Stosowanie osiadajacego zwykle w uj¬ sciach rzek mulu morskiego do nawozenia gleby przeprowadzano dotychczas w ten sposób, ze po wydobyciu za pomoca dragi mul przechowywano w odpowiednich zbiornikach osadowych w celu mozliwie jak najwiekszego odsaczenia wody mor¬ skiej, szkodliwej w glebie i powiekszaja¬ cej koszty przewozu. Mul koloidalny, roz¬ puszczony w wodzie morskiej, zmienia sie w mul tlusty, którego juz nie mozna do¬ prowadzic z powrotem do pierwotnej po¬ staci koloidalnej. W tym stanie trudno mul odsaczac z powodu jego niezwykle ciagliwej spoistosci. Przy nabieraniu mu¬ lu trzeba np. lopate zanurzac w wodzie przed kazdym uzyciem. Mul w tym stanie trudno takze, o ile to jest w ogóle mozli¬ we, rozdzielac we wlasciwy sposób na po¬ lu. W tym celu mul pozostawia sie przez zime w tak cienkich warstwach, ze nieza¬ wodnie przemarza on na wskros i naste¬ pna wiosna rozbija sie go i rozdrabia w celu rozsypania na polu. Pomijajac uciaz¬ liwosc dowozenia mulu na pole nalezy wziac pod uwage, ze powiekszenie zbio¬ rów wskutek dodatku mulu nastepuje zwykle dopiero po dwóch latach. Najwiek¬ sza niedogodnosc polega jednak na tym, ze mul odstany pod wzgledem biologicznym wykazuje znaczna zmiane w porównaniu z mulem swiezo wydobytym. Oprócz poza¬ danej w glebie zawartosci skladników mi¬ neralnych w swiezym mule znajduja sie duze ilosci bakterii, których wieksza czesc ginie jednak z powodu braku powietrzapodczas osadzania mulu i nie dostaje sie wiec do gleby.Sposób wedlug niniejszego wynalazku umozliwia uzycie z dobrym skutkiem do celów nawozenia zamiast odstanego lub w inna postac przeprowadzonego mulu mulu, zawierajacego duzo bakterii, w celu po¬ wiekszenia w wydatnym stopniu i predzej niz dotychczas stanu biologicznego gleby, którego znaczenie na rozwój roslin jest coraz bardziej uznawane.Poniewaz mul morski w stanie, w ja¬ kim osiada w morzu przy ujsciu rzeki, po¬ siada najwieksza zawartosc zywych orga¬ nizmów, zadanie udostepnienia mulu do róznych celów polega nie na wytwarzaniu srodka do nawozenia gleby z tego mulu, lecz na przygotowaniu go do przewozu.Wedlug wynalazku mul morski przygoto¬ wuje sie wiec w postaci pierwotnej, jaka mul posiada po wydobyciu z morza, do przewozu w stanie niezmienionym, podob¬ nie jak sie np. przewozi jaja ze wsi do duzych miast w stanie swiezym w odpo¬ wiednich opakowaniach.Sposób wedlug wynalazku niniejszego polega na tym, ze ze swiezego mulu mor¬ skiego oddziela sie poczatkowo nadmiar wody morskiej, czyli odsacza sie ja az do osiagniecia przez mul stanu cieklo-ciasto- watego, a nastepnie wskutek dodatku np. piasku lub innego materialu ziarnistego malo pochlaniajacego wilgoc doprowadza sie mul do stanu, umozliwiajacego prze¬ wietrzanie. Kazde ziarnko piasku powleka sie przy tym cienka warstewka mulu mor¬ skiego, która przyczepia sie do tego ziarn¬ ka i w ten sposób mul staje sie zdatny do przewozu. Stwierdzono, ze przy dobrze okreslonych stosunkach, gdy mieszanina sklada sie glównie z takich pokrytych mu¬ lem morskim ziarn piasku, nie zawiera¬ jac nie przyczepionych czastek mulu, przy usypaniu mieszaniny w niezbyt grubych warstwach powietrze moze wnikac w luz¬ na mieszanine. Wskutek doplywu powie¬ trza pozyteczne bakterie nie tylko utrzy¬ muja sie przy zyciu, lecz powoduje sie zniszczenie bakterii szkodliwych. Miesza¬ nina mulu z piaskiem moze byc równiez latwo rozsiewana. Mimo tego mul morski w swym pierwotnym stanie wilgotnym po¬ zostaje przyczepiony do ziarn, a przede wszystkim w koloidalnym stanie, który jest wazny ze wzgledu na odzywcze dzia¬ lanie w glebie, zwlaszcza lzejszej. Miesza¬ nine mulu z piaskiem w pewnych przy¬ padkach suszy sie do zawartosci wody, wynoszacej od 25% do 40%. Ilosc piasku, dodawanego do mulu morskiego, zalezy, bez wzgledu na zawartosc wody, od stanu mulu, czy jest mniej lub wiecej lepki wzglednie zdatny do wiazania sie. Mul morski w rozmaitych miejscach wydoby¬ wania jest rózny w swym skladzie i sta¬ nie fizycznym. Tlusty mul lepki wymaga wiekszej ilosci piasku mimo mniejszej za¬ wartosci wody niz mul mniej tlusty i lep¬ ki z wieksza zawartoscia wody. Poniewaz z drugiej strony wiekszy dodatek piasku do gleby jest skuteczniejszy, zastosowanie mulu morskiego ma takze pewne znacze¬ nie pod wzgledem okreslania ilosci dodat¬ ku piasku. Nalezy wiec procentowy doda¬ tek piasku okreslac doswiadczalnie do kaz¬ dego rodzaju mulu morskiego, jak rów¬ niez dostosowywac go do celu uzycia mu¬ lu. Najczesciej zachodzace srednie ilosci piasku znajduja sie w granicach 10—40% mieszaniny, przygotowanej do przewozu.Wstepne odwadnianie mozna prowadzic np. przez krótkotrwale odstanie lub przez wirowanie.Oczyszczanie szlamu ze scieków przez wirowanie jest znane. W tym przypadku chodzi jednak o uzyskanie stalych sklad¬ ników szlamu w stanie mozliwie jak naj¬ bardziej odwodnionym i nie potrzeba zwa¬ zac na to, aby skladniki osuszane zawie¬ raly pewna ilosc cieczy, gdyz wtedy byly¬ by one bezuzyteczne. Oprócz tego wirówki moga dzialac tylko z przerwami. — 2 —Mul morski wymaga jednak innych warunków. Chodzi bowiem glównie o za¬ wartosc bakterii przy jednoczesnej zawar¬ tosci czastek mineralnych, a te wartoscio¬ we skladniki w wodzie morskiej znajduja sie w stanie koloidalnym. Zadanie jest wiec w tym przypadku zupelnie inne i po¬ lega na tym, aby wydzielic o ile moznosci tylko okreslona ilosc czystej wody mor¬ skiej i otrzymac mul w tej samej postaci, w jakiej on osiadl w morzu. Mul ma wte¬ dy postac koloidalnego szlamu, zawiera¬ jacego duzo wody i stanowiacego raczej gesta ciecz niz mase stala. Takze ze wzgle¬ du na przewóz nalezy jak najszybciej u- sunac zbedna wode morska, np. na pokla¬ dzie dragi, nie tracac jednak przy tym skladników wartosciowych. To oddzielanie wody nalezy prowadzic w sposób ciagly, poniewaz w przeciwnym przypadku nie mozna by odsaczyc wiekszej ilosci wydo¬ bywanego mulu.To zadanie wedlug wynalazku moze spelniac najlepiej wirówka, podobna do uzywanej np. w gospodarstwie wiejskim do oddzielania smietanki z mleka, jak rów¬ niez inne wirówki, nadajace sie do roz¬ dzielania cieczy o malych róznicach w cie¬ zarze wlasciwym.Zamiast piasku moga byc równiez uzy¬ te materialy, które znajduja sie na miej¬ scu odsaczania. Na skalistych wybrzezach mozna mlec skaly, np. granity, bazalty.Na ogól nadaja sie wszystkie drobne ziar¬ niste materialy, które nie pochlaniaja wo¬ dy lub których chlonnosc jest bardzo ma¬ la. Oczywiscie materialy te musza odpo¬ wiadac celowi uzycia pod wzgledem swych wlasciwosci. Do niektórych gleb mozna u- zyc grysiku z zuzla tomasówki. Zamiast piasku mozna takze uzyc suchego i dosta¬ tecznie rozdrobionego mulu morskiego. Ta¬ ki mul moze byc otrzymany przez prze¬ chowywanie swiezego mulu w celu odsta¬ nia przez przezimowanie osadzonego mu¬ lu tlustego w malych kupkach, których wielkosc jest okreslona tak, aby te kupki przemarzaly az do srodka, po czym kup¬ ki nalezy rozbic i mul rozdrobic. Wedlug wynalazku nie chodzi oczywiscie o sposób suszenia tego mulu, zastepujacego piasek, lecz tylko o to, aby oddzielne ziarna ta¬ kiego potluczonego mulu byly dostatecz¬ nie suche i mogly sluzyc jako ziarna, do których swiezy mul sie przyczepia, przy czym jednakze te ziarna musza zawierac pewna wilgoc, zapobiegajaca wchlanianiu wilgoci ze swiezego mulu. Poniewaz mul morski posiada rózny sklad, nalezy do¬ swiadczalnie ustalic w kazdym przypadku wlasciwa zawartosc wilgoci. Z powodu przesuszenia grysiku z mulu moga takze zajsc przypadki mieszania grysiku z mulu o mniejszej zawartosci wilgoci ze swie¬ zym mulem o nieco wiekszej zawartosci wilgoci, przy czym w mieszaninie naste¬ puje wyrównanie zawartosci wilgoci.W ten sposób osiaga sie to, ze dotych¬ czasowe obciazenie mieszaniny w postaci piasku, nie zawierajacego wartosciowych skladników, zastepuje sie grysikiem ze sta¬ rego mulu, który wprawdzie biologicznie jest malowartosciowy, lecz przynajmniej zawiera wartosciowe sole mineralne, jak równiez próchnice. W ten sposób powiek¬ sza sie wartosc mieszaniny. Zwlaszcza do nawozenia gleb piaszczystych takie pod¬ noszenie wartosci mulu morskiego ma szczególne znaczenie. Mozna równiez mie¬ szac mul z mala zawartoscia piasku albo o malej wartosci jako suchy grysik ze swiezym wysokowartosciowym mulem morskim.Sposób wedlug wynalazku mozna za¬ stosowac takze do szlamów, np. otrzymy¬ wanych z rzek, jezior lub stawów, które w stanie swiezym sa biologicznie warto¬ sciowe, w stanie zas starym posiadaja przynajmniej jeszcze niektóre wartoscio¬ we skladniki mineralne. Mozna równiez mieszac suchy grysik z; takich szlamów ze swiezym mulem morskim albo odwrotnie — 3 —suchy mul morski z takimi swiezymi szla¬ mami.To mieszanie mulu nastepuje prawie bezposrednio po wydobyciu, wobec czego mul nie moze sie osadzac. Przy przecho¬ wywaniu jak równiez przewozie miesza¬ niny mulu nalezy zapewnic dostep powie¬ trza, o ile w mysl wynalazku cel zachowa¬ nia w mule najwiekszej zawartosci bak¬ terii ma byc osiagniety. W tych warun¬ kach przewóz mulu nie jest niczym ogra¬ niczony. Podczas przewozu mul nalezy u- mieszczac np. w zbiornikach z licznymi o- tworami, najlepiej w beczkach drewnia¬ nych, albo usypywac w niskich warstwach, tak iz wieksze ilosci mieszaniny nie sa po¬ zbawione doplywu powietrza.Przyklad. Wydobyty za pomoca dragi ssacej mul zawieral w 1000 kg okolo 80% wody i 20% masy suchej. Wirówka o spra¬ wnosci godzinowej 10 m3 rozdziela ten su¬ rowy mul na 6 — 7 m3 wody i 3 — 4 m3 mulu w stanie ciastowatym, lecz jeszcze cieklym. W tym stanie zawartosc wody wynosi 50 — 60% masy suchej. Do tej wazacej okolo 300 — 320 kg ciastowatej masy mulistej dodaje sie 100 — 150 kg drobnego piasku, otrzymujac 400 — 470 kg gotowej mieszaniny.Po dodaniu piasku mieszanine w celu dalszego wysuszenia mozna doprowadzic do odpowiedniej suszarki, jednakze w ce¬ lu zachowania wlasnosci biologicznych na¬ lezy zachowac zawartosc wilgoci, wynosza¬ ca okolo 25 — 40%.Sposób wedlug wynalazku moze byc zastosowany takze do szlamów innego ro¬ dzaju, które jak i mul morski maja duza wartosc biologiczna, w celu doprowadza¬ nia szlamu do miejsca zuzycia z zachowa¬ niem tej wartosci. PL