Najdluzszy czas trwania patentu do 28 grudnia 1953 r.W patencie nr 27 790 ujawnione jest urzadzenie do spawania elektrycznego, w którym przy pomocy pradnic sredniej i wielkiej czestotliwosci, to znaczy prad¬ nic, których czestotliwosc jest wieksza od zwyklej czestotliwosci sieciowej i wyno¬ si np. 60 — 100 000 okr/sek, i jednoczes¬ nym znacznym nadmiarze wzbudzenia pradnicy energia kinetyczna, nagromadzo- Jl«r w 'obrotowych masach bezwladnych, przetwarza sie na nadzwyczaj silne krótko¬ trwale uderzenia pradu elektrycznego.Liczba obrotów mas bezwladnych i wzbu¬ dzenie moga byc regulowane, a prad wzbudzajacy i prad zmienny pradnicy mo¬ ga byc ograniczone w czasie np. za pomo¬ ca wylacznika czasowego. Impuls energii, niezbedny do krótkotrwalego wzbudzenia pradnicy, moze byc równiez pobierany z obrotowych mas bezwladnych.Wynalazek niniejszy dotyczy ulepsze¬ nia wzglednie dalszego rozwiniecia wspo¬ mnianego urzadzenia.W urzadzeniu wedlug patentu nr 27 790 wirnik lub magnesnica pradnicy sre¬ dniej lub wielkiej czestotliwosci sa wyko¬ nane tak, ze uzwojenie wzbudzajace jest objete zazebionymi na ksztalt klów zeba¬ mi biegunowymi, przy czym zeby biegu¬ nowe tylko nieznacznie zazebiaja sie, sto-jan zas, posiadajacy uzwojenie pradu zmiennego, jest waski w porównaniu do szerokosci wirnika biegunowego.Wirnik sklada sie przy tym najlepiej z dwóch polówek, które posiadaja szeroka pierscieniowa przestrzen na pomieszczenie cewek wzbudzajacych, obliczonych z wiel¬ kim nadmiarem. Szerokosc pakietu blach stojana jest przy tym najleipiej mniejsza niz odleglosc pomiedzy podstawami zebów obu polówek wirnika biegunowego. Liczba zebów, a tym samym i liczba biegunów moze byc bardzo wielka. Wirnik posiada najwlasciwiej tak wielki ciezar wlasny, ze moze sluzyc jednoczesnie jako mechanicz¬ ny zasobnik energii. Impulsy obciazenia sa odbierane z wirnika tym latwiej, a wiec z tym mniejszym .spadkiem liczby obro¬ tów, im wiekszy jest moment bezwladno¬ sci wirnika. Moment ten wzrasta (propor¬ cjonalnie do ciezaru wirnika i do kwadra¬ tu ramienia bezwladnosci. Do celu wedlug wynalazku nadaje sie przede wszystkim tak zwana pradnica o biegunach klowych.Wynalazek jednak moze byc zastosowany równiez do normalnych maszyn o biegu¬ nach przemiennych lub o biegunach jed¬ nakowych.W urzadzeniu wedlug niniejszego wy¬ nalazku wirnik pradnicy sredniej lub wiel¬ kiej czestotliwosci jest wykonany tak, ze obejmuje stojan. W ten sposób osiaga sie znaczne zwiekszenie momentu bezwladno¬ sci wirnika. Najlepiej jest, jezeli tak wy¬ konany wirnik posiada bieguny magne¬ tyczne lub zeby i uzwojenie wzbudzajace.Jest jednak równiez mozliwe wykonanie, w którym wirnik posiada uzwojenie pra¬ du zmiennego.Jezeli w wirniku zachowuje sie ten sam przekrój zelaza wzdluz osi obrotu przy wzrastajacym ramieniu bezwladnosci, to chociaz ciezar wirnika wzrasta w stosun¬ ku liniowym, jednak moment bezwladno¬ sci i moment ruchu wzrastaja proporcjo¬ nalnie do szescianu srednicy. Poniewaz jednak przekrój zelaza wirnika, umiesz¬ czonego na zewnatrz stojana, w porówna¬ niu z wirnikiem, umieszczonym wewnatrz stojana, moze byc zmniejszony przy wiek¬ szej srednicy bez zmniejszenia mocy, prze¬ to ciezar zelaza moze byc w przyblizeniu zachowany taki sam. Moment bezwladno¬ sci wzrasta jednak proporcjonalnie do kwadratu srednicy. A zatem przy tej sa¬ mej mocy i tej samej wadze pradnicy mozna, stosujac wirniki umieszczone na zewnatrz stojana, otrzymac znacznie wiek¬ szy moment bezwladnosci niz w przypad¬ ku wirników, umieszczonych wewnatrz stojana, tak iz stosowanie dodatkowych mas bezwladnych staje sie zbyteczne.W urzadzeniu wedlug patentu nr 27 790 regulacja odbieranej ilosci energii odby¬ wa sie nie tylko za pomoca wylacznika w obwodzie pradu wzbudzenia, lecz i za po¬ moca iiitiego wylacznika, wlaczonego w ob¬ wód pradu sredniej lub wielkiej czestotli¬ wosci, to znaczy pomiedzy pradnica i transformatorem, przy czym ten wylacz¬ nik jest najlepiej uzalezniony od pierwsze¬ go wylacznika, umieszczonego pomiedzy zródlem pradu wzbudzenia, np. pradnica wzbudzajaca, i uzwojeniem wzbudzaja¬ cym w pradnicy.Jako wylaczniki lub przelaczniki w ob¬ wodach sredniej lub wielkiej czestotliwo¬ sci lub w obwodach wzbudzenia pradnicy, wzglednie w obwodzie wzbudzenia maszy¬ ny wzbudzajacej, stosuje sie wedlug ni¬ niejszego wynalazku lampy wyladowcze, gazowane lub zawierajace pary, z siatka¬ mi lub bez siatek, albo tez laczniki mecha¬ niczne, zwlaszcza laczniki pracujace syn¬ chronicznie z pradnica pradu zmiennego, najlepiej zas laczniki walcowe z kontak¬ tami slizgowymi lub tocznymi i przesuw¬ nymi wycinkami kontaktowymi, albo lacz¬ niki kciukowe lub tez laczniki elektroma¬ gnetyczne, przy czym zaleznosc laczników obwodów sredniej lub wielkiej czestotli¬ wosci i laczników obwodów wzbudzenia — 2 —jest osiagana przez bezposrednie lub po¬ srednie sprzezenie walców laczników lub kciuków, które przy dowolnej przekladni obracaja sie synchronicznie z pradnica, przy czym wlaczanie wzbudzenia wzgle¬ dnie zaplon lamp wyladowczych jest zalez¬ ny od przelacznika migowego, zwlaszcza powodujacego wyladowania kondensatora.Szybkie wlaczenie wzbudzenia moze odbywac sie za posrednictwem pradu zmiennego przez zaplon lampy wyladow¬ czej lub tez zamkniecie wylacznika zwrot¬ nego, umieszczonych w glównym obwodzie wzbudzenia, i zatrzymujacych prad wzbu¬ dzenia w odwrotnym kierunku; krótko- trwalosc wzbudzenia mozna osiagnac przez zmiane biegunów pradu stalego wzbudze¬ nia maszyny wzbudzajacej, przy czym zmiana ta odbywa sie przy pomocy prze¬ laczników walcowych, obracajacych isie synchronicznie z pradnica pradu zmien¬ nego. Wzbudzenie pradnicy moze odbywac sie poza tym za pomoca pradu zmiennego lub trójfazowego, wyprostowanego za po¬ moca lamp wyladowczych, zawierajacych pary lub gazy, przy czym lampy prostow¬ nicze posiadaja siatki, rozrzadzane za po¬ moca wylaczników walcowych, obracaja¬ cych sie synchronicznie z pradnica. Wzbu¬ dzenie mozna wreszcie wlaczac za pomoca mechanicznych urzadzen wylaczajacych, np. za pomoca wylaczników walcowych lub kciukowych, których walce lub kciuki obracaja sie synchronicznie z pradnica.Wylaczanie obwodu sredniej lub wiel¬ kiej czestotliwosci moze odbywac sie rów¬ niez za pomoca wylaczników mechanicz¬ nych, a zwlaszcza za pomoca wylaczników walcowych lub kciukowych, których wal¬ ce lub kciuki obracaja sie synchronicznie z pradnica pradu zmiennego, lub tez wy¬ laczanie to moze odbywac sie za pomoca rozrzadzanych przez siatki lamp wyladow¬ czych, zwlaszcza zawierajacych pary, któ¬ rych siatki sa rozrzadzane mechanicznie, np. bezposrednio przez laczniki walcowe lub za posrednictwem rozrzadzanych lamp elektronowych, przy czym walce laczników obracaja sie synchronicznie z pradnica sredniej lub wielkiej czestotliwosci.Zastosowanie omówionych wyzej pro¬ stych mechanicznych wylaczników w ob¬ wodzie sredniej i wielkiej czestotliwosci jest mozliwe dzieki temu, ze w urzadzeniu wedlug wynalazku wylaczanie odbywa sie bez pradu.We wszystkich ukladach zaplon lamp wyladowczych wzglednie uruchomienie ce¬ wek wlaczajacych wylaczników zwrotnych lub przekazników odbywa sie przez wyla¬ dowanie kondensatora poprzez transfor¬ mator zaplonowy, wzglednie poprzez cew¬ ki wlaczajace. Kondensator moze byc la¬ dowany i rozladowywany zarówno za po¬ srednictwem przelaczników walcowych jak i przelaczników uruchomianych recznie.Wylacznik walcowy w obwodzie wylado¬ wania moze sluzyc do wywolania zaplonu wzglednie uruchomienia lacznika. Wyla¬ dowanie kondensatora moze odbywac sie równiez tylko poprzez wylacznik walco¬ wy, a ladowanie moze odbywac sie stale poprzez opornik. Walce tych laczników obracaja sie równiez synchronicznie z pradnica sredniej lub wielkiej czestotli¬ wosci.Poniewaz wszystkie laczniki walcowe obracaja sie synchronicznie z pradnica sredniej lub wielkiej czestotliwosci przy regulowanej liczbie obrotów, a walce tych laczników wzglednie ich wycinki kontak¬ towe sa przesuwne wzgledem siebie, prze¬ to mozna nastawiac wszelka zadana zalez¬ nosc i kolejnosc przelaczania.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia schematycznie cale urzadze¬ nie, fig. 2 — przekrój wirnika i stojana pradnicy w urzadzeniu wedlug wynalaz¬ ku, fig. 3 — przekrój czesciowy wzdluz li¬ nii B — B na fig. 2, fig. 4 — uklad pola¬ czen jednej odmiany wynalazku, fig. 4a — — 3 —szczegól wylacznika walcowego, fig. 4b — wykres przebiegu pradu wzbudzenia prad¬ nicy, fig. 5 — uklad polaczen innej odmia¬ ny wynalazku, w której zastosowany jest prostownik, np. prostownik z katoda za¬ rowa lub z para rteci jako wylacznik w obwodzie wzbudzenia, i fig. 6 — inna od¬ miane, w której jako wylacznik w obwo¬ dzie sredniej lub wielkiej czestotliwosci zastosowane sa lampy wyladowcze z siat¬ ka rozrzadcza, zawierajace pary lub ga¬ zy.Na rysunku cyfra 1 oznacza silnik na¬ pedowy, polaczony walem 2 z wirnikiem pradnicy 20 sredniej lub wielkiej czesto¬ tliwosci. Maszyna wzbudzajaca 10 pradni¬ cy 20 jest najlepiej osadzona na tym sa¬ mym wale 2. Prad wzbudzenia jest dopro¬ wadzany do uzwojenia wzbudzajacego wirnika pradnicy 20 poprzez pierscienie slizgowe 8 i szczotki 9 z maszyny wzbu¬ dzajacej 10. W obwodzie wzbudzenia znaj¬ duje sie wylacznik 11, np. wylacznik cza¬ sowy. Prad sredniej lub wielkiej czesto¬ tliwosci, wzbudzony w stójanie pradnicy 20, jest doprowadzany poprzez przewody do pierwotnego uzwojenia transformatora sredniej lub wielkiej czestotliwosci 19.W przewodzie, zasilajacym transformator 19, wlaczony jest inny wylacznik 22, uza¬ lezniony najwlasciwiej od wylacznika 11 tak, iz przez wspóldzialanie obu wylacz¬ ników ustala sie pobieranie energii np. do spawania.Pradnica 20 sredniej lub wielkiej cze¬ stotliwosci, w której wedlug wynalazku wirnik otacza stojan, jest wykonana we¬ dlug fig. 2 jako maszyna o biegunach ze¬ wnetrznych. W przykladzie przedstawio¬ nym na rysunku uzwojenie wzbudzajace 18, obliczone z wielkim nadmiarem, jest objete zebami biegunowymi 21' i 21", za¬ zebiajacymi sie w postaci klów. Wirnik sklada sie z dwóch czesci U' i k", polaczo¬ nych najlepiej ze soba srubami, przy czym jedna z tych czesci jest zaklinowana na wale 2. Wirnik moze równiez skladac sie z wiekszej liczby czesci. Uzwojenie wzbu¬ dzajace 18, obliczone ze znacznym nad¬ miarem, otrzymuje prad z maszyny wzbu¬ dzajacej lub podobnego urzadzenia po¬ przez pierscienie slizgowe 8. Czesci wir¬ nika J+ i h" posiadaja na swych wewnetrz¬ nych obwodach zeby 21' i 21", których przekrój silnie wzrasta od czola zeba do nasady, przy czym zeby sa rozmieszczone w jak najwiekszej odleglosci wzajemnej i zazebiaja sie tylko nieznacznie.Wewnatrz wirnika znajduje sie zlozo¬ ny z blach stojan 7, umieszczony na beb¬ nie lub podobnym narzadzie, który moze byc umocowany np. na jednym z lozysk 5 pradnicy. Stojan 7 posiada uzwojenie pra¬ du zmiennego 12, jak widac na fig. 3.Pradnica sredniej lub wielkiej czesto¬ tliwosci moze nie byc wykonana jako ma¬ szyna o biegunach klowych, lecz moze to byc równiez normalna maszyna pradu zmiennego, w której kazdy biegun lub co drugi biegun posiada wzbudzajace uzwo¬ jenie wspólsrodkowe lub rozlozone w zlob¬ kach. Wreszcie moze byc równiez stosowa¬ na normalna maszyna unipolarna, tj. ma¬ szyna, w której na obwodzie nastepuja po sobie tylko bieguny tego samego znaku.Z fig. 1 widac, ze czas trwania wzbu¬ dzenia pradnicy sredniej lub wielkiej cze¬ stotliwosci zalezy od czasu wlaczenia wy¬ lacznika, który moze byc wykonany jako wylacznik czasowy. Do regulowania otrzy¬ mywanej energii przyczynia sie równiez dzialanie wylacznika 22, który jak juz wspomniano wyzej jest w okreslonej zale¬ znosci od wylacznika 11. Zastosowanie ' wspomnianych wylaczników 11 i 22 umo¬ zliwia jednak nie tylko regulowanie czasu pobierania energii w zaleznosci od zycze¬ nia i celu, lecz równiez przesuniecie mo¬ mentu zaciecia pracy na fali napiecia. Dru¬ gi wylacznik 22, który w pewnych razach powinien przelaczac bardzo wielkie moce, powinien uskuteczniac tylko wlaczanie bez _ 4 _obciazenia, tak iz jego konstrukcja moze byc szczególnie prosta.W odmianie urzadzenia wedlug fig. 4 krótkotrwalosc impulsów energii wzmaga sie jeszcze dzieki temu, ze prad wzbudze¬ nia pradnicy sredniej lub wielkiej czesto¬ tliwosci jest obnizany szybko do zera przez zmiane biegunów wzbudzenia maszyny wzbudzajacej, przy czym dla zapobiezenia wzrostowi pradu w odwrotnym kierunku w obwodzie wzbudzenia pradnicy pradu zmiennego wlaczona jest lampa wyladow¬ cza lub wylacznik zwrotny.Zmiana biegunów wzbudzenia maszyny wzbudzajacej 10 osiaga sie w odmianie wedlug fig. 4 za pomoca przelacznika wal¬ cowego 23. Wkrótce po wlaczeniu wzbudze¬ nia przez przelacznik 23 zaczyna pracowac lampa wyladowcza 2k za posrednictwem wylacznika walcowego 25, który okresla poczatek zaplonu. Sam zaplon odbywa sie przez rozladowanie kondensatora 26 po¬ przez transformator wysokiego napiecia 27. Kondensator 26 laduje sie poprzez przelacznik 28 za pomoca baterii 26'. Za¬ plon lampy wyladowczej 2U nastepuje tyl¬ ko wtedy, gdy przelacznik 28 jest prze¬ stawiony z polozenia ladowania w poloze¬ nie wyladowania. W obwodzie glównym pradnicy 20 sredniej lub wielkiej czestotli¬ wosci wlaczony jest dalszy wylacznik wal¬ cowy 29. Czas trwania rozladowania kon¬ densatora 26 jest najletpiej mniejszy od okresu obrotu walca wylacznika 29 pradu glównego. Prad roboczy, np. prad spawa¬ nia, moze plynac tylko w czasie czesci je¬ dnego obrotu walca wylacznika 29, a dla kazdego impulsu, np. dla kazdego punktu spawania wymagane jest przelaczenie przelacznika 28. Przelacznik 28 umozliwia wiec okreslanie kolejnosci impulsów. Prze¬ lacznik ten moze byc uruchomiony recznie lub automatycznie.Po zmianie biegunów wzbudzenia ma¬ szyny wzbudzajacej 10 przez iprzelacznik 23 glówny prad wzbudzenia spada do zera.Lampa wyladowcza 2k nie dopuszcza wzro¬ stu pradu w kierunku odwrotnym. Za¬ miast tej lampy moze byc równiez stoso¬ wany mechaniczny wylacznik zwrotny, którego cewka wlaczajaca moze byc rów¬ niez uruchomiona przez obwód kondensa¬ tora.Wylacznik glówny pomiedzy pradnica sredniej lub wielkiej czestotliwosci 20 i transformatorem 19 moze byc wykonany z korzyscia jako wylacznik walcowy 29 z kontaktem tocznym 30. Zastosowanie kontaktu tocznego posiada te zalete, ze tar¬ cie jest male pomimo wielkiej sily docisku, a tym samym* i malej opornosci styku i nie zdarza sie przerwanie kontaktu pod (pradem, jak równiez nie ma obawy zanie¬ czyszczenia izolacji metalem lub pylem we¬ glowym. Na walcu wylacznika 29 umiesz¬ czony jest wycinek kontaktowy 29" oraz przesuwne wzgledem niego wycinki kon¬ taktowe 29', które przejmuja na siebie przerywanie obwodu glównego (fig. 4a).Zamiast kontaktu tocznego mozna oczywi¬ scie stosowac kontakt slizgowy, a zamiast wylacznika walcowego mozna stosowac wy¬ lacznik kciukowy.Poniewaz jest pozadane, zeby chwila wlaczania byla zawsze okreslona i zawsze ta sama wzgledem napiecia zmiennego, la¬ cznik walcowy 29 jest sprzezony odpowie¬ dnio z walem napedowym pradnicy 20, a przekladnia jest dobrana tak, ze wlaczanie pradu glównego odbywa sie tylko w okre¬ slonym polozeniu wirnika wzgledem uzwo¬ jenia stojana.Ustalenie czasu trwania impulsu od¬ bywa sie przez zmiane liczby obrotów walca wylacznika 29 albo tez przez prze¬ suniecie wycinków 29' do wycinka 29" w kierunku strzalki. Przesuniecie wycinków 29' powoduje przesuniecie tarcz przelacz¬ nika 23, gdyz wycinki kontaktowe 29' mu¬ sza porzucac kontakt toczny w krótkim okresie czasu, podczas którego pradnica 20 nie ma wzbudzenia, jak to uwidoczniono w — 5 —polozeniu na schemacie. Wielkosc pradu wzbudzenia pradnicy 20 mozna regulowac w prosty sposób przez zmiane oporników 31 i 32, które sa wlaczone do obwodu wzbu¬ dzenia maszyny wzbudzajacej 10 wzgle¬ dnie do obwodu wzbudzenia pradnicy 20.Moze byc korzystne wzbudzanie maszy¬ ny wzbudzajacej 10 lub pradnicy 20 ze zró¬ dla pradu zmiennego.Walce wylacznika 29, przelacznika 23 i wylacznika zaplonowego 25 obracaja sie synchronicznie z pradnica 20. Laczniki te moga byc umieszczone równiez na wspól¬ nym walcu jako przesuwne wzgledem sie¬ bie wycinki kontaktowe.Fig. 4b przedstawia wykres czasowy pradu wzbudzenia i pradnicy 20 podczas jednego obrotu walca wylacznika 29.Wzrost i spadek pradu wzbudzenia moga nastepowac w czasie okolo V2 obrotu prze¬ lacznika 23, podczas gdy wylacznik glówny 29 jest wlaczony tylko w czasie wlaczania t,.W odmianie wedlug fig. 5 wzbudzenie pradnicy sredniej lub wielkiej czestotliwo¬ sci 20 jest zasilane z sieci trójfazowej po¬ przez prostownik 33 o rozrzadzanej siatce.Polaczenie prostownika 33 jest przedsta¬ wione jako jednofazowe ze wzgledu na u- proszczenie schematu. Przez przylaczenie ujemnych napiec do siatek 3U prostowni¬ ka 33 odcina sie kazda polówke fali odpo¬ wiedniej fazy pradu trójfazowego. Prze¬ puszczanie pradu wzbudzenia odbywa sie w znany sposób przez przylaczanie napiec dodatnich do napiec ujemnych, przylozo¬ nych stale do siatek 3U, co odbywa sie po¬ przez wylaczniki walcowe 35, których wy¬ cinki kontaktowe zajmuja w przyblizeniu pól obwodu walców. Walce wylaczników 35 sa przesuwne, tak iz w zaleznosci od ich polozenia wzgledem fazy rozrzadzanych przez nie polówek fali pradowej polówki te moga byc przepuszczane, odcinane albo ograniczane. Zaplon prostownika 33 odby¬ wa sie jak na fig. 4, przy czym przelacznik 28' do ladowania i rozladowania konden¬ satora 26 jest zautomatyzowany. Przy tej samej liczbie obrotów walu wylaczników 35 i walu przelacznika zaplonowego 28' odbiera sie przy kazdym obrocie energie w obwodzie glównym, natomiast przy dwa razy mniejszej liczbie obrotów walu prze¬ lacznika zaplonowego wystepowanie ener¬ gii w obwodzie glównym zachodzi dopiero przy co drugim obrocie walu wylaczników 35 itd. W ten sposób odstepy pomiedzy im¬ pulsami pradu mozna zmieniac przez zmia¬ ne przekladni obu walów, np. za pomoca napedu walu przelacznika zaplonowego po¬ przez przekladnie regulowana I3. Napiecie do urzadzenia zaplonowego pobiera sie np. z sieci poprzez suchy prostownik 36.' Po¬ dobnie jak i w postaci wykonania wedlug fig. 4 obwód glówny pradnicy sredniej lub wielkiej czestotliwosci moze byc polaczony z walcem wylacznika 29 za pomoca kon¬ taktu tocznego lub slizgowego, przy czym czas wlaczenia tg jest nastawiany przez przesuwanie wycinków kontaktowych 29( wzgledem wycinka kontaktowego 29" al¬ bo przez dana liczbe obrotów walca wy- lacznikowego 29. Wylacznik glówny 29, wylaczniki 35 i wylacznik zaplonowy 25 obracaja sie synchronicznie z pradnica 20 przy zastosowaniu dowolnie zmienianej przekladni i moga byc umieszczone w po¬ dobny sposób, jak w urzadzeniu wedlug fig. 4.Fig. 6 przedstawia uklad polaczen, w którym pomiedzy pradnica 20 sredniej lub wielkiej czestotliwosci i transformatorem 19 wlaczone sa lampy wyladowcze 37, za¬ wierajace pary, z urzadzeniem zaplono¬ wym. Na fig. 6 przedstawione sa dwie lam¬ py wyladowcze 37 dla prostowania obu po¬ lówek fali. Tak samo drogi wyladowania obu polówek fali moga byc umieszczone w jednej bance lub tez dla obu polówek fali pradu zmiennego mozna stosowac uklad wyladowczy z dwiema jednakowymi elek¬ trodami, dzialajacymi na przemian jako — 6 —katoda i anoda i z dowolnymi urzadzenia¬ mi zaplonowymi.Zaplon lampy wyladowczej 37 odbywa sie np. podobnie jak w ukladach wedlug fig. 4 i 5. Wylaczniki walcowe 38', sluzace do ladowania i rozladowania kondensa¬ tora 26, obracaja sie synchronicznie z pra¬ dnica 20 i powoduja zaplon odpowiedniej lampy wyladowczej, np. na poczatku doda¬ tniej polówki fali. Uklad drugiej lampy wyladowczej jest podobny i nie jest uwi¬ doczniony na rysunku. Odpowiednie wy¬ laczniki walcowe 38" sa przesuniete elek¬ trycznie o 180°. Na fig. 6 przedstawione sa wycinki wylaczników walcowych 38' i 38" dla maszyny czterobiegunowej, która za kazdym obrotem daje dwie dodatnie i dwie ujemne pradowe polówki fali.Nastawianie czasu wlaczenia odbywa sie za pomoca wylacznika walcowego 39 z kontaktami 40 i 41. Gdy obydwa kontakty sa zwarte poprzez wycinek, to siatka jest polaczona z dodatnim napieciem podobnie jak w rozrzadzie siatek prostownika 33 wedlug fig. 5. Walec wylacznika 39 ob¬ raca sie synchronicznie z pradnica 20, po¬ niewaz poczatek przeplywu pradowej po¬ lówki fali powinien odbywac sie tylko w scisle okreslonym punkcie fali napiecia. W celu nastawienia z grubsza czasu przeply¬ wu pradu liczba obrotów walca wylacznika 39 moze byc zmieniana za pomoca przekla¬ dni regulacyjnej. Dokladne nastawienie odbywa sie przez przesuwanie kontaktu 41 w kierunku strzalki.Na tym samym wale znajduje sie wy¬ lacznik wzbudzenia 42, wykonany w rozpa¬ trywanym przykladzie jako wylacznik me¬ chaniczny o rozrzadzie kciukowym. W tym ukladzie za kazdym obrotem walca wyla¬ cznika 39 wystepuje impuls pradu w obwo¬ dzie transformatora, wobec czego impulsy nastepuja po sobie bez przerwy. W celu wprowadzenia przerw miedzy impulsami zastosowano uklad nastepujacy.Przekladnia regulacyjna 43 uruchomia walce wylaczników Uk. Przy kazdym obro¬ cie kondensator jest ladowany i rozladowy¬ wany poprzez przekaznik 45. Czas wlacze¬ nia przekaznika moze byc regulowany za pomoca opornika 46. Poprzez kontakty la¬ cznikowe przekaznika 45 poprowadzony jest przewód od dodatniego bieguna bate¬ rii siatkowej, sluzacej do przepuszczania pradowych polówek fali. Gdy kontakt prze¬ kaznika jest otwarty, to i lampy wyladow¬ cze 37 sa stale zablokowane. Dla wprowa¬ dzenia przerw pomiedzy poszczególnymi impulsami pradu spawania mozna odlaczac urzadzenie zaplonowe od zródla pradu sta¬ lego równiez za pomoca przekaznika. Dla poszczególnych impulsów pradu spawania wal 47 moze byc odlaczany i uruchomiany recznie.Natomiast mozna otrzymac bardzo szybko nastepujace po sobie impulsy pra¬ du, gdy kontakt przekaznika 45 jest za¬ mkniety, a wzbudzenie jest stale wlaczone, co mozna uskutecznic np. przez unierucho¬ mienie tarczy kciukowej wylacznika wzbu¬ dzenia 42 albo za pomoca innego wylacz¬ nika, polaczonego równolegle z pierwszym wylacznikiem.Wylaczniki walcowe 39, 38' i 38" za¬ równo do rozrzadu siatek jak i do zaplonu lamp lacznikowych 37 mozna zastapic lam¬ pami elektronowymi, których rozrzad mo¬ ze odbywac sie w znany sposób za pomoca wylaczników walcowych.Opisane wyzej uklady polaczen, zwla¬ szcza dla wiekszych pradów, przelacza¬ nych w obwodzie wzbudzenia i w obwodzie sredniej lub wielkiej czestotliwosci dla krótkich okresów wlaczania, moga byc skombinowane ze soba tak, ze uklad we¬ dlug fig. 6 dla pradu sredniej lub wielkiej czestotliwosci jest odpowiednio polaczony z którymkolwiek ukladem wedlug fig. 4 albo 5 dla obwodu wzbudzenia. Gdy wa¬ runki pracy ukladu sa latwiejsze, to moze byc korzystne przelaczanie obu obwodów za pomoca wylaczników walcowych z kon-taktami tocznymi lub slizgowymi, przy czym jeden z tych wylaczników lub oby¬ dwa moga byc zastapione przez wylaczni¬ ki kciukowe.Chociaz w urzadzeniu do spawania elektrycznego przy wytwarzaniu nadzwy¬ czaj silnych krótkotrwalych uderzen pradu wedlug niniejszego wynalazku moga byc u- zywane czestotliwosci wieksze od zwyklych czestotliwosci sieciowych, to znaczy cze¬ stotliwosci od 50 — 60 az do 100.000 okr/sek, to jednak najwlasciwsze jest sto¬ sowanie czestotliwosci od 200 — 300 do 10.000 okr/sek. PL