Znany jest mechaniczny wyrób przed¬ miotów szklanych skladajacych sie z mniej lub wiecej pelnej czesci, np. nózki kieli¬ cha, oraz czesci wydrazonej, np. czarki kielicha, wedlug którego obie czesci wy¬ twarza sie w formach przez tloczenie wzglednie wstepne wytlaczanie i wydmu¬ chiwanie, kazda oddzielnie, i nastepnie la¬ czy. Znane jest równiez wytwarzanie ta¬ kich przedmiotów w jednym ciagu robo¬ czym z odpowiedniej ilosci szkla w ten sposób, ze np. oddzielna ilosc szkla wpro¬ wadza sie do formy, do której wchodzi tloczak, wskutek czego czesc plynnego szkla zostaje wtloczona w dolna czesc for¬ my w celu utworzenia nózki kielicha, w górnej zas czesci formy, laczacej sie z cze¬ scia dolna, zostaje wstepnie wytloczona ta czesc szkla, z której ma byc utworzona czarka kielicha. Nastepnie przenosi sie w ten sposób przygotowany, jeszcze odpowie¬ dnio cieply przedmiot do drugiej formy, otaczajacej wytloczona nózke, w której wstepnie uksztaltowana górna czesc przed¬ miotu, polaczona z nózka, zostaje wydmu¬ chana w postaci czarki kielicha.Przy takim postepowaniu z tej ilosci szkla, z której ma powstac czarka, odpro¬ wadza sie przy wstepnym ksztaltowaniu taka ilosc ciepla, ze sposób ten nadaje sie tylko do wytwarzania wyrobów szklanych o grubych sciankach, przy czym wystepu¬ ja znane wady pod wzgledem jakosci po¬ wierzchni wydmuchanej czesci wytworzo-nego szkla, powstajace przy stosowaniu cisnienia do tloczenia i jednoczesnym od¬ plywie ciepla.Te same wady wykazuje wytwarzanie szklanego kadluba lampy z wydrazonym zbiornikiem na paliwo ^ jednej formie, w której stope (nózke) wytwarza sie przez tloczenie, a czesc wydrazona przez wstep¬ ne tloczenie i nastepujace po nim wydmu¬ chiwanie.Znane jest równiez wydmuchiwanie ze ssaniem, wedlug którego wytwarza sie z zasysanej ilosci szkla najpierw nózke kie¬ licha w formie, a czesc szkla, przeznaczo¬ na do uksztaltowania czarki i polaczona zi nózka, przeksztalca na zakleszczona na brzegu miseczke, z której ksztaltuje sie najpierw bez pomocy formy przez wstep¬ ne wydmuchiwanie i jednoczesnie wycia¬ ganie wydluzone naczynie szklane, a po wprowadzeniu do formy wydmuchuje sie nadajac ostateczny ksztalt.Wedlug gnanego sposobu nózka po wy¬ konaniu zostaje uwolniona, wobec czego przy przygotowawczym ksztaltowaniu wy¬ drazonej czesci kielicha przedmiot szkla¬ ny musi byc obracany okolo osi podluznej, aby nózka pozostala na tej osi, przy czym trzeba przeprowadzac dosc znaczne wstep¬ ne wytlaczanie miseczki za pomoca sto¬ sunkowo gleboko zanurzanego tloczaka, aby okresowo doprowadzane powietrze sprezone moglo spowodowac uksztaltowa¬ nie w odpowiednim rozmiarze przy je¬ dnoczesnym wyciaganiu zakleszczonej na koncu miseczki; ponadto musi byc zasto¬ sowany wspornik do wolnej gotowej nóz¬ ki przy ostatecznym wydmuchiwaniu czar¬ ki kielicha.Wedlug tego sposobu zasysa sie cala ilosc szkla, potrzebna do wytworzenia przedmiotu szklanego, co za pomoca zna¬ nych przyrzadów do zasysania jest mozli¬ we tylko z pieca o stalym poziomie szkla stopionego, czyli z pieca wannowego. Nie mozna zatem wytwarzac cienszych szkiel, zwlaszcza barwnych, wymagajacych sto¬ sowania szkla tyglowego. Pomijajac te nie¬ dogodnosc wolna nózka gotowa jest duza przeszkoda przy wstepnym ksztaltowaniu wydrazonej czesci przedmiotu przez wy¬ dmuchiwanie przy jednoczesnym wyciaga¬ niu miseczki jze;wzgledu na wlasciwe po¬ lozenie nózki w stosunku do ostatecznie wydmuchanej wydrazonej czesci przed¬ miotu, jak równiez ze wzgledu na trudno¬ sci osiagniecia we wszystkich miejscach jednakowej grubosci scianki, a przede wszystkim osiagniecia beznagannego przej¬ scia miedzy pelna nózka i czarka naczy¬ nia szklanego.Szczególnie wadliwe jest jednak to, ze wstepne wytlaczanie miseczki za pomoca stosunkowo gleboko zanurzajacego sie tlo¬ czaka odbiera masie szklanej duzo ciepla, przy czym wskutek wytworzenia przez tlo- czak wolnej przestrzeni czarka nie moze dzialac jako dobry zasobnik ciepla. Wsku¬ tek tego nie mozna czarki przeksztalcac w dalszym ciagu, az dó osiagniecia cienkiej scianki przedmiotu szklanego.Wedlug wynalazku gruszkowa masa szklana, polaczona z czescia wytlaczana, np. nózka przedmiotu, i przeznaczona do wydmuchiwania czarki, otrzymuje przy pierwszym ksztaltowaniu tylko male wy¬ tloczone wglebienie na zakleszczonym kon¬ cu, przy czym czesc wytloczona pozostaje stale w nieobracanej formie. Czesc grusz¬ kowa jest wyciagana bez uzycia formy, a jednoczesnie za pomoca nieprzerwanego strumienia powietrza sprezonego jest prze¬ ksztalcana na wydluzony przedmiot wy¬ drazony, a nastepnie zostaje wydmuchana w koncowej formie do ostatecznego ksztal¬ tu.W ten sposób mozna w jednym okresie roboczym wytwarzac przedmioty szklane z pelna nózka, która zachowuje bezwzgle¬ dnie wlasciwe polozenie w stosunku do czesci wydrazonej, przy czym przejscie miedzy ta czescia i nózka jest zawsze bez- — 2 —naganne, a wydrazona czesc przedmiotu posiada cienka scianke o równomiernej grubosci i nie ustepuje pod wzgledem kla¬ rownosci i gladkosci przedmiotom szkla¬ nym wydmuchiwanym ustnie.Przy pomocy nózki, pozostajacej stale w formie do ksztaltowania, przy przepro¬ wadzaniu wyciagania z wydmuchiwaniem mozna osiagnac w przejsciu znaczne od¬ prowadzanie ciepla, przy czym zapobiega sie w tym miejscu oderwaniu lub prze¬ dmuchiwaniu masy szklanej. Poniewaz gruszkowa miseczka, polaczona z wytla¬ czana nózka, jest tylko nieznacznie wgle¬ biona na swym zakleszczonym koncu, za¬ chowuje ona cieplo, które umozliwia wy¬ dmuchiwanie szkla, pozostajacego w sta¬ nie plynnym, az do osiagniecia bardzo cienkiej scianki.Rysunek przedstawia przyklady wy¬ konania urzadzenia do przeprowadzania sposobu wedlug wynalazku.Urzadzenie do przeprowadzania niniej¬ szego sposobu sklada sie z podstawy a i formy dolnej b, na której znajduje sie forma pomocnicza c. Nad nimi znajduje sie przyrzad do wytlaczania z wydmuchi¬ waniem, skladajacy sie z ramy d, w któ¬ rej osadzona jest dysza do doprowadzania powietrza sprezonego, oraz tloczaka g. Dol¬ na powierzchnia ramy jest otoczona szcze¬ kami e. Wszystkie formy sa podzielone i rozrzadzane recznie lub mechanicznie.Tloczak g jest osadzony w ramie przesuw¬ nie w kierunku pionowym albo rama ze szczekami e, znajdujaca sie pod naciskiem sprezyn, jest osadzona przesuwnie na nie¬ ruchomym tloczaku g w sposób znany w prasach do wytwarzania przedmiotów ze szkla.Tloczak jest uszczelniony wzgledem ra¬ my d za pomoca uszczelek h. Rama posia¬ da na dolnym koncu wystep i, uszczelnia¬ jacy tloczak w polozeniu najnizszym wzgledem wnetrza formy. Wskutek takie¬ go uksztaltowania powietrze z dyszy k moze przeplywac przy podniesionym tlo¬ czaku bez przeszkód do formy. Przy tlo¬ czaku w dolnym polozeniu wystep i, przy¬ legajacy do tloczaka, zapobiega wyplywo¬ wi masy szklanej nie przeszkadzajac jed¬ nak przeplywowi powietrza. Na dolnym koncu ramy znajduje sie wglebienie l, za które wystaja konce m szczek e.Fig. 1 przedstawia pewna ilosc szkla p w formie dolnej i formie pomocniczej.Przez podnoszenie tej formy wzglednie o- puszczanie górnej formy uskutecznia sie wytlaczanie.Fig. 2 przedstawia przebieg podczas tloczenia, przy czym w tym przypadku ra¬ ma d i szczeki e sa .wbrew dzialaniu spre¬ zyny podnoszone na tloczaku g wnikaja¬ cym w mase szklana i wtlaczajacym ja w forme dolna b. Przy podnoszeniu ramy d wystep i zamyka górna przestrzen wzgle¬ dem formy dolnej, lecz tylko w takim sto¬ pniu, ze odplywajace powietrze nie napo¬ tyka przeszkody. Podczas tloczenia masa szklana wnika takze we wglebienie l, utworzone z ramy d i szczek e. Wskutek zetkniecia sie tej stosunkowo cienkiej ma¬ sy szklanej z powierzchniami formy krze¬ pnie czesc I masy szkla i w ten sposób przytrzymuje z góry wyrabiany przed¬ miot w czasie pózniejszego wydmuchiwa¬ nia z wyciaganiem.Dolna powierzchnia n tloczaka g jest nieco wypukla, lecz; o ile moznosci jak naj¬ mniej, aby posiadala jak najmniejsza po¬ wierzchnie zetkniecia z masa szklana. Tlo¬ czak jest uksztaltowany tak, ze wstepnie uksztaltowana czesc II mimo zetkniecia masy szklanej ze sciankami formy c pod¬ czas krótkiego okresu wytlaczania oddaje tylko nieznaczna ilosc ciepla, przy czym po usunieciu tej formy (fig. 3) czesc II wytworzonego przedmiotu stanowi zasob¬ nik ciepla.Fig. 3 uwidocznia przebieg tworzenia miseczki nad wytloczona czescia III przed¬ miotu szklanego. Po tloczeniu forma dol- — 3 —n£ zostaje nieznacznie opuszczona, wsku¬ tek czego czesci formy c moga byc rozsu¬ niete bez tarcia. Jest to pierwszy stopien tworzenia miseczki sposobem wydmuchi¬ wania z wyciaganiem. Wskutek rozsunie¬ cia czesci formy c rama d traci swe opar¬ cie i zostaje pod dzialaniem nacisku spre¬ zyn docisnieta do powierzchni uszczelnia¬ jacych h tloczaka. Wskutek przesuwu w dól ramy d wzglednie przesuwu w góre tloczaka g powierzchnie uszczelniajace przesuwaja sie za dolny brzeg tloczaka i otwieraja przejscie do doplywu powie¬ trza.Po cofnieciu formy c i opuszczeniu od¬ slania sie wstepnie uksztaltowana czesc II przedmiotu szklanego, wskutek czego nie moze nastapic odplyw ciepla do powierz¬ chni zetkniecia z forma, oprócz miejsca zakleszczonego I oraz dolnej czesci III.Przez przesuw w dól dolnej formy i je¬ dnoczesne doprowadzanie powietrza przez dysze k tworzy sie miseczke (fig. 3) spo¬ sobem wydmuchiwania z wyciaganiem i stwarza w ten sposób podstawowe wa¬ runki do osiagniecia wysokowartosciowych przedmiotów szklanych o cienkich scian¬ kach.Poniewaz przy tworzeniu miseczki w urzadzeniu znajduje sie pelna masa szkla¬ na, nie stykajaca sie z czesciami formy, nastepuje podczas tego przygotowawczego okresu roboczego wymiana ciepla, która powoduje jednakowe ogrzanie calego przedmiotu. Dzieki tulipanowemu uksztal¬ towaniu czesci II (fig. 2 i 3) osiaga sie, ze masa przy nastepnym wyciaganiu z wydmuchiwaniem nie rozrywa sie w przejsciu miedzy czescia II i wytloczona czescia III, ani tez przy zbyt powolnym ciagnieniu nie splywa za szybko i nie przyczepia sie do powierzchni formy &, co uniemozliwialo by równomierne ksztal¬ towanie.Fig. 4 uwidocznia przebieg wytwarza¬ nia przedmiotu szklanego o cienkiej scian¬ ce sposobem wyciagania z wydmuchiwa¬ niem, wedlug którego wyciaga sie wydmu¬ chiwana miseczke przy ciaglym doprowa¬ dzaniu powietrza. Po wyciagnieciu i wy¬ dmuchaniu wydrazonej czesci do odpo¬ wiedniej dlugosci wprowadza sie wedlug fig. 5 forme wykonczajaca na przedmiot wydmuchany o grubej sciance i dociska go przez dalsze doprowadzanie powietrza do powierzchni formy wykonczajacej, utrzy¬ mywanej podczas, ostatniego wydmuchi¬ wania w ruchu obrotowym. Równomierne odprowadzanie ciepla, nastepujace wsku¬ tek zetkniecia ze sciankami formy, jest po¬ zadane w celu spowodowania skrzepniecia przedmiotu w nadanej mu postaci wykon¬ czonej. Wedlug fig. 6 szczeki formy wy¬ konczajacej / sa otwarte, szczeki formy dolnej b usuniete i uchwyt przyrzadu do wyciagania z wydmuchiwaniem otwarty wskutek usuniecia szczek e. Przez dalszy przesuw w dól podstawy a gotowy przed¬ miot szklany zostaje uwolniony do wyjecia.W przykladach wedlug fig. 1 — 6 cho¬ dzi o kielich, którego górna czesc z brze¬ giem zostaje odcieta w znany sposób.Oczywiscie, mozna wytwarzac takze przed¬ mioty ze szkla z dolna czescia wytlaczana, srodkowa czescia wydmuchiwana i górna czescia ozdobiona. Fig. 7 przedstawia przyklad takiego przedmiotu w postaci smuklego wazonu, do wyrobu którego sto¬ suje sie najlepiej tloczak posiadajacy nie¬ znacznie stozkowy wystep z nieco lukowa powierzchnia tloczna. Ten wystep stozko¬ wy musi byc jednak wedlug wynalazku wykonany pod wzgledem wymiarów tak, aby wstepnie wytloczona czesc II stano¬ wila zasobnik ciepla, wobec czego po wstepnym uksztaltowaniu mozliwe jest beznaganne wykonanie wydmuchiwanej miski (czarki). Fig. 8 przedstawia przed¬ miot szklany, wykonany w postaci klosza lampy, w którym zwykle stosowane czesci metalowe do przytrzymywania oprawki itd. sa wykonane ze szkla. — 4 — PL