¬ ce zabierac zewnetrzne pierscienie h, sa stosunkowo male oraz poniewaz trudno jest wykonac w kilku miejscach pierscie¬ ni i piasty zlobki, dopasowane dokladnie do siebie celem pomieszczenia sztyfci¬ ków i.Dzieki sprezynie l (fig. 1) szczyty wszystkich promieniowych i osiowych wstrzasów zostaja przejmowane w aposób objasniony w patencie 23 501. Osiowe wstrzasy nie oddzialywuja szkodliwie na sprezyny, osadzone w aposób uwidoczniony na fig. 2 i 4. Przy takich wstrzasach na¬ stepuje osiowy przesuw piasty kola wzgle¬ dem osi az do oparcia sie jednej z czolo¬ wych powierzchni nasadki k o sasiedni ze¬ wnetrzny pierscien lozyska. Dzieki temu osiaga sie zlagodzenie wstrzasu. PL