Przy wytwarzaniu kabli, skladajacych sie z kilku warstw skreconych, dazy sie w ogóle do otrzymania kabli zabezpieczo¬ nych od szkodliwych skrecan, któreby mo¬ gly powstac przy znacznych naprezeniach rozciagajacych. W tym celu warstwy skrecone otrzymuja na przemian przeci¬ wny kierunek skretu, tzn. na zmiane skret lewy i prawy, przy czym poszcze¬ gólne warstwy sa odnosnie swych skoków skretu oraz odnosnie wytrzymalosci me¬ chanicznej poszczególnych czesci skreco¬ nych obliczone tak, aby naprezenia skre¬ cajace wystepujace w warstwach skreco¬ nych w lewo byly równe naprezeniom skrecajacym wystepujacym w warstwach skreconych w prawo. Pomimo takiego u- ksztaltowania kabli, zabezpieczajacego od skrecen, obawa skrecania nie jest calko¬ wicie usunieta, poniewaz bardzo silne na¬ prezenia skrecajace imoga spowodowac skrecanie, zwlaszioza wtedy, jezeli kabel wykazuje stosunkowo niewielka wytrzy¬ malosc na skrecanie, co ma miejsce w o- góle w kablach teletechnicznych. Obawa wystepowania (skrecania jest oczywiscie szczególnie wielka w takich kablach, w których wiekszosc warstw skreconych lub wszystkie warstwy maja jednakowy kie¬ runek skretu. W kablach teletechnicznychskrecenia kabla moga powodowac szkodli¬ we zmiany pojemnosci poszczególnych grup zyl.Istote wynalazku stanowi takie do¬ branie wymiarów kabli, skladajacych sie z kilku warstw, aby skrecania, które w o- góle sa nie do unikniecia, nie wywieraly dzialania ujemnego w skutkach. Wynala¬ zek polega na dobraniu iskoków skretu po¬ szczególnych warstw skreconych w taki sposób, aby przy wystepowaniu skrecan poszczególne warstwy skrecone ulegaly tej samej zmianie dlugosci. Przedstawia to zasadniczo te korzysc, ze poszczególne warstwy nie dokonywuja zadnych wzgle¬ dem siebie ,przesuniec, a dalej ze zadne wzajemne -naprezenia zgniatajace lub na¬ prezenia, pochodzace od sil tarcia, nie mo¬ ga wystepowac pomiedzy sasiedniemi warstwami.Na fig. 1 — 3 rysunku uwidoczniono, jak nalezy dobierac wymiary poszczegól¬ nych warstw skreconych. Fig. 1 przedsta¬ wia pojedyncza warstwe skrecona, np. o- slone kabla wielkiej czestotliwosci, która ma sie skladac z tasm plaskich, skreco¬ nych z równomiernym skretem w ksztal¬ cie zamknietego cylindra. Dla lepszego uwidocznienia równomiernego skretu tasm uwydatniono jedna z nich za pomoca gru¬ bszej linii. Poszczególne odcinki, obejmu¬ jace po jednym skoku skretu, oznaczone sa cyframi 1, 2, 3, h n. Skok skretu ta¬ smy oznaczony jest litera a, cala zas dlu¬ gosc cylindra litera l, tak ze l = n.a. sre¬ dnia srednica skreconej warstwy wyno¬ si d.Fig. 2 przedstawia rozwiniecie cylin¬ dra, uwidocznionego na fig. 1. Zgodnie z fig. 1 cyfry 1, 2, 3, U n oznaczaja po¬ szczególne odcinki skretu o dlugosci jed¬ nego skoku skretu, litera a — skok skre¬ tu, litera l — cala dlugosc cylindra. Prze¬ biegajaca wedlug przekatnej w kazdym odcinku skretu linia podwójna przedsta¬ wia przebieg pojedynczej tasmy cylin¬ dra. Jezeli dlugosc tasmy na jedna dlu¬ gosc skretu wynosi c, to cala dlugosc ta¬ smy wyniesie s = n.c. Szerokosc b odpo¬ wiada sredniemu obwodowi cylindra, tak ze b = d.rc.Jezeli np. przyjac, ze cylinder zostanie skrecony tak, ze liczba skoków skretu spada do n — 1, tzn., ze cylinder zosta¬ nie przekrecony o pelny obrót, wtedy roz¬ winiecie cylindra na fig. 2 przeksztalci sie w nowe rozwiniecie o tylko n — 1 od¬ cinkach, a równoczesnie zmieni sie a na a', b na b', c na &', tak ze nowa dlugosc cylindra wyniesie V = (n — 1). a*. Na¬ stepnie srednica cylindra zmieni sie do wartosci d' = &'/rc, powierzchnia i dlu¬ gosc oddzielnych tasm pozostana jednak stalymi, tzn. powierzchnia wszystkich tasm n.a.b = (n — 1) a'. &', a dlugosc pojedynczej tasmy n.c = (n — 1) . c'.Wskutek skrecenia cylindra nastepuje za¬ tem zmiana dlugosci równa V — li zmia¬ na srednicy równa d' — d. Przyjmujac, ze liczba skretów jest bardzo duza, tzn. nyyi, otrzyma sie dla zmiany dlugosci V — l przy skreceniach o kat 2 z naste¬ pujaca zaleznosc: v-i= a'h2 ¦ a2 — b2 Nastepnie zmiana srednicy wyniesie a2 — b2 t: . n Te wzory dla zmiany dlugosci i zmia¬ ny srednicy sa wazne tylko dla kata na¬ winiecia nierównego 45°, tj. dla a 4= b.Dla a =6 wzory te staja sie iniewazne. Z wzorów tych wynika, ze przy kacie na¬ winiecia tasmy ponad 45° (ajb 1) naste¬ puje przy skrecaniu wydluzenie, przy ka¬ cie nawiniecia natomiast ponizej 45° (alb<^l) skrócenie calkowitej dlugosci, przy czym zmiana dlugosci jest niezale¬ zna od dlugosci cylindra. — 2 —Wedlug wynalazku trzeba dobrac wy¬ miary poszczególnych warstw skrecanych kabla o wiekszej liczbie warstw, tak, aby wystepujaca przy skreceniu zmiana dlu¬ gosci V — l byla dla wszystkich warstw jednakowa. Jezeli oznaczyc kolejne war¬ stwy cyframi 1, 2, 3 itd., skoki skretu li¬ terami alf a2, &3 itd. a srednie obwody po¬ szczególnych warstw literami blf 62, &3 itd., to dla poszczególnych warstw winny byc spelnione nastepujace równania: "A2 = *Jl = Hh* itd a? — bt2 a22 — b22 a32 — 682 Jezeli wyjsc zatem z okreslonej war¬ stwy, np. z zewnetrznego opancerzenia kabla teletechnicznego, dla którego po¬ szczególne oznaczenia sa zaopatrzone po¬ nizej w znak O, to na podstawie wartosci a0 i b0 dla tej okreslonej warstwy oblicza sie wystepujaca przy skreceniu róznice V — l, a nastepnie okresla sie niezbedne wymiary dla innych warstw. Jako srodek pomocniczy moze do tego isluzyc fig. 3, która zawiera szereg krzywych dla kata nawiniecia powyzej 45° i umozliwia okre¬ slenie skoków skretu dla poszczególnych warstw skrecanych wedlug wynalazku. Na osi rzednych odklada sie stosunek a/a0 i na osi odcietych stosunek d/d0. Jako pa¬ rametr dla krzywych wybrany jest sto¬ sunek cL0jb0. Dla poznania praktycznego znaczenia tych krzywych niech bedzie przyjete np., ze stosunek djd0 = 0,4, co o- znacza, iz przecietna srednica d rozpatry¬ wanej warstwy stanowi 0,4 srednicy d0 warstwy okreslonej.Jezeli dalej skok skretu a0 warstwy o- kreslonej stanowi pieciokrotna obwodu b0 tej warstwy, tzn. %jb0 = 5, to dla stosun¬ ku skoków skretu aJa0 nalezy wybrac wartosc okolo 0,2. Odpowiednia wartosc jest wskazana na krzywej ajb0 = 5 za pomoca znaku x. Dla parametru a0jb0 = oo pomiedzy wartosciami a\ je zaleznosc w stosunku do kwadratu.Przy zmniejszaniu sie parametru —- do wartosci — = 1 zaleznosc ta zbliza sie do zaleznosci liniowej, wykreslonej na fig. 3 jako linia prosta. Wynalazek polega wiec na tym, ze skoki skretu poszczególnych warstw skreconych sa stppniowane tak, iz wybór ich wartosci odbywa sie na tere¬ nie pomiedzy ta zaleznoscia liniowa i za¬ leznoscia w stosunku do kwadratu.Na rysunku fig. 4 i 5 przedstawiaja przyklady wykonania kabla teletechnicz¬ nego i wspólosiowego kabla wielkiej cze¬ stotliwosci wedlug wynalazku.Fig. 4 przedstawia kabel teletechnicz¬ ny, utworzony z szeregu warstw skreco¬ nych, w którym wszystkie warstwy skre¬ cone maja jednakowy kierunek skretu.Wedlug fig. 4 posrodku kabla znajduje sie umieszczony w zwykly sposób rdzen skrecony 10, wokolo którego warstwy 11, 12 i 13 sa skrecone w tym samym kierun¬ ku. Podczas gdy dotychczas zwykle .skre¬ calo sie wacrstwy 11, 12 i 13 ze skretem o jednakowym skoku, to wedlug wynalazku skoki skretu dla poszczególnych warstw skreconych sa dobrane tak, aby przy skreceniu kabla wszystkie trzy warstwy skrecone ulegaly jednakowym zmianom dlugosci. Ponad zewnetrzna warstwa skrecona 13 umieszczone jest w zwykly sposób uzwojenie tasmowe 1U i nad nim wodoszczelny plaszcz kablowy 15. Ponad olowianym plaszczem 15 moze byc umie¬ szczone znane samo przez sie opancerze¬ nie z drutu plaskiego, przy czym kieru¬ nek skretu opancerzenia jest zgodny z kierunkiem skretu warstw skreconych 11, * 12 i 13.Moze byc jednak równiez celowym u- ksztaltowac lezace ponad olowianym- pla¬ szczem metalowe opancerzenie w sposób, uodporniajacy kabel na skrecanie. Moze to nastapic wskutek tego, ze przy opan- — 3 —cerzeniu z drutu plaskiego pojedyncze ta¬ smy zostaja skrecone w przeciwnym kie¬ runku, lecz z krótszym skokiem. Fig. 4 przedstawia tego rodzaju opancerzenie.Nad olowianym plaszczem 15 lezy zwykla warstwa juty 16. Nad nia znajduje sie warstwa opancerzenia z drutu plaskiego 17, nad która skrecone sa w przeciwnym kierunku tasmy 18 dla zabezpieczenia o- pancerzenia przed skrecaniem. Liczba 19 oznaczona jest zewnetrzna warstwa o- chronna kabla. Pancerz o ksztalcie zabez¬ pieczajacym przed skrecaniem nie zapo¬ biega jednak calkowicie skrecaniu i dlate¬ go dobiera sie wedlug wynalazku wymia¬ ry skoków skretu poszczególnych warstw skrecanych. Nadanie pancerzowi ksztal¬ tu zabezpieczajacego przed skrecaniem nalezy przeto w zasadzie uwazac jako do¬ datkowy srodek zabezpieczajacy.Fig. 5 przedstawia wspólosiowy kabel wielkiej czestotliwosci wykonany w mysl wynalazku. Przewód wewnetrzny 20 jest owiniety z pozostawieniem szerokich przerw miedzyzwojowych sznurkiem 21, sluzacym do utrzymywania osiowego po¬ lozenia przewodu 20, i otoczony oslona 22 z materialu izolacyjnego. Nad oslona 22 umieszczony jest przewód zewnetrzny 28, skladajacy sie ze skreconych w jedna war¬ stwe dobrze przewodzacych tasm i owi¬ niety wytrzymala na rozciaganie tasma 2U dla utrzymania polozenia tasm tworza¬ cych przewód zewnetrzny. Nad przewodem zewnetrznym znajduje sie oslona 25 z ma¬ terialu izolacyjnego, wodoszczelny plaszcz 26 kabla, warstwa juty 27, opancerzenie z plaskiego drutu 28 i zewnetrzna war¬ stwa ochronna 29. Opancerzenie 28 z dru¬ tu plaskiego posiada ten sam kierunek skretu co i przewód zewnetrzny 23, przy * czym wedlug wynalazku skoki skretu przy uwzglednieniu róznych sirednic opancerze¬ nia i przewodu zewnetrznego dobiera sie tak, aby przy skrecaniu kabla opancerze¬ nie i przewód zewnetrzny ulegaly jedna¬ kowej zmianie dlugosci. PL